Huyệt Thận Du (BL23)
Huyệt Thận Du (BL23), Kinh Bàng quang. Vị trí: Dưới gai sống thắt lưng 2, đo ngang ra 1,5 thốn, ngang huyệt Mệnh môn.
Huyệt Thận Du (BL23): vị trí, tác dụng và lưu ý khi sử dụng
Thận Du là tên tiếng Việt của huyệt BL23, được gọi là Shenshu trong tài liệu quốc tế.[1][3]
WHO định vị BL23 ở vùng thắt lưng, ngang bờ dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ hai (L2), cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1]
Muốn học huyệt này đúng trọng tâm, cần tách ba câu hỏi: huyệt nằm ở đâu, sách Y học cổ truyền ghi nhận công năng gì và nghiên cứu thực sự đã đánh giá phương pháp nào. Tên gọi hay một chấm trên hình không đủ để quyết định điều trị.
Phạm vi tra cứu: Không tự châm, tự cứu nóng hoặc tự dùng thiết bị tác động lên vùng huyệt theo bài viết. Khi đang đau lưng, hãy đọc đầy đủ bảng
“Khi nào cần tìm chăm sóc y tế?”, gồm các hàng cấp cứu, liên hệ khẩn và khám thông thường ở phần 4.
[5]
1. Đặc tính
Tên và mã huyệt
Sổ tay tra huyệt ghi Thận Du là huyệt thứ 23 của kinh Bàng quang.[2]
Danh mục huyệt và mã huyệt đối chiếu tên Thận Du – Shenshu – BL23, đồng thời có các mục bên trái, bên phải và hai bên.[3]
Tên và mã huyệt
| Nội dung |
Thông tin cần nhớ |
| Tên tiếng Việt |
Thận Du.[3] |
| Tên quốc tế và mã |
Shenshu, BL23.[1][3] |
| Kinh mạch theo sách tra huyệt |
Kinh Bàng quang; huyệt thứ 23.[2] |
| Vùng định vị chuẩn |
Vùng thắt lưng, ngang bờ dưới mỏm gai L2, cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1] |
| Bên cơ thể trong danh mục tên |
Có các mục Thận Du bên trái, bên phải và hai bên.[3] |
Ở đây, danh mục tên được dùng để đối chiếu tên tiếng Việt với mã quốc tế, không thay cho tài liệu định vị. Một tên huyệt có chữ “Thận” cũng không nên được dùng làm kết luận chẩn đoán cho người đang đau lưng.
2. Vị trí
Mốc định vị theo WHO
BL23 nằm ở vùng thắt lưng, ngang bờ dưới mỏm gai đốt sống L2, lệch bên 1,5 B-cun so với đường giữa sau.[1]
Trong mô tả này, cần giữ nguyên cả mốc dọc là L2 và mốc ngang là khoảng cách đến đường giữa sau; chỉ nói “ở hai bên eo” sẽ bỏ mất các mốc định vị của WHO.[1]
Sổ tay tra huyệt mô tả Thận Du ở dưới gai sống thắt lưng 2, đo ngang ra 1,5 thốn.[2]
B-cun là đơn vị đo tỷ lệ theo cơ thể dùng trong định vị huyệt, không phải một khoảng centimet cố định áp dụng cho tất cả mọi người.[1]
Đọc hình minh họa như thế nào?
Hãy dùng hình để hiểu vùng và tương quan giải phẫu, không dùng hình để chọn vị trí đưa kim. Bài tra cứu này không hướng dẫn tự lần mỏm gai, ấn tìm điểm đau hay thử cử động để tự chẩn đoán. Việc xác định huyệt phục vụ can thiệp phải được tách khỏi thao tác học vị trí trên sơ đồ.
3. Tác dụng
Công năng được ghi trong sách Y học cổ truyền
Sổ tay tra huyệt ghi các công năng của Thận Du gồm ích Thủy, tráng hỏa, điều Thận khí, kiện cân cốt, minh mục, thông nhĩ.[2]
Đây là cách mô tả trong hệ thống YHCT của sách, không phải các chỉ số chức năng thận, xương hay thính lực được đo trong một thử nghiệm lâm sàng.[2]
Công năng được ghi trong sách Y học cổ truyền
| Nhóm ghi nhận trong sách |
Cách đọc trong bài tra cứu |
| Thắt lưng và vận động |
Sách ghi “kiện cân cốt” và “thắt lưng đau”; đây là công năng, chỉ định truyền thống được gán cho huyệt.[2] |
| Tiết niệu và sinh dục |
Sách liệt kê viêm thận, tiểu dầm, liệt dương, di mộng tinh và kinh nguyệt rối loạn; không chuyển danh sách này thành lời cam kết chữa khỏi.[2] |
| Tai, mắt và tiêu hóa |
Sách ghi minh mục, thông nhĩ, điếc, tai ù và tiêu chảy mạn tính trong mục tác dụng.[2] |
Các ghi nhận trên cần được đọc như thông tin của một sách tra huyệt. Không dùng chúng để tự kết luận nguyên nhân bệnh, tự ngừng thuốc hoặc thay thế đánh giá chuyên khoa.
BL23 có vai trò gì trong thử nghiệm laser trên đau thắt lưng?[4]
Nghiên cứu của Shin và cộng sự, công bố năm 2015, tuyển và phân ngẫu nhiên 56 người có chẩn đoán đau thắt lưng vào hai nhóm, mỗi nhóm 28 người.[4]
Tiêu chuẩn nhận gồm tuổi 20–75 và đau ít nhất 30 mm trên thang VAS 0–100 mm; báo cáo nói có chẩn đoán bằng X-quang, loại trừ gãy xương, thoát vị đĩa đệm nặng hoặc u cột sống cần khám, điều trị ngay, nhưng không xác định quần thể chỉ gồm đau mạn tính hay chỉ đau không đặc hiệu, cũng không công bố phân bố mức độ bệnh theo các nhóm chẩn đoán đó.[4]
Can thiệp là laser kết hợp thiết bị dạng cốc hút, không phải châm kim hay điện châm.[4]
BL23 có vai trò gì trong thử nghiệm laser trên đau thắt lưng?[4]
| Thành phần nghiên cứu |
Chi tiết cần giữ khi diễn giải |
| Nhóm laser |
Dùng ba điểm đường giữa GV3, GV4, GV5 và các cặp hai bên BL23, BL24, BL25, BL40, GB30, tổng cộng 13 vị trí.[4] |
| Nhóm đối chứng |
Cùng quy trình và thiết bị cốc hút tại bộ điểm đó nhưng tắt laser, vẫn giữ tín hiệu âm thanh; không phải nhóm không được tác động.[4] |
| Vai trò của BL23 |
Là thành phần hai bên của bộ điểm được mô tả cho cả hai nhánh, không phải huyệt được chọn tùy triệu chứng; báo cáo không cung cấp số lượt thực nhận BL23 riêng từng người.[4] |
| Thời gian |
Ba buổi trong một tuần; lần đánh giá cuối được thực hiện trong một tuần sau buổi cuối, không phải theo dõi nhiều tháng.[4] |
| Chăm sóc đi kèm |
Cả hai nhóm được cấp sách hướng dẫn vận động hằng ngày; điều trị khác cho tình trạng lưng trong thời gian thử nghiệm bị hạn chế theo quy định nghiên cứu, nhưng mức thực hành vận động và việc thực sự dùng thêm điều trị không được lượng hóa đầy đủ.[4] |
Ở những người đau thắt lưng 20–75 tuổi, VAS đầu vào ít nhất 30/100 mm, có chẩn đoán X-quang, loại trừ đau nặng đến mức không thể tham gia, gãy xương, thoát vị đĩa đệm nặng và u cột sống cần xử trí ngay, nhưng không được phân loại rõ thành quần thể chỉ mạn tính hay chỉ không đặc hiệu và không công bố phân bố mức độ bệnh đầy đủ, sau bộ laser–cốc hút gồm GV3–GV5 đường giữa và BL23/BL24/BL25/BL40/GB30 hai bên, so với cùng cốc hút tắt laser, Bảng 2 ghi mức thay đổi VAS ở lần khám cuối trong một tuần sau liệu trình một tuần là −11,07 ± 12,12 mm và −12,78 ± 13,82 mm, với P so sánh giữa nhóm được in là 0,6281, trong phân tích gọi là FAS và điền dữ liệu thiếu bằng giá trị quan sát gần nhất (LOCF), nhưng lưu đồ ghi FAS 28/27 còn tiêu đề Bảng 2 ghi 28/26 nên mẫu số thực dùng cho hàng này chưa được báo cáo nhất quán; cả hai nhóm được cấp tài liệu vận động và hạn chế điều trị khác nhưng tiếp nhận thực tế không được lượng hóa đầy đủ; đây là thay đổi so với ban đầu, không phải điểm đau còn lại, và không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm.[4]
Cần giữ nguyên các giới hạn báo cáo: lưu đồ nêu một người rút đồng thuận ở nhánh đối chứng và ghi hai vi phạm quy trình tại ô PP, nhưng không giải thích sự chồng lấp của các lý do; vì FAS loại ít nhất một người sau phân nhóm và tiêu chí lập tập này chưa được định nghĩa đầy đủ, không nên gọi đây là phân tích toàn bộ 56 người theo nhóm ngẫu nhiên ban đầu.[4]
Bảng 2 còn có tiêu đề cột “95% CI” nhưng chú thích lại nói khoảng tin cậy 90%; phần phương pháp nói ANCOVA cho so sánh giữa nhóm, còn chú thích bảng ghi kiểm định t hai mẫu độc lập, vì vậy không tự hợp nhất các phân tích ấy hoặc sửa số liệu để tạo một kết luận chắc chắn hơn.[4]
Thiết kế này không tách được đóng góp riêng của BL23: cả hai nhóm đều có cùng bộ điểm và cốc hút, chỉ khác bật hay tắt laser; bản thân tác giả cũng thừa nhận lực hút có thể gây tác động giảm đau.[4]
“Không khác biệt có ý nghĩa thống kê” không chứng minh hai phương pháp tương đương, và thay đổi trong một nhóm không tự chứng minh tác dụng riêng của laser hay của Thận Du trong phép so sánh này.[4]
4. Cách châm và lưu ý an toàn
Giới hạn của phần kỹ thuật
Mục CC của Sổ tay tra huyệt có ghi châm kim, cứu và ôn cứu cho Thận Du.[2]
Bài viết chỉ giữ sự phân biệt giữa các loại can thiệp, không chuyển thông số của sách thành hướng dẫn tự thực hiện. Không tự đưa kim, đốt ngải, dùng nguồn nhiệt hay thiết bị điện tại vùng huyệt; không dùng điểm đau khi ấn làm bằng chứng rằng đã tìm đúng huyệt.
NCCIH cảnh báo việc dùng kim không vô khuẩn hoặc thực hiện châm cứu không đúng có thể gây biến chứng, trong đó có nhiễm trùng, tổn thương cơ quan và hệ thần kinh trung ương.[6]
Hãy trao đổi với nhân viên y tế về phương pháp bổ trợ đang sử dụng và không dùng châm cứu để trì hoãn khám bệnh.[6]
Không tự thay đổi hoặc ngừng điều trị đang được kê chỉ vì muốn thử một phương pháp tại huyệt.
Báo cáo an toàn không phải bảo đảm an toàn
Trong thử nghiệm Shin năm 2015, tác giả báo cáo không có biểu hiện như đỏ da, ngứa, phồng rộp và không ghi nhận biến cố nghiêm trọng trong đợt laser–cốc hút ba buổi một tuần trên người đau thắt lưng tuổi 20–75, VAS ít nhất 30/100 mm, chẩn đoán X-quang và loại trừ gãy xương, thoát vị đĩa đệm nặng hoặc u cột sống cần xử trí ngay, nhưng không công bố đầy đủ phân bố chẩn đoán hay mức độ bệnh; bộ điểm là GV3/GV4/GV5 đường giữa và BL23/BL24/BL25/BL40/GB30 hai bên, so với cùng cốc hút tắt laser, cả hai nhóm được cấp tài liệu vận động nhưng mức thực hiện và chăm sóc thêm thực tế chưa được lượng hóa đầy đủ; phần an toàn không nêu riêng mẫu số được giám sát hay số người thực nhận từng thành phần và không xác lập giám sát dài hạn sau lần khám cuối trong một tuần sau liệu trình.[4]
Đây là ghi nhận qua người tham gia báo và nhà nghiên cứu đánh giá trong đợt nghiên cứu ngắn: 56 người được phân nhóm, lưu đồ FAS là 28/27 và PP là 28/26, không phải một mô tả đầy đủ về mẫu số an toàn hoặc bằng chứng loại trừ mọi nguy cơ.[4]
Không chuyển báo cáo an toàn của laser–cốc hút thành bằng chứng an toàn của châm kim riêng BL23, vì phương pháp nghiên cứu và thiết kế đa điểm không đánh giá phép suy rộng đó.[4]
Khi nào cần tìm chăm sóc y tế?
Bảng sau dành cho người lớn đang đau lưng, chuyển các mức hành động của trang NHS Back pain sang cách gọi dịch vụ dễ hiểu tại Việt Nam: số 999 trong nguồn được diễn đạt là số cấp cứu tại nơi người đọc đang ở; tuyến GP/111 được diễn đạt là bác sĩ hoặc dịch vụ tư vấn y tế khẩn.[5]
Nếu phù hợp với hàng cấp cứu, ưu tiên hành động ở hàng đó thay cho chờ lịch khám ở các hàng còn lại.[5]
Khi nào cần tìm chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc |
Tình huống |
Hành động |
| Cấp cứu ngay |
Đang đau lưng và có bất kỳ một dấu hiệu sau: đau, tê châm chích, yếu hoặc mất cảm giác ở cả hai chân; mất cảm giác quanh cơ quan sinh dục hoặc hậu môn; thay đổi tiểu tiện hay đại tiện như khó tiểu hoặc không tự chủ; thay đổi cảm giác ở dương vật hoặc âm đạo khi quan hệ, không thể đạt hoặc duy trì cương, hoặc không thể đạt cực khoái; đau ngực; hoặc đau bắt đầu sau tai nạn nghiêm trọng.[5] |
Gọi cấp cứu tại nơi đang ở ngay hoặc đến khoa cấp cứu ngay do người khác đưa đi; không tự lái xe.[5] Mang theo thuốc đang dùng nếu có thể.[5] Không trì hoãn liên hệ hay đi cấp cứu để chuẩn bị thuốc. |
| Liên hệ khẩn |
Đang đau lưng và cảm thấy nóng, lạnh, rét run hoặc mệt không khỏe nói chung; hoặc đau dữ dội khởi phát đột ngột; hoặc đau tăng nặng nhanh.[5] |
Liên hệ ngay bác sĩ hoặc dịch vụ y tế để được tư vấn, sắp xếp khám khẩn; nếu đồng thời có tiêu chí ở hàng cấp cứu, thực hiện đầy đủ hành động của hàng cấp cứu.[5] |
| Hẹn khám bác sĩ |
Đang đau lưng và có một trong các tình huống: không đỡ sau vài tuần chăm sóc tại nhà; cản trở sinh hoạt; lo lắng về đau hoặc khó ứng phó; sụt cân không chủ ý; có khối, sưng hay thay đổi hình dạng lưng; không đỡ khi nghỉ hoặc đau hơn ban đêm; đau tăng khi hắt hơi, ho hoặc đại tiện; đau ở vùng lưng trên giữa hai vai thay vì thắt lưng.[5] |
Hẹn khám bác sĩ để được đánh giá; nếu xuất hiện điều kiện ở hàng liên hệ khẩn hoặc cấp cứu, chuyển sang đầy đủ hành động của hàng tương ứng, không chờ lịch hẹn thông thường.[5] |
Đây là bảng định hướng hữu hạn cho đau lưng ở người lớn, không phải danh sách loại trừ mọi bệnh nguy hiểm. Không tự ấn, thử sức chân, thử cảm giác hay làm động tác gây đau để quyết định có cần đi khám hay không.
5. Câu hỏi thường gặp
Thận Du là BL23 hay một tên khác?[1][3]
Danh mục tên đối chiếu Thận Du với Shenshu, BL23; WHO dùng tên Shenshu cho mục BL23.[1][3]
Huyệt chỉ có một bên lưng?[3]
Danh mục có mục Thận Du bên trái, bên phải và hai bên.[3]
Việc có mục hai bên trong danh mục tên không phải chỉ định tự tác động đồng thời hai bên.
Có thể đổi 1,5 B-cun thành một số centimet cố định không?[1]
B-cun dựa trên đo tỷ lệ cơ thể, nên không lấy một con số centimet chung thay cho mốc tỷ lệ và mốc đốt sống của WHO.[1]
Thử nghiệm laser có chứng minh riêng Thận Du chữa đau lưng không?[4]
Thử nghiệm đó dùng laser–cốc hút với GV3/GV4/GV5 đường giữa, BL23/BL24/BL25/BL40/GB30 hai bên, so với cùng bộ điểm và cốc hút tắt laser; nó không có nhánh tách riêng BL23, nên không xác định được đóng góp độc lập của huyệt hay hiệu quả của tự bấm huyệt.[4]
Sách có ghi cứu thì có thể tự làm nóng vùng huyệt không?[2]
Sách có mục châm kim, cứu và ôn cứu trong chính mục Thận Du.[2]
Đó không phải hướng dẫn chăm sóc tại nhà của bài viết. Không tự cứu nóng, tự châm hoặc dùng máy tác động theo một thông số đọc được trong sách.
Đang đau lưng thì có nên đợi tác động huyệt trước khi khám?
Không dùng châm cứu để trì hoãn gặp nhân viên y tế về một vấn đề sức khỏe.[6]
Đối chiếu đầy đủ ba hàng cấp cứu ngay, liên hệ khẩn và hẹn khám bác sĩ trong bảng “Khi nào cần tìm chăm sóc y tế?”; mỗi hàng có điều kiện và hành động riêng, trong đó hàng cấp cứu giữ cả gọi cấp cứu hoặc được người khác đưa đến khoa cấp cứu ngay, không tự lái xe và mang thuốc đang dùng mà không trì hoãn.[5]
Đối chiếu với nguồn tham khảo quốc tế
Phần này đối chiếu BL23 với cơ sở dữ liệu huyệt của Me & Qi (tên Pinyin: Shenshu). Đây là nguồn thứ cấp, tổng hợp từ các giáo trình châm cứu được dùng rộng rãi ở phương Tây; bản dịch tiếng Việt do website biên soạn. Danh mục dưới đây giúp người học so sánh với phần trình bày theo sách Việt Nam và WHO ở trên, không phải hướng dẫn điều trị.[7]
Đối chiếu BL23 với nguồn Me & Qi
| Mục |
Theo nguồn tham khảo |
| Công năng |
Bổ Thận dương, dưỡng Thận âm; Dưỡng Thận tinh; Lợi xương tủy và thắt lưng; Thông điều thủy đạo, hóa thấp ở hạ tiêu; Cố tử cung, điều kinh; Lợi mắt và tai; Bổ Thận khí, giúp Thận nạp Phế khí |
| Chứng được liệt kê |
Phù thũng; Hen suyễn; Mệt mỏi; Đái dầm; Tiểu đêm; Khô mắt; Glôcôm (thiên đầu thống); Ù tai; Điếc; Liệt dương; Chóng mặt; Lạnh lưng; Kiệt sức; Trầm cảm; Yếu xương; Vô kinh; Kém trí nhớ; Vô sinh; Loãng xương; Nước tiểu đục; Tiểu ra máu; Kinh nguyệt nhiều; Nhìn mờ; Kinh ít; Tiểu nhỏ giọt; Đau thắt lưng; Giảm ham muốn tình dục; Di tinh; Thiếu động lực; Kém tập trung; Tiểu khó; Tiểu nhiều lần; Mộng tinh; Gối lạnh yếu; Xuất tinh sớm; Kinh nguyệt không đều; Giảm thị lực ban đêm |
| Lưu ý an toàn |
Được xếp vào nhóm huyệt cần đặc biệt thận trọng (vùng có cấu trúc quan trọng bên dưới); Không can thiệp sâu tại huyệt |
Cách đọc: “Chứng được liệt kê” là các chứng mà y văn truyền thống ghi nhận cho huyệt, chưa phải kết luận hiệu quả đã được chứng minh. Người đọc không tự châm, chích hay cứu; các lưu ý an toàn được nêu để hiểu vì sao việc can thiệp phải do người có chuyên môn thực hiện.
Kết luận
Thận Du tương ứng với Shenshu, BL23; mốc WHO là vùng thắt lưng ngang bờ dưới mỏm gai L2, cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1][3]
Khi tra cứu, hãy giữ riêng phần công năng truyền thống, phần vị trí và phần đánh giá từng phương pháp. Không biến bài học định vị thành thao tác tự châm, tự cứu hay tự chẩn đoán. Nếu đang đau lưng, đọc đầy đủ các hàng cấp cứu ngay, liên hệ khẩn và hẹn khám bác sĩ ở bảng “Khi nào cần tìm chăm sóc y tế?” và làm theo hành động tương ứng; không dùng châm cứu để trì hoãn khám.[5][6]
Tài liệu tham khảo
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
- Sổ tay tra huyệt
- Danh mục huyệt và mã huyệt
- Short-Term Effect of Laser Acupuncture on Lower Back Pain: A Randomized, Placebo-Controlled, Double-Blind Trial
- Back pain – NHS
- Acupuncture: Effectiveness and Safety
- Me & Qi – Acupuncture Points: Shenshu BL23 (nguồn thứ cấp, tiếng Anh)
Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.