Kinh Lạc 3D

Túc Thái Dương Bàng Quang Kinh

手太陰肺經 ·

Nhánh nông Nhánh sâu Nhánh phụ Đường đi của kinh

Mô Hình Tự Động Tạo Bởi AI

Huyệt Thừa Quang (BL6)

Huyệt Thừa Quang (BL6), Kinh Bàng quang. Vị trí: Ở đầu, trên đường chân tóc trước 2,5 thốn, cách đường giữa trước 1,5 thốn.

Huyệt Thừa Quang (BL6): vị trí trên đầu, tác dụng và lưu ý về phép cứu

Thừa Quang là huyệt thứ 6 của kinh Túc Thái Dương Bàng quang, mang tên Chengguang và mã BL6 trong tài liệu WHO.[1][2]

WHO định vị BL6 trên đầu, cách đường chân tóc trước 2,5 B-cun về phía đỉnh đầu và cách đường giữa trước 1,5 B-cun sang bên.[1]

Điểm đáng chú ý khi đọc Sổ tay tra huyệt là mục Thừa Quang có lời ghi “Không cứu”, kèm câu thận trọng về nguy cơ bỏng nếu cần cứu.[2] Vì vậy, học vị trí, đọc công năng truyền thống và lựa chọn một phương pháp điều trị là ba việc cần tách biệt.

Phạm vi bài viết: Đây là nội dung học tập, không phải hướng dẫn tự châm, tự cứu hay tự điều trị bệnh thần kinh. Nếu đang có triệu chứng ở đầu hoặc nghi đột quỵ, hãy đọc đầy đủ bảng “Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?” bên dưới; không dùng huyệt để chờ qua cơn.[4][5][6]

1. Đặc tính

Thừa Quang thuộc kinh nào?[1][2]

Sổ tay tra huyệt xếp Thừa Quang là huyệt thứ 6 của kinh Bàng quang, trong phần “Huyệt vị kinh Túc Thái Dương Bàng quang”; WHO ghi huyệt tương ứng là BL6: Chengguang trong phần kinh Bàng quang.[1][2]

Thừa Quang thuộc kinh nào?[1][2]
Thông tin	Nội dung
Tên tiếng Việt	Thừa Quang.[2]
Tên và mã quốc tế	Chengguang, BL6.[1]
Kinh mạch	Túc Thái Dương Bàng quang.[2]
Thứ tự	Huyệt thứ 6 của kinh Bàng quang.[2]
Vùng định vị	Trên đầu, ở phía bên của đường giữa trước.[1]
Công năng được sách ghi	Thanh nhiệt, trừ phiền, minh mục, khai khiếu.[2]

Những thuật ngữ công năng ở đây thuộc cách mô tả của Y học cổ truyền; không nên đọc chúng như tên cơ chế sinh học đã được xác nhận hoặc một cam kết chữa khỏi bệnh.

2. Vị trí

Mốc định vị theo WHO[1]

Theo WHO, BL6 nằm trên đầu, 2,5 B-cun phía trên đường chân tóc trước và 1,5 B-cun ra ngoài đường giữa trước.[1] Có thể hiểu đây là vùng da đầu đi từ chân tóc trước về phía đỉnh, rồi lệch sang bên so với đường giữa, không phải một huyệt nằm ngay trên đường giữa.[1]

Note riêng của BL6 ghi hai quan hệ: ở trên BL5 1,5 B-cun và ở trên BL4 2 B-cun.[1] Đây là các mốc đối chiếu vị trí trên bề mặt, không phải hướng đi của kim.

Mốc định vị theo WHO[1]
Cách mô tả vị trí	Nội dung nguồn ghi
Mốc chính trong WHO	Trên đường chân tóc trước 2,5 B-cun; ra ngoài đường giữa trước 1,5 B-cun.[1]
Note riêng của BL6 trong WHO	Trên BL5 1,5 B-cun; trên BL4 2 B-cun.[1]
Mô tả trong Sổ tay tra huyệt	Sau trên huyệt Ngũ xứ 1,5 thốn, cách tuyến giữa đầu 1,5 thốn; sách còn ghi “ngang huyệt Tiền đình”.[2]

Mốc “ngang huyệt Tiền đình” là cách diễn đạt của sách; không phải nội dung Note riêng của BL6 trong WHO.[1][2] Khi học bài này, nên lấy mô tả chân tóc và đường giữa của WHO làm mốc chính, đồng thời giữ rõ nguồn của từng cách mô tả.

B-cun có phải một số centimét cố định không?[1]

WHO sử dụng phép đo tỷ lệ theo các đoạn cơ thể, trong đó mỗi phần chia tương ứng một cun; chẳng hạn đoạn từ giữa chân tóc trước đến giữa chân tóc sau được quy ước là 12 B-cun.[1] Vì vậy, không nên tự đổi 2,5 B-cun thành một khoảng centimét chung cho mọi người.[1]

WHO cũng nêu cần phối hợp mốc giải phẫu, phép đo tỷ lệ và quan hệ với các huyệt liên quan khi xác định vị trí.[1] Một hình vẽ hoặc chấm đánh dấu chỉ giúp định hướng học tập; bài không hướng dẫn tìm điểm đau bằng cách ấn da đầu, tự thử phản xạ hay xác định chỗ đặt kim.

3. Tác dụng

Công năng và ứng dụng truyền thống trong sách[2]

Đúng mục Thừa Quang, Sổ tay tra huyệt ghi “Thanh nhiệt, trừ phiền, minh mục, khai khiếu”, rồi liệt kê đầu đau, chóng mặt và cảm mạo.[2] Đây là ghi chép công năng và chỉ định theo YHCT, không phải kết quả của một thử nghiệm lâm sàng.[2]

Công năng và ứng dụng truyền thống trong sách[2]
Nội dung truyền thống	Cách đọc trong bài tra cứu
Thanh nhiệt, trừ phiền, minh mục, khai khiếu	Là các công năng được sách gán cho Thừa Quang trong hệ thống YHCT.[2]
Đầu đau, chóng mặt, cảm mạo	Là các tình trạng được liệt kê ở mục tác dụng của huyệt, không kèm tỷ lệ hiệu quả hay tiêu chí khỏi bệnh trong mục này.[2]

Không nên từ chữ “minh mục” suy ra rằng huyệt chữa được mọi bệnh mắt, hoặc từ “khai khiếu” suy ra rằng có thể dùng huyệt để đánh thức người rối loạn ý thức. Những cách suy rộng ấy không phải nội dung điều trị được xác lập trong bài.

Riêng đau đầu và chóng mặt, cần ưu tiên nhận biết trường hợp phải được khám hoặc cấp cứu theo bảng “Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?”; không dùng danh mục chỉ định truyền thống để bỏ qua bảng này.[5][6]

BL6 có xuất hiện trong nghiên cứu trên người không?[3]

Một thử nghiệm ngẫu nhiên của Chen và cộng sự, công bố năm 2016, tuyển 110 người có rối loạn nhận thức nhẹ sau đột quỵ, chia hai nhóm, mỗi nhóm 55 người.[3] “Nhẹ” ở đây mô tả rối loạn nhận thức; tóm tắt không xác định mức độ nặng của đột quỵ, loại đột quỵ hay khoảng thời gian từ đột quỵ đến khi tuyển người bệnh.[3]

Trong tóm tắt nghiên cứu, BL6 được nêu cùng các huyệt khác trong phác đồ châm xuyên nối huyệt vùng đầu được thêm vào ở nhóm can thiệp; đây là kỹ thuật châm kim chuyên môn, không phải bấm huyệt hay kích thích bằng laser.[3] Bài chỉ nhận diện loại can thiệp, không mô tả đường đi kim hoặc cách thực hiện.

Cả hai nhóm đều được châm cứu thân thể và dùng thuốc Tây thông thường; nhóm can thiệp được thêm phác đồ vùng đầu nói trên.[3] Liệu trình được báo cáo kéo dài tám tuần, đánh giá giữa liệu trình ở tuần 4, cuối liệu trình ở tuần 8 và theo dõi ba tuần sau khi kết thúc liệu trình.[3] Tóm tắt xác lập khung chăm sóc chung, nhưng không cung cấp số liệu chứng minh hai nhóm thực nhận thuốc và châm thân thể hoàn toàn giống nhau, cũng không cho biết đầy đủ điều trị tiếp tục trong ba tuần theo dõi.[3]

Kết quả cần được hiểu trong phạm vi nào?[3]

Nội dung báo cáo	Diễn giải và giới hạn
Nhận thức và triệu chứng trầm cảm	Ở người có rối loạn nhận thức nhẹ sau đột quỵ, tóm tắt báo cáo kết quả MoCA và SDS thuận lợi hơn ở nhóm thêm phác đồ châm xuyên nối nhiều huyệt vùng đầu có BL6 so với nhóm chỉ theo khung châm thân thể và thuốc Tây chung, tại cuối liệu trình tám tuần và ba tuần sau liệu trình; MMSE có so sánh thuận lợi tại tuần 4, cuối liệu trình tám tuần và ba tuần sau liệu trình.[3] Không có mức chênh lệch điểm hay khoảng tin cậy trong tóm tắt; mức điều trị tiếp tục và mức đồng đều thực nhận chăm sóc chung không được làm rõ.[3]
Sinh hoạt hằng ngày	Ở cùng quần thể rối loạn nhận thức nhẹ sau đột quỵ, so sánh thay đổi Barthel giữa nhóm thêm phác đồ châm xuyên nối nhiều huyệt vùng đầu có BL6 và nhóm châm thân thể cùng thuốc Tây không đạt ý nghĩa thống kê ở các mốc báo cáo: tuần 4, cuối liệu trình tám tuần và ba tuần sau liệu trình.[3] Đây không phải chứng minh hai cách điều trị tương đương; điều trị tiếp tục trong theo dõi và mức thực nhận chăm sóc chung chưa được mô tả đầy đủ.[3]
Điều không thể rút ra	Tóm tắt không tách hiệu quả riêng BL6 khỏi các huyệt khác trong phác đồ thêm vào, không cho tỷ lệ khỏi bệnh, số liệu tác dụng bất lợi hay bằng chứng về việc tự bấm Thừa Quang.[3]

Điểm MoCA và MMSE đánh giá nhận thức; SDS là thang tự đánh giá trầm cảm, còn Barthel đánh giá hoạt động sinh hoạt hằng ngày theo các thang được tóm tắt nghiên cứu nêu.[3] Một kết quả thuận lợi ở thang nhận thức không tự động đồng nghĩa với phục hồi khả năng sinh hoạt hoặc khỏi di chứng đột quỵ.

Nguồn lâm sàng được sử dụng ở đây là tóm tắt nghiên cứu, chưa phải toàn văn với bảng số liệu, phần bàn luận và phụ lục.[3] Do đó, không có cơ sở trong phần đã đọc để khẳng định độ lớn lợi ích, hiệu quả lâu dài hơn ba tuần sau liệu trình, tính an toàn riêng của BL6 hoặc việc mọi người tham gia đều thực nhận BL6 theo cùng một cách.[3]

4. Cách châm

Chỉ trao đổi trong phạm vi chuyên môn

Bài không cung cấp độ sâu, góc châm, đường đi kim, cách vê kim, lịch kích thích hoặc cách tự tác động lên da đầu. Việc ghi nhận vị trí để học không phải chỉ định đưa kim vào vị trí đó; nếu cân nhắc điều trị, cần được người hành nghề có chuyên môn đánh giá trực tiếp.

NCCIH cho biết kim không vô khuẩn hoặc việc thực hiện không đúng có thể gây biến chứng; châm cứu không đúng có thể dẫn tới nhiễm trùng, tổn thương cơ quan hoặc hệ thần kinh trung ương.[4] Đây là cảnh báo chung về châm cứu, không phải số liệu nguy cơ riêng của Thừa Quang.[4]

Sách dặn gì về phép cứu ở Thừa Quang?[2]

Đúng mục Thừa Quang, phần cách châm của Sổ tay tra huyệt có ghi châm kim, nhưng về phép cứu lại ghi: “Không cứu – Nếu cần cứu, cần cẩn thận vì dễ bỏng.”[2] Cần giữ cả hai vế của lời ghi này: có yêu cầu “Không cứu” và có câu điều kiện kèm cảnh báo bỏng, chứ không lược thành lời khuyên chung “đừng tự làm”.[2]

Lời ghi về cứu là một hạn chế đối với phương pháp dùng nhiệt trong chính mục huyệt này, không phải lời cấm châm kim của sách.[2] Không nên tự suy ra hoàn cảnh ngoại lệ, cách hơ nóng hoặc mức nhiệt an toàn từ câu “nếu cần cứu”. Bài không hướng dẫn tự cứu, chườm nóng, dùng đèn hay thiết bị điện lên huyệt.

Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?[5][6]

Bảng dưới giữ riêng các mức cần cấp cứu, cần đánh giá khẩn và cần khám thông thường trong hướng dẫn NHS về đau đầu và dấu hiệu đột quỵ.[5][6] Đây không phải danh sách đầy đủ mọi nguyên nhân nguy hiểm; nếu cùng lúc thuộc nhiều hàng, ưu tiên hàng cấp cứu. Các số điện thoại dịch vụ tại Anh trong nguồn không được dùng làm số gọi chung cho mọi nơi.

Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?[5][6]
Tình huống	Việc cần làm
Cấp cứu khi nghi đột quỵ: bất ngờ yếu hoặc xệ một bên mặt, yếu hoặc tê một tay, nói khó hoặc nói nghe lẫn lộn; chỉ một dấu hiệu cũng đủ để nghi ngờ và thực hiện chỉ dẫn cấp cứu ở cột bên cạnh.[6] Các biểu hiện khác có thể gồm yếu hoặc tê một bên người, nhìn mờ hoặc mất thị lực một hay hai mắt, khó nói hoặc khó tìm từ, lú lẫn hoặc mất trí nhớ, chóng mặt hoặc ngã, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn.[6]	Gọi cấp cứu ngay tại nơi đang ở khi nghi đang hoặc đã bị đột quỵ; không tự lái xe.[6] Dấu hiệu đã hết vẫn phải được trợ giúp y tế ngay; NHS nhấn mạnh gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu trong 24 giờ qua dù nay đã dừng.[6] Không chờ thử huyệt; không cần tự làm nghiệm pháp để xác nhận.
Đau đầu kèm bất kỳ dấu hiệu cấp cứu nào: co giật; tê hoặc yếu ở người hay mặt; cơn khởi phát đột ngột và đau cực kỳ dữ dội; có chấn thương đầu trong ba tháng qua; khó nói, giữ thăng bằng, đi lại hoặc ghi nhớ; buồn ngủ bất thường hoặc lú lẫn; mất thị lực; ban không mất màu; sốt rất cao, cứng gáy hoặc khó chịu với ánh sáng mạnh.[5]	Gọi cấp cứu ngay tại nơi đang ở hoặc đến khoa cấp cứu ngay với người khác lái xe; không tự lái xe.[5] Không chờ châm cứu. “Ban không mất màu” ở đây là đặc điểm cần báo cho nhân viên y tế nếu đã được nhận biết, không phải yêu cầu tự ấn da hoặc làm thử nghiệm tại nhà.
Đau đầu cần đánh giá khẩn: kèm vấn đề về mắt hoặc thị giác; xuất hiện hay tăng lên khi ho, hắt hơi, cúi xuống hoặc vận động; kèm nôn; ở trẻ em đau tăng dần hoặc đánh thức trẻ ban đêm; đau đầu kèm đau hàm khi ăn hoặc da đầu đau/nhạy đau; hoặc có triệu chứng khác khiến người bệnh hay người chăm sóc lo ngại.[5]	Liên hệ ngay cơ sở y tế để được tư vấn, khám và đánh giá khẩn.[5] Nếu có bất kỳ dấu hiệu ở hai hàng cấp cứu phía trên, thực hiện chỉ dẫn cấp cứu của hàng đó thay vì chờ lịch khám khẩn.[5][6]
Đau đầu cần khám thông thường: thường xuyên tái diễn, hoặc đã thử chăm sóc mà không đỡ hay đang nặng lên.[5]	Đặt lịch khám bác sĩ để đánh giá.[5] Nếu có dấu hiệu thuộc các hàng khẩn hoặc cấp cứu phía trên, ưu tiên đúng mức đó, không chờ lịch khám thông thường.[5][6]

NCCIH khuyên không dùng châm cứu để trì hoãn gặp nhân viên y tế về vấn đề sức khỏe và nên trao đổi với người chăm sóc y tế về các phương pháp bổ trợ đang dùng.[4] Về phạm vi tự chăm sóc trong bài này, không tự ngừng thuốc hoặc thay đổi kế hoạch điều trị đã được chỉ định chỉ vì muốn sử dụng huyệt.

5. Câu hỏi thường gặp

Thừa Quang có nằm trên đường giữa đầu không?[1][2]

Không; WHO đặt BL6 cách đường giữa trước 1,5 B-cun sang bên, còn sách ghi cách tuyến giữa đầu 1,5 thốn.[1][2] Nên phân biệt quan hệ “cách đường giữa” với việc huyệt nằm ngay trên đường giữa.[1]

Có thể đổi khoảng cách vị trí sang centimét để tự đánh dấu không?[1]

Không nên dùng một số centimét cố định cho mọi người: WHO dùng tỷ lệ các đoạn cơ thể và phối hợp mốc giải phẫu với phép đo tỷ lệ.[1] Bài chỉ giúp đọc hiểu vị trí, không giúp quyết định điểm đặt kim.

Tại sao sách vừa ghi “Không cứu” vừa nói “Nếu cần cứu”?[2]

Hai vế ấy cùng có trong mục Thừa Quang: “Không cứu – Nếu cần cứu, cần cẩn thận vì dễ bỏng.”[2] Bài giữ đúng nội dung, không tự xóa vế nào hay đặt thêm tiêu chuẩn ngoại lệ; cảnh báo này liên quan đến phép cứu, không phải lệnh cấm châm kim trong sách.[2] Người đọc không nên tự thử nhiệt lên da đầu để diễn giải câu điều kiện đó.

Có thể nói BL6 đã được chứng minh chữa rối loạn nhận thức sau đột quỵ không?[3]

Chưa thể kết luận về riêng BL6: tóm tắt thử nghiệm trên người có rối loạn nhận thức nhẹ sau đột quỵ đánh giá một phác đồ châm xuyên nối nhiều huyệt vùng đầu có BL6 thêm vào khung châm thân thể và thuốc Tây, không tách đóng góp từng huyệt.[3] Mốc theo dõi chỉ được báo cáo đến ba tuần sau liệu trình tám tuần; điều trị tiếp tục và mức đồng đều thực nhận chăm sóc chung chưa được làm rõ.[3] Đây không phải bằng chứng cho tự bấm Thừa Quang hoặc thay thế phục hồi chức năng.

Nên đọc kết quả về sinh hoạt hằng ngày như thế nào?

Không: ở người có rối loạn nhận thức nhẹ sau đột quỵ, tóm tắt chỉ báo cáo không có khác biệt có ý nghĩa thống kê về thay đổi Barthel giữa hai nhóm, tại tuần 4, cuối liệu trình tám tuần và ba tuần sau liệu trình.[3] So sánh là thêm phác đồ châm xuyên nối nhiều huyệt vùng đầu có BL6 với không thêm phác đồ đó trên khung châm thân thể và thuốc Tây chung; điều trị tiếp tục và mức chăm sóc chung thực nhận không được mô tả đầy đủ, nên không thể từ kết quả này suy ra tương đương hoặc không có thay đổi ở người bệnh.[3]

Đau đầu hoặc chóng mặt thì nên thử huyệt trước không?

Không dùng huyệt làm bước chờ đợi trước khi tìm trợ giúp. Hãy xem đầy đủ các hàng đau đầu cấp cứu, nghi đột quỵ, đau đầu cần đánh giá khẩn và đau đầu cần khám thông thường trong bảng “Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?”, rồi thực hiện đúng mức hướng dẫn; gặp dấu hiệu cấp cứu thì gọi cấp cứu ngay, không tự lái xe.[5][6]

Đối chiếu với nguồn tham khảo quốc tế

Phần này đối chiếu BL6 với cơ sở dữ liệu huyệt của Me & Qi (tên Pinyin: Chengguang). Đây là nguồn thứ cấp, tổng hợp từ các giáo trình châm cứu được dùng rộng rãi ở phương Tây; bản dịch tiếng Việt do website biên soạn. Danh mục dưới đây giúp người học so sánh với phần trình bày theo sách Việt Nam và WHO ở trên, không phải hướng dẫn điều trị.[7]

Đối chiếu BL6 với nguồn Me & Qi
Mục	Theo nguồn tham khảo
Công năng	Sơ phong nhiệt; Thanh đầu, lợi mắt và mũi
Chứng được liệt kê	Sốt; Cận thị; Nôn; Đau đầu; Chóng mặt; Không ra mồ hôi; Ngạt mũi; Mất khứu giác; Nhìn mờ; Méo miệng; Nước mũi đặc
Lưu ý an toàn	Không can thiệp sâu tại huyệt; Không cứu (chống chỉ định cứu ngải)

Cách đọc: “Chứng được liệt kê” là các chứng mà y văn truyền thống ghi nhận cho huyệt, chưa phải kết luận hiệu quả đã được chứng minh. Người đọc không tự châm, chích hay cứu; các lưu ý an toàn được nêu để hiểu vì sao việc can thiệp phải do người có chuyên môn thực hiện.

Kết luận

Thừa Quang tương ứng BL6 Chengguang, là huyệt thứ 6 của kinh Túc Thái Dương Bàng quang; mốc WHO là trên chân tóc trước 2,5 B-cun và ra ngoài đường giữa trước 1,5 B-cun.[1][2]

Các công năng thanh nhiệt, trừ phiền, minh mục, khai khiếu là ghi chép truyền thống của sách, không phải một tỷ lệ hiệu quả lâm sàng.[2] Nghiên cứu lâm sàng được đọc chỉ cho biết BL6 được nêu trong một phác đồ vùng đầu nhiều huyệt thêm vào điều trị chung ở người có rối loạn nhận thức nhẹ sau đột quỵ, không xác lập hiệu quả riêng của huyệt.[3]

Cần nhớ nguyên vẹn lời ghi về cứu ở Thừa Quang: “Không cứu – Nếu cần cứu, cần cẩn thận vì dễ bỏng.”[2] Không tự châm, tự cứu hay tự thay đổi điều trị.

Khi có triệu chứng ở đầu, hãy đối chiếu đầy đủ bảng “Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?”, ưu tiên hàng cấp cứu và không tự lái xe khi cần cấp cứu.[5][6]

Tài liệu tham khảo

Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.