Kinh Lạc 3D

Túc Thái Dương Bàng Quang Kinh

手太陰肺經 ·

Nhánh nông Nhánh sâu Nhánh phụ Đường đi của kinh

Mô Hình Tự Động Tạo Bởi AI

Huyệt Đởm Du (BL19)

Huyệt Đởm Du (BL19), Kinh Bàng quang. Vị trí: Ở vùng lưng, ngang bờ dưới mỏm gai đốt sống ngực 10 (T10), cách đường giữa sau 1,5 thốn.

Huyệt Đởm Du (BL19): vị trí, tác dụng và giới hạn khi sử dụng

Đởm Du là huyệt BL19, tên quốc tế Danshu, nằm ở vùng lưng trên, ngang bờ dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ mười (T10), cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1][3]

Sổ tay tra huyệt xếp đây là huyệt thứ 19 của kinh Bàng quang.[2]

Tên gọi liên quan đến Đởm không có nghĩa huyệt thuộc kinh Đởm: danh mục đối chiếu ghi BL19 ở Bladder Meridian, còn sách xếp huyệt ở kinh Bàng quang.[2][3] Khi học, cần tách định vị giải phẫu, công năng cổ truyền và kết quả nghiên cứu của cả phác đồ.

Bài viết phục vụ học tập, không hướng dẫn tự châm, tự cấy chỉ hay tự cứu nóng ở lưng. Với đau bụng hoặc nghi vấn bệnh túi mật, hãy đọc đầy đủ các hàng Cấp cứu và Khám khẩn ở phần an toàn; không dùng huyệt để chờ qua cơn.[5][6]

1. Đặc tính của huyệt Đởm Du

Tên và kinh mạch

Sổ tay ghi ĐỞM DU, “Huyệt thứ 19 của kinh Bàng quang”.[2]

Danh mục huyệt và mã huyệt đối chiếu Đởm Du — Danshu — BL19; WHO dùng tên Danshu cho BL19.[1][3]

Tên và kinh mạch
Thông tin	Nội dung
Tên tiếng Việt	Đởm Du.[2][3]
Tên quốc tế và mã	Danshu, BL19.[1][3]
Kinh mạch	Bàng quang; danh mục quốc tế ghi Bladder Meridian.[2][3]
Vùng định vị	Lưng trên, ngang bờ dưới mỏm gai T10.[1]
Khoảng cách ngang theo WHO	1,5 B-cun tính từ đường giữa sau.[1]

Có một điểm cần đọc thận trọng trong bảng danh pháp: cùng hàng BL19, cột tiếng Việt in “Kinh thủ thái dương Bàng quang”, nhưng cột quốc tế là “Bladder Meridian”.[3]

Bài này giữ định danh kinh Bàng quang được sách và WHO xác nhận, không dùng chữ “thủ” của hàng đó để diễn giải đường kinh.[1][2][3]

2. Vị trí huyệt Đởm Du

Mốc định vị theo WHO

WHO mô tả BL19 ở vùng lưng trên, ngang bờ dưới mỏm gai T10 và cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1] Sổ tay dùng cách viết “Dưới gai sống lưng 10, đo ngang ra 1,5 thốn”.[2]

Mốc này là mô tả vị trí để học, không phải chỉ dẫn đưa kim vào cơ thể. Không tự lần đốt sống, ấn tìm điểm đau hoặc lấy chấm trên hình làm vị trí thao tác.

Vì sao không đổi B-cun thành một số centimét cố định?

B-cun là đơn vị định vị theo tỷ lệ cơ thể, dựa trên việc chia khoảng giữa các mốc giải phẫu thành những phần tương ứng; không phải một chiều dài centimét chung cho mọi người.[1] Vì vậy, “1,5 B-cun” không nên được biến thành một khoảng đo cố định rồi áp lên mọi vóc dáng.[1]

3. Huyệt Đởm Du có tác dụng gì?

Công năng theo Y học cổ truyền

Mục Đởm Du trong Sổ tay tra huyệt ghi: khứ thấp nhiệt, thanh đởm hỏa, tiết tà nhiệt ở Can; các ứng dụng được liệt kê là lưng đau, viêm gan, viêm túi mật và nôn mửa.[2] Đây là công năng và chỉ định theo cách trình bày của sách, không phải tỷ lệ hiệu quả đã được thử nghiệm cho từng bệnh.[2]

Không nên từ cụm “viêm túi mật” trong sách suy ra rằng một cơn đau bụng có thể tự xử trí bằng huyệt.[2][5]

Với đau bụng hoặc nghi bệnh túi mật, cần ưu tiên đầy đủ các hàng Cấp cứu và Khám khẩn ở phần an toàn, thay vì chờ tác động huyệt có làm dễ chịu hay không.[5][6]

Nghiên cứu về sỏi túi mật: BL19 là một phần của phác đồ cấy chỉ[4]

Một thử nghiệm của Duan và cộng sự, đăng trực tuyến năm 2021 và thuộc số tạp chí tháng 1/2022, đánh giá cấy chỉ huyệt bổ sung cho thuốc tauroursodeoxycholic acid (TUDCA), không đánh giá riêng BL19.[4]

Người được nhận vào nghiên cứu là người 18–60 tuổi, có sỏi túi mật và rối loạn vận động túi mật được xác định bằng siêu âm.[4]

Các tiêu chí loại trừ gồm tiền sử cơn đau túi mật hoặc viêm túi mật cấp, tắc do sỏi hoặc sỏi đường mật, viêm tụy cấp hay mạn, polyp hoặc biến đổi ác tính túi mật, từng phẫu thuật bụng trên, gần đây dùng thuốc có thể ảnh hưởng vận động túi mật, thai kỳ/cho con bú và bệnh nền nặng.[4] Báo cáo không nêu ngưỡng GBEF dùng để nhận người bệnh, phân bố mức độ nặng của sỏi hay một quy trình xét nghiệm xác nhận ngoài siêu âm; không được hiểu điều này là người bệnh đã không được làm các xét nghiệm ấy.[4]

Phần phương pháp nói 70 người được nhận và phân nhóm ngẫu nhiên; phần kết quả cho biết bảy người bị loại trong quá trình nghiên cứu do thiếu thông tin cơ bản hoặc đổi thông tin liên lạc.[4]

Phân tích cuối gồm 63 người: 33 nhóm cấy chỉ, 30 nhóm đối chứng.[4]

Tuy nhiên, lưu đồ gốc lại đặt bảy trường hợp bị loại trước ô “63 người chia thành hai nhóm”, rồi mới đến hai nhánh 33 và 30 người; hình không ghi rõ ngẫu nhiên hóa.[4]

Trình tự này không thống nhất với câu phương pháp nói cả 70 người được phân nhóm ngẫu nhiên, nên không thể xác lập riêng số ngẫu nhiên ban đầu từng nhánh hoặc tự gọi đây là phân tích theo ý định điều trị.[4]

Nghiên cứu về sỏi túi mật: BL19 là một phần của phác đồ cấy chỉ[4]
Yếu tố	Điều nghiên cứu thực sự so sánh
Vai trò BL19	Nằm trong bộ năm huyệt BL19, GB34, LR13, GB24, EX-LE6 của cả hai nhánh; không có nhánh chỉ dùng BL19.[4]
Nhóm cấy chỉ	Thủ thuật chuyên môn đưa chỉ tự tiêu PGLA lưu lại trong mô bằng dụng cụ cấy chỉ chuyên dụng ở bộ huyệt trên, kết hợp TUDCA trong tám tuần; không phải châm kim thông thường hoặc bấm huyệt.[4]
Đối chứng	Có đưa kim vào cùng bộ huyệt nhưng không lưu kim hoặc chỉ, cũng dùng TUDCA trong tám tuần; không phải kim giả không xuyên da hay không điều trị.[4]
Bên và dạng kích thích	Phần mô tả nhánh không xác định rõ bên thực hiện; thủ thuật được mô tả là cấy chỉ/đưa kim, không mô tả kích thích điện.[4] Không suy ra hai bên từ hình minh họa.[4]
Đánh giá	Siêu âm và điểm triệu chứng được đánh giá trước và sau đợt tám tuần.[4] Không có kết quả theo dõi sau khi hoàn tất đợt điều trị được báo cáo.[4]
Thuốc nền	Cả hai nhóm được yêu cầu dùng TUDCA trong tám tuần.[4] Báo cáo không định lượng mức tuân thủ hay lượng thuốc thực dùng từng nhóm, nên không thể coi phơi nhiễm thuốc đã được chứng minh giống nhau.[4]

Cấy chỉ ở đây do người thực hiện có chuyên môn châm cứu và kinh nghiệm lâm sàng tiến hành; bài viết chỉ mô tả loại can thiệp, không chuyển quy trình thành hướng dẫn thao tác.[4]

Kết quả nào đáng chú ý, và chưa trả lời được điều gì?

GBEF là tỷ lệ thể tích túi mật tống ra sau bữa ăn thử, được tính từ thể tích trước ăn và phần còn lại trên siêu âm; không phải tỷ lệ người đã hết sỏi.[4]

Nghiên cứu cũng chấm bảy nhóm triệu chứng theo YHCT, gồm đau bụng giữa/trên phải, đắng miệng, đau vùng túi mật khi khám, đau lưng, đầy bụng trên, tính chất phân, buồn nôn và nôn; đây không phải một phép xác nhận sỏi đã biến mất.[4]

Ở mẫu phân tích 63 người 18–60 tuổi có sỏi và rối loạn vận động túi mật xác định bằng siêu âm, loại trừ tiền sử đau túi mật/viêm túi mật cấp, tắc do sỏi hoặc sỏi đường mật, viêm tụy cấp/mạn, polyp hay biến đổi ác tính túi mật, phẫu thuật bụng trên trước đó, gần đây dùng thuốc ảnh hưởng vận động túi mật, thai kỳ/cho con bú và bệnh nền nặng, bảng 6 báo cáo GBEF cuối đợt tám tuần là 41,0±18,5% ở nhóm cấy chỉ PGLA lưu mô tại BL19, GB34, LR13, GB24, EX-LE6 cộng TUDCA (33 người), so với 27,5±19,6% ở nhóm đưa kim cùng huyệt nhưng không lưu kim/chỉ cộng TUDCA (30 người), P=0,006.[4] Đây là so sánh giá trị cuối đợt, không phải chênh lệch mức thay đổi; phần phương pháp không xác định rõ bên, không mô tả điện, không nêu ngưỡng GBEF tuyển chọn, mức độ nặng của sỏi hay quy trình xét nghiệm xác nhận ngoài siêu âm, và không có kết quả sau hoàn tất điều trị; lượng thuốc thực dùng trong tám tuần không được định lượng.[4]

Trong cùng quần thể 18–60 tuổi có sỏi và rối loạn vận động túi mật trên siêu âm, loại trừ tiền sử đau túi mật/viêm túi mật cấp, tắc do sỏi hoặc sỏi đường mật, viêm tụy cấp/mạn, polyp hay biến đổi ác tính túi mật, phẫu thuật bụng trên trước đó, gần đây dùng thuốc ảnh hưởng vận động túi mật, thai kỳ/cho con bú và bệnh nền nặng, bảng 6 không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê về tổng điểm triệu chứng cuối đợt tám tuần giữa cấy chỉ PGLA tại BL19, GB34, LR13, GB24, EX-LE6 cộng TUDCA (33 người; 2,3±2,2) và đưa kim cùng huyệt không lưu kim/chỉ cộng TUDCA (30 người; 3,4±2,9), P=0,11.[4] Chỉ mục tính chất phân khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm trong bảng này; không nên đổi việc giảm điểm trong một nhóm thành lợi thế tổng thể so với đối chứng.[4] Bên thực hiện, ngưỡng GBEF đầu vào, mức độ nặng sỏi và xét nghiệm xác nhận ngoài siêu âm không được báo cáo rõ; không mô tả điện, không định lượng thuốc thực dùng và không có kết quả theo dõi sau đợt tám tuần.[4]

Trong mẫu phân tích 63 người 18–60 tuổi có sỏi và rối loạn vận động túi mật trên siêu âm, hai nhánh cấy chỉ PGLA tại BL19, GB34, LR13, GB24, EX-LE6 cộng TUDCA và đưa kim cùng huyệt không lưu kim/chỉ cộng TUDCA đã khác biệt có ý nghĩa thống kê về thể tích lúc đói và thể tích còn lại sau ăn ngay trước đợt tám tuần, dù GBEF chưa khác biệt có ý nghĩa thống kê.[4]

Đây là đối chiếu đặc điểm ban đầu trong bảng 3, không phải kết quả điều trị; cần cân nhắc sự mất cân bằng ấy khi đọc kết quả cuối đợt.[4]

Cần giữ thêm các giới hạn của chính báo cáo: phương pháp viết thang điểm mỗi triệu chứng từ 0 đến 4 nhưng bảng 1 chỉ có cột 0–3; phương pháp gọi phần sau dấu ± là sai số chuẩn, không nên tự đổi thành độ lệch chuẩn.[4]

Với thể tích còn lại sau ăn ở nhóm đối chứng, lời văn kết quả ghi 23,4±11,5 trong khi bảng 6 ghi 18,8±14,8 mL; đây là hai giá trị được in cho cùng nội dung mô tả, chưa có căn cứ chọn một để sửa nguồn.[4] Ngoài ra, bảy điểm thành phần trung bình ban đầu của nhóm đối chứng trong bảng 3 cộng lại là 5,3, trong khi tổng điểm in là 5,7; chưa giải thích được khác biệt này từ báo cáo.[4]

Bài này giữ số GBEF và tổng điểm đúng như bảng 6, không tái dựng dữ liệu bệnh nhân.[4]

Thử nghiệm có mẫu nhỏ, không có chỉ số huyết thanh, và tác giả kêu gọi nghiên cứu đa trung tâm với theo dõi dài hơn.[4]

Vì cả hai nhánh đều dùng cùng bộ năm huyệt, lại khác nhau ở việc lưu chỉ trong mô, kết quả không tách được hiệu quả riêng của Đởm Du, không chứng minh tự bấm huyệt làm tan sỏi và không xác lập khả năng thay thế điều trị bệnh túi mật.[4]

4. Cách châm và lưu ý an toàn

Học kỹ thuật đến đâu là đủ với bài tra cứu?

Mục Đởm Du trong Sổ tay có ghi châm, cứu và ôn cứu.[2]

Toàn bộ mục này kết thúc trước Tỳ Du, không có mục giải phẫu hay ghi chú cấm kỵ riêng; sự không ghi cảnh báo không chứng minh huyệt an toàn để tự thao tác.[2]

Bài tra cứu không công bố góc, độ sâu, hướng kim, cách kích thích, liều nhiệt hoặc cách ấn vùng lưng. Việc lựa chọn một can thiệp ở vùng này cần được trao đổi trực tiếp với người hành nghề có chuyên môn, không tự thực hiện từ mô tả sách.

NCCIH ghi nhận kim không vô khuẩn hoặc thực hiện không đúng có thể dẫn đến biến chứng; châm không đúng có thể gây nhiễm trùng, tổn thương cơ quan và hệ thần kinh trung ương.[6] Đó là cảnh báo chung về châm cứu, không phải một biến chứng được thử nghiệm nói trên xác định riêng cho BL19.[4][6]

Về an toàn của thử nghiệm cấy chỉ ở người 18–60 tuổi có sỏi và rối loạn vận động túi mật trên siêu âm, loại trừ tiền sử đau túi mật/viêm túi mật cấp, tắc do sỏi hoặc sỏi đường mật, viêm tụy cấp/mạn, polyp hay biến đổi ác tính túi mật, phẫu thuật bụng trên trước đó, gần đây dùng thuốc ảnh hưởng vận động túi mật, thai kỳ/cho con bú và bệnh nền nặng, phần Kết quả viết “không có phát hiện an toàn ngoài dự kiến”, phần Bàn luận nói dùng chỉ PGLA “không có tác dụng phụ”.[4] Đây là phát biểu của báo cáo so sánh cấy chỉ lưu mô tại BL19, GB34, LR13, GB24, EX-LE6 cộng TUDCA với đưa kim cùng huyệt không lưu kim/chỉ cộng TUDCA trong tám tuần; bên thực hiện không rõ, không mô tả điện, lượng thuốc thực dùng không được định lượng.[4] Báo cáo không nêu ngưỡng GBEF tuyển chọn, phân bố mức độ nặng sỏi, quy trình xét nghiệm xác nhận ngoài siêu âm, số biến cố theo nhánh hay cách theo dõi an toàn chi tiết, và không báo cáo theo dõi sau khi hoàn tất đợt điều trị; không thể từ hai câu trên kết luận không có nguy cơ hoặc xác lập độ an toàn riêng của BL19.[4]

Khi nào cần đi khám thay vì tiếp tục tìm huyệt?

Bảng dưới dành cho người lớn đang đau bụng hoặc nghi vấn bệnh túi mật; không phải danh sách mọi nguyên nhân đau bụng hay hướng dẫn chẩn đoán tại nhà. Các triệu chứng và mức khẩn được chuyển từ hướng dẫn NHS về sỏi mật; số gọi cấp cứu được diễn đạt theo nơi người đọc sinh sống, không dùng số dịch vụ Anh như số gọi tại Việt Nam.[5]

Khi nào cần đi khám thay vì tiếp tục tìm huyệt?
Mức chăm sóc	Dấu hiệu hoặc bối cảnh	Hành động
Cấp cứu	Đau bụng đột ngột và dữ dội; hoặc đau lan từ bụng ra lưng kèm nôn; hoặc sốt rất cao hay cảm thấy nóng, lạnh hoặc rét run; hoặc da hay lòng trắng mắt vàng.[5]	Gọi cấp cứu y tế địa phương ngay hoặc đến khoa cấp cứu ngay.[5] Không tự lái xe: nhờ người khác đưa đi hoặc gọi xe cấp cứu.[5] Mang theo thuốc đang dùng nếu có thể.[5] Không trì hoãn việc gọi hoặc đi cấp cứu để gom thuốc.
Khám khẩn	Đau bụng kéo dài hơn 30 phút, kể cả khi chưa có các dấu hiệu cấp cứu ở hàng trên.[5]	Liên hệ ngay cơ sở y tế hoặc bác sĩ để được tư vấn/khám khẩn.[5] Nếu có bất kỳ điều kiện nào ở hàng Cấp cứu, ưu tiên hành động của hàng đó; không đợi đủ 30 phút.[5]
Khám và theo dõi theo tình trạng bệnh	Sỏi phát hiện tình cờ nhưng không gây triệu chứng; hoặc đã có triệu chứng, biến chứng, hay sỏi ở ống mật chủ.[5]	Trao đổi với bác sĩ để quyết định theo dõi hay điều trị.[5] Sỏi không triệu chứng có thể không cần can thiệp; khi có triệu chứng hoặc biến chứng có thể cần điều trị, trong đó phương pháp chính là phẫu thuật cắt túi mật.[5] Nếu xuất hiện điều kiện của hàng Khám khẩn hoặc Cấp cứu, ưu tiên các hàng ấy.[5]

Không dùng châm cứu để trì hoãn khám bệnh; hãy trao đổi với nhân viên y tế về phương pháp bổ trợ đang cân nhắc.[6] Bài viết không khuyến khích tự ngừng thuốc hay tự thay kế hoạch điều trị đã được kê.

5. Những câu hỏi thường gặp

Tên có chữ “Đởm” thì huyệt có thuộc kinh Đởm không?

Đởm Du là BL19 của kinh Bàng quang, không phải một mã GB của kinh Đởm: sách ghi huyệt thứ 19 của kinh Bàng quang, còn danh mục ghép Đởm Du với Danshu, BL19 và Bladder Meridian.[2][3] Không nên suy tên đường kinh chỉ từ tên huyệt.

Có thể dùng một khoảng centimét để nhớ vị trí không?

Không có một số centimét cố định áp cho mọi cơ thể trong mô tả WHO: BL19 được định vị bằng mốc T10 và 1,5 B-cun theo tỷ lệ cơ thể, không phải một khoảng đo tuyệt đối.[1]

Nghiên cứu có đủ để nói bấm Đởm Du làm tan sỏi không?

Thiết kế được trình bày ở đây không trả lời câu hỏi ấy: thử nghiệm so sánh cấy chỉ PGLA lưu mô với đưa kim cùng bộ BL19, GB34, LR13, GB24, EX-LE6 nhưng không lưu kim/chỉ, cả hai cùng dùng TUDCA; không có nhánh tự bấm hay nhánh chỉ tác động BL19.[4] Không được chuyển bằng chứng của thủ thuật phối hợp thành lời hứa cho tự bấm huyệt.

Khi đau bụng, nên chờ huyệt có tác dụng rồi mới đi khám không?

Không dùng huyệt để trì hoãn khám; với người lớn đau bụng hoặc nghi bệnh túi mật, hãy làm theo đầy đủ hàng Cấp cứu và hàng Khám khẩn trong bảng trên, bao gồm đường đến cấp cứu ngay hoặc gọi cấp cứu, không tự lái xe và liên hệ khám khẩn khi đau quá 30 phút.[5][6] Hàng cấp cứu luôn được ưu tiên, không cần đợi đủ thời gian của hàng khám khẩn.[5]

Đối chiếu với nguồn tham khảo quốc tế

Phần này đối chiếu BL19 với cơ sở dữ liệu huyệt của Me & Qi (tên Pinyin: Danshu). Đây là nguồn thứ cấp, tổng hợp từ các giáo trình châm cứu được dùng rộng rãi ở phương Tây; bản dịch tiếng Việt do website biên soạn. Danh mục dưới đây giúp người học so sánh với phần trình bày theo sách Việt Nam và WHO ở trên, không phải hướng dẫn điều trị.[7]

Đối chiếu BL19 với nguồn Me & Qi
Mục	Theo nguồn tham khảo
Công năng	Thanh thấp nhiệt Can Đởm; Giáng Vị khí nghịch; Bổ Đởm khí; Điều hòa kinh Thiếu dương; Bổ hư
Chứng được liệt kê	Buồn nôn; Hoàng đản (vàng da); Nôn; Nôn khan; Nhút nhát; Ợ hơi; Do dự, thiếu quyết đoán; Đau ngực; Trầm cảm; Khô họng; Hồi hộp; Ra mồ hôi trộm; Viêm túi mật; Nhìn mờ; Trướng ngực; Củng mạc vàng xỉn; Đau hạ sườn; Khó nuốt; Trướng hạ sườn; Đắng miệng; Lúc nóng lúc lạnh
Lưu ý an toàn	Được xếp vào nhóm huyệt cần đặc biệt thận trọng (vùng có cấu trúc quan trọng bên dưới); Không can thiệp sâu tại huyệt

Cách đọc: “Chứng được liệt kê” là các chứng mà y văn truyền thống ghi nhận cho huyệt, chưa phải kết luận hiệu quả đã được chứng minh. Người đọc không tự châm, chích hay cứu; các lưu ý an toàn được nêu để hiểu vì sao việc can thiệp phải do người có chuyên môn thực hiện.

Kết luận

Đởm Du là BL19/Danshu của kinh Bàng quang, định vị theo WHO ở lưng trên, ngang bờ dưới mỏm gai T10 và cách đường giữa sau 1,5 B-cun; công năng cổ truyền phải được đọc đúng trong phạm vi mục Đởm Du của sách.[1][2][3]

Nghiên cứu được phân tích trong bài là phép so sánh cả phác đồ cấy chỉ với đưa kim cùng năm huyệt nhưng không lưu kim/chỉ, cả hai kết hợp TUDCA; thiết kế đó không xác lập hiệu quả riêng của BL19 hoặc hiệu quả tự bấm huyệt.[4] Với người lớn đau bụng hoặc nghi bệnh túi mật, ưu tiên đầy đủ các hàng Cấp cứu và Khám khẩn ở phần an toàn, kể cả lựa chọn gọi cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu ngay, không tự lái xe và liên hệ khám khẩn khi đau hơn 30 phút; không trì hoãn chăm sóc y tế để thử huyệt.[5][6]

Tài liệu tham khảo

WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
Sổ tay tra huyệt
Phụ lục III. Danh mục huyệt và mã huyệt
Acupoint Catgut Embedding as Adjunctive Therapy for Patients With Gallstones
Gallstones — NHS
Acupuncture: Effectiveness and Safety — NCCIH
Me & Qi – Acupuncture Points: Danshu BL19 (nguồn thứ cấp, tiếng Anh)

Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.