Huyệt Tỳ Du (BL20)
Huyệt Tỳ Du (BL20), Kinh Bàng quang. Vị trí: Ở vùng lưng, ngang bờ dưới mỏm gai đốt sống ngực 11 (T11), cách đường giữa sau 1,5 thốn.
Huyệt Tỳ Du (BL20): vị trí, tác dụng và giới hạn của bằng chứng
Tỳ Du mang mã BL20, tên quốc tế Pishu, thuộc kinh Bàng quang.[2][3]
WHO định vị huyệt ở vùng lưng trên, ngang bờ dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 11 (T11), cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1]
Tìm hiểu huyệt không chỉ là ghi nhớ một điểm trên lưng. Cần tách ba câu hỏi: tài liệu định vị nói gì, sách Y học cổ truyền ghi ứng dụng nào, và nghiên cứu trên người thực sự đánh giá phương pháp nào. Bài này dành cho học tập, không hướng dẫn tự xác định điểm châm hay tự làm thủ thuật.
Không dùng châm cứu để trì hoãn khám.[6] Người lớn có đau bụng hoặc triệu chứng tiêu hóa cần xem đầy đủ các hàng
Cấp cứu ngay,
Khám khẩn và
Liên hệ bác sĩ/hẹn khám ở bảng chăm sóc; ưu tiên cấp cứu, không tự lái đến cấp cứu và không trì hoãn để lấy thuốc.
[5][7] Không tự châm, cấy chỉ hoặc cứu nóng.
1. Đặc tính
Tên gọi và kinh mạch
Sổ tay tra huyệt ghi Tỳ Du là huyệt thứ 20 của kinh Bàng quang; bảng danh mục tên huyệt đối chiếu Tỳ Du với Pishu và BL20.[2][3]
Tên gọi và kinh mạch
| Thông tin |
Nội dung |
| Tên Việt |
Tỳ Du.[2][3] |
| Tên quốc tế và mã |
Pishu — BL20.[1][3] |
| Kinh mạch |
Bàng quang.[2] |
| Vùng định vị |
Lưng trên; ngang bờ dưới mỏm gai T11, cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1] |
Không nên suy từ chữ “Tỳ” trong tên huyệt thành một xét nghiệm hay chẩn đoán bệnh của cơ quan. Trong bài này, tên gọi giúp nhận diện đúng huyệt; lựa chọn điều trị phải dựa vào vấn đề sức khỏe cụ thể.
2. Vị trí
Mốc định vị theo WHO
Mô tả của WHO dùng bờ dưới mỏm gai T11 làm mốc ngang và đường giữa sau làm mốc đo sang bên; khoảng cách ghi là 1,5 B-cun.[1]
Sổ tay tra huyệt mô tả cùng mức đốt sống bằng cách ghi “dưới gai sống lưng 11”, đo ngang ra 1,5 thốn.[2] Không nên đổi mô tả này thành một số centimét dùng chung hoặc chỉ dựa vào một chấm ước lượng trên hình để quyết định nơi tác động.
Học vị trí không đồng nghĩa với thực hành thủ thuật
Bài viết chỉ trình bày mốc để đọc tài liệu. Không hướng dẫn lần đốt sống, ấn tìm điểm đau, thử phản ứng cơ thể hay chọn đường kim trên người thật. Khi cần sử dụng huyệt, hãy để người hành nghề đã được đào tạo đánh giá và định vị trực tiếp.
3. Tác dụng
Công năng được ghi trong sách
Sổ tay tra huyệt ghi công năng Tỳ Du là trợ vận hóa, điều Tỳ khí, trừ Thủy thấp; các ứng dụng được liệt kê gồm viêm loét và đau dạ dày, tiêu chảy mạn tính, viêm gan, bệnh xuất huyết mạn tính, phong ngứa và liệt cơ bụng.[2] Đây là mô tả theo sách YHCT, không phải kết quả thử nghiệm xác nhận hiệu quả cho từng bệnh.
Công năng được ghi trong sách
| Nội dung truyền thống |
Cách hiểu khi tra cứu |
| Trợ vận hóa, điều Tỳ khí, trừ Thủy thấp.[2] |
Giữ trong bối cảnh thuật ngữ YHCT; không coi là chỉ số xét nghiệm hoặc cam kết điều trị. |
| Đau, viêm loét dạ dày; tiêu chảy mạn tính.[2] |
Khi có đau bụng hoặc tiêu chảy, xem đầy đủ các hàng Cấp cứu ngay, Khám khẩn và Liên hệ bác sĩ trong bảng chăm sóc bên dưới; không dùng huyệt để trì hoãn khám.[5][6][7] |
| Bệnh xuất huyết mạn tính được sách nhắc đến.[2] |
Nếu đang có máu trong phân hay nôn ra máu, áp dụng ngay các hàng Cấp cứu ngay và Khám khẩn, trong đó cấp cứu luôn được ưu tiên; không chờ tác dụng của huyệt.[5][6][7] |
BL20 có vai trò gì trong nghiên cứu cấy chỉ về béo bụng?[4]
Thử nghiệm của Zhang Xinghe và cộng sự công bố năm 2023 so sánh cấy chỉ tại một bộ huyệt với cấy chỉ tại các điểm ngoài huyệt; BL20 thuộc bộ huyệt điều trị, không phải chỉ là điểm đo.[4] Bộ huyệt gồm BL20, BL21, BL25, CV12, ST25 và LR13; không có nhánh dùng riêng BL20.[4]
Đây là thủ thuật do người hành nghề thực hiện, để lại chỉ collagen tự tiêu trong mô, sử dụng kim cấy chỉ dùng một lần dạng trocar, có nòng — một dụng cụ đưa chỉ chuyên dụng, không phải chỉ châm kim thông thường rồi rút ra.[4] Phương pháp được mô tả là cấy chỉ, không phải điện châm; bài báo không xác định đầy đủ bên trái/phải cho toàn bộ huyệt của nhánh điều trị, dù riêng vị trí ST25 được ghi ở hai bên.[4] Bài này không cung cấp kích thước dụng cụ, hướng đưa kim, độ sâu hay thao tác cấy.
Người được chọn theo tiêu chuẩn béo bụng của Hội Y học Trung Quốc: vòng eo nam từ 90 cm hoặc nữ từ 85 cm, BMI từ 24 kg/m², thừa cân/béo phì đơn thuần; tiêu chí tuổi trong Methods là 18–60, trong khi Results mô tả người vào giai đoạn ban đầu là 18–65.[4] Nghiên cứu loại trừ béo phì thứ phát do bệnh nội tiết hoặc thuốc, một số bệnh cơ quan nặng, thai kỳ/cho con bú và dị ứng chỉ; báo cáo không mô tả đầy đủ thăm dò xác nhận để loại các nguyên nhân thứ phát, cũng không cung cấp phân bố mức độ béo phì theo phân hạng nặng/nhẹ.[4]
Khoảng 500 người được mời, 186 vào giai đoạn ban đầu, 137 được phân nhóm (69 cấy tại huyệt, 68 cấy ngoài huyệt); sau khi loại dữ liệu của 14 người bị tuyển nhầm vì chưa đạt ngưỡng vòng eo, tác giả gọi tập 123 người (60 và 63) là “ITT”.[4] Đây không phải tập bao gồm tất cả 137 người được phân nhóm; bài báo dùng xóa các trường hợp thiếu dữ liệu khi phân tích liên quan.[4]
Liệu trình kéo dài 12 tuần, tiếp theo là 4 tuần theo dõi; hai nhóm được yêu cầu tiếp tục chế độ ăn và lối sống, không bị hạn chế ăn uống hay hoạt động thể lực.[4] Điều đó không chứng minh mức ăn uống, vận động hoặc các chăm sóc khác thực tế giống nhau giữa hai nhóm; mức phơi nhiễm thực tế với những yếu tố này không được định lượng trong phần báo cáo đã đọc.[4]
Kết quả cho biết điều gì?
Ở tập người thừa cân/béo phì đơn thuần có béo bụng theo tiêu chuẩn Hội Y học Trung Quốc, với ngưỡng vòng eo nam ≥90 cm/nữ ≥85 cm và BMI ≥24 kg/m², với giới hạn tuổi báo cáo 18–60 so với 18–65, chưa mô tả đầy đủ thăm dò nguyên nhân thứ phát hay phân bố mức độ bệnh, trong tập phân tích giới hạn ở 123 người (60 nhóm huyệt/63 nhóm ngoài huyệt), sau khi loại 14 người tuyển nhầm do chưa đạt ngưỡng vòng eo; dữ liệu thiếu khi theo dõi được xử lý bằng xóa trường hợp thiếu (listwise deletion), nghiên cứu ghi nhận vòng eo và điểm thèm ăn thấp hơn có ý nghĩa thống kê ở nhóm cấy chỉ collagen bằng dụng cụ chuyên dụng theo bộ BL20–BL21–BL25–CV12–ST25–LR13, so với cấy chỉ ngoài huyệt, tại cuối 12 tuần và tuần 16 (4 tuần sau liệu trình; chú thích hình vòng eo và thèm ăn ghi 58 người nhóm huyệt/61 người nhóm ngoài huyệt ở mốc này).[4] Bên tác động không được xác định đầy đủ cho cả bộ huyệt; ăn uống/lối sống được tiếp tục, không kiểm soát và không định lượng phơi nhiễm thực tế.[4]
Vòng eo là kết cục chính; thèm ăn là tự đánh giá bằng VAS 0–10, điểm cao biểu thị thèm ăn và lượng ăn nhiều hơn, không phải xét nghiệm chuyển hóa.[4] Ở người béo bụng đơn thuần theo tiêu chuẩn Hội Y học Trung Quốc (vòng eo nam ≥90 cm/nữ ≥85 cm, BMI ≥24 kg/m²; tuổi Methods 18–60 nhưng Results ghi 18–65), chưa mô tả đầy đủ thăm dò nguyên nhân thứ phát và phân bố mức độ bệnh, trong tập phân tích giới hạn ở 123 người (60 nhóm huyệt/63 nhóm ngoài huyệt), sau khi loại 14 người tuyển nhầm do chưa đạt ngưỡng vòng eo; dữ liệu thiếu khi theo dõi được xử lý bằng xóa trường hợp thiếu (listwise deletion), cấy chỉ collagen bằng dụng cụ chuyên dụng theo bộ BL20–BL21–BL25–CV12–ST25–LR13 không cho thấy ưu thế giữa hai nhóm được tác giả báo cáo về cân nặng, BMI và vòng hông, so với cấy chỉ ngoài huyệt tại cuối 12 tuần và tuần 16, tức 4 tuần sau liệu trình.[4] Có thay đổi trong từng nhóm không đồng nghĩa có ưu thế giữa nhóm; bên tác động chưa rõ đầy đủ và sinh hoạt được tiếp tục không kiểm soát, không định lượng phơi nhiễm thực tế, nên không được biến thay đổi trước–sau thành lợi ích riêng của Tỳ Du.[4]
Các mốc đánh giá có điểm chưa thống nhất: mục thiết kế ghi tuần 18, còn mục đo lường, Results và hình kết quả sử dụng tuần 16.[4] Mẫu số theo từng phép đo ở theo dõi không hoàn toàn giống nhau; bài này không suy giá trị trung bình từ đồ thị hay gộp tất cả vào một mẫu số.[4]
Thiết kế nhiều huyệt và đối chứng cũng cấy chỉ không tách được đóng góp của BL20, cũng không xác lập hiệu quả so với không điều trị.[4] Vì vậy, không chuyển kết quả trên sang lời hứa giảm cân bằng bấm Tỳ Du, châm thường hoặc tự cấy chỉ.[4]
Đọc báo cáo an toàn một cách thận trọng
Trong thử nghiệm cấy chỉ collagen bằng dụng cụ trocar chuyên dụng có tiêu chí tuyển béo bụng đơn thuần theo Hội Y học Trung Quốc (vòng eo nam ≥90 cm/nữ ≥85 cm, BMI ≥24 kg/m²), bất nhất tuổi 18–60/18–65, thăm dò xác nhận nguyên nhân thứ phát và phân bố mức độ bệnh chưa được mô tả đầy đủ, tác giả ghi không quan sát thấy biến cố nghiêm trọng ở 137 người được phân nhóm và điều trị, gồm cả 14 người tuyển nhầm do chưa đạt ngưỡng vòng eo, trong phạm vi theo dõi biến cố tuần 1–16 (liệu trình 12 tuần và 4 tuần sau liệu trình), nhưng có tụ máu và cục cứng tại chỗ: nhóm bộ BL20–BL21–BL25–CV12–ST25–LR13 là 7/60 (11,67%), nhóm ngoài huyệt là 9/63 (14,28%), P=0,666, với hai tỷ lệ thuộc tập phân tích 123 người sau khi loại 14 người tuyển nhầm; bên tác động chưa rõ đầy đủ, ăn uống/lối sống tiếp tục nhưng phơi nhiễm thực tế không được định lượng.[4] Hai tỷ lệ dùng mẫu số 60 và 63, khác với phạm vi 137 của câu về biến cố nghiêm trọng; báo cáo không cho phép coi đây là nguy cơ riêng tại BL20.[4]
Tác giả cho biết các biểu hiện tại chỗ hết trong hai ngày, đồng thời Methods nêu theo dõi biến cố từ tuần 1 đến tuần 16.[4] Chỉ dẫn dự phòng cầm máu trong quy trình không tự nó là số ca chảy máu được quan sát; không có căn cứ để thêm số ca hoặc phân loại mà tác giả không báo cáo.[4] Kết quả với đối chứng cũng cấy chỉ, bên tác động không rõ đầy đủ và sinh hoạt tiếp tục nhưng không định lượng không chứng minh thủ thuật không rủi ro hay an toàn cho mọi người.[4]
4. Cách châm và lưu ý an toàn
Giới hạn của hướng dẫn cộng đồng
Mục châm cứu của Sổ tay tra huyệt đối với Tỳ Du có cả châm và cứu/ôn cứu.[2] Đây là mô tả thủ thuật chuyên môn, không phải hướng dẫn để thực hiện tại nhà. Bài không cung cấp độ sâu, góc kim, đường đi, thao tác kích thích, liều nhiệt, điện hay lực ấn.
NCCIH ghi nhận kim không vô khuẩn hoặc việc thực hiện không đúng có thể gây biến chứng; châm cứu sai có thể dẫn đến nhiễm trùng, tổn thương cơ quan hoặc hệ thần kinh trung ương.[6] Không suy rằng thiếu một trong các yếu tố này đồng nghĩa an toàn.
Trao đổi với nhân viên y tế về phương pháp bổ trợ đang dùng hoặc dự định dùng; không dùng châm cứu để hoãn khám vấn đề sức khỏe.[6] Quy tắc biên tập của học liệu này là không tự châm, cấy chỉ, cứu nóng hoặc thử huyệt bằng lực ấn; không tự đổi hay ngừng thuốc vì đọc bài.
Khi nào cần đi khám?
Bảng sau dành cho người lớn, tập trung vào đau bụng và triệu chứng tiêu hóa liên quan đến các ứng dụng được nhắc trong bài, không phải danh sách mọi tình huống cấp cứu. Các hàng cấp cứu có ưu tiên cao hơn hàng khám khẩn và liên hệ bác sĩ.
Khi nào cần đi khám?
| Tình huống |
Việc cần làm |
| Cấp cứu ngay — đau bụng kèm dấu hiệu theo NHS: đau khởi phát đột ngột và dữ dội; hoặc nôn ra máu, dịch xanh hay chất giống bã cà phê; hoặc chảy nhiều máu từ hậu môn hay phân đen dính; hoặc hoàn toàn không tiểu được; hoặc hoàn toàn không đại tiện hay không trung tiện được; hoặc ban không mất màu khi ấn; hoặc khó thở.[7] |
Gọi cấp cứu địa phương hoặc đến khoa cấp cứu ngay; không tự lái, nhờ người khác đưa đi hoặc gọi xe cấp cứu.[7] Mang thuốc đang dùng theo, nhưng không chậm liên hệ/đi cấp cứu để gom thuốc.[7] Không tự làm nghiệm pháp ấn da hay ấn bụng để quyết định có đi hay không. |
| Cấp cứu ngay — các nhánh bổ sung của MedlinePlus trong bối cảnh đau bụng: đang điều trị ung thư; hoặc không thể đại tiện (không cần kèm nôn); hoặc nôn máu/có máu trong phân; hoặc đau ngực, cổ hay vai; hoặc đau bụng sắc nhói đột ngột; hoặc đau ở hoặc giữa hai bả vai kèm buồn nôn; hoặc bụng đau khi chạm hay bụng cứng đã được nhận biết; hoặc có thai/có thể có thai; hoặc vừa chấn thương bụng; hoặc khó thở.[5] |
Tìm trợ giúp y tế ngay hoặc gọi cấp cứu địa phương; khi cần đến khoa cấp cứu, không tự lái, nhờ người khác chở hoặc gọi xe cấp cứu.[5][7] Mang thuốc đang dùng theo nhưng không trì hoãn trợ giúp để lấy thuốc.[7] Không tự ấn bụng kiểm tra đau hay độ cứng. |
| Khám khẩn: đau bụng đột nhiên nặng lên nhiều; hoặc đau bụng khi mang thai; hoặc có máu trong phân; hoặc chảy máu âm đạo bất thường/dịch âm đạo bất thường; hoặc tiêu chảy hay nôn không hết sau vài ngày.[7] |
Liên hệ ngay bác sĩ/cơ sở y tế để được tư vấn hoặc hẹn khám khẩn (tương ứng dịch vụ tư vấn khẩn trong nguồn NHS); nếu đồng thời thuộc bất kỳ nhánh Cấp cứu ngay ở trên, làm theo hàng cấp cứu trước.[5][7] |
| Liên hệ bác sĩ: khó chịu bụng từ một tuần; hoặc đau không đỡ sau 24–48 giờ; hoặc đau nặng hơn và thường xuyên hơn kèm cả buồn nôn và nôn; hoặc chướng bụng quá hai ngày; hoặc tiểu buốt/tiểu thường xuyên; hoặc tiêu chảy quá năm ngày; hoặc đau kèm sốt trên 37,7°C ở người lớn; hoặc chán ăn kéo dài; hoặc chảy máu âm đạo kéo dài; hoặc giảm cân không giải thích được; hoặc không giữ được thức ăn hoặc không giữ được chất lỏng.[5] |
Liên hệ bác sĩ để được đánh giá; nếu trùng nhánh Khám khẩn thì liên hệ ngay để được khám/tư vấn khẩn, nếu trùng Cấp cứu ngay thì ưu tiên cấp cứu.[5][7] |
| Đau bụng, đầy bụng hoặc khó tiêu không hết hay tái diễn; có khối ở bụng; hoặc lo lắng về triệu chứng.[7] |
Hẹn khám bác sĩ; ưu tiên toàn bộ các hàng Cấp cứu ngay và Khám khẩn nếu có dấu hiệu tương ứng.[5][7] |
Không tự chẩn đoán từ vị trí đau; bác sĩ có thể hỏi bệnh, thăm khám và lựa chọn xét nghiệm phù hợp để tìm nguyên nhân.[5][7] Mốc thời gian trong bảng không phải yêu cầu phải chờ đủ ngày mới được tìm trợ giúp.
Câu hỏi thường gặp
Tỳ Du có phải Pishu BL20 không?[2][3]
Danh mục tên huyệt đối chiếu Tỳ Du với Pishu, BL20; Sổ tay tra huyệt xác định đây là huyệt thứ 20 của kinh Bàng quang.[2][3]
Có thể đổi 1,5 B-cun thành một khoảng centimét cố định không?
B-cun là đơn vị tỷ lệ theo mốc cơ thể, không phải một độ dài centimét cố định áp dụng cho mọi người.[1] Học liệu không dùng phép đổi để hướng dẫn tự xác định điểm châm.
Sách ghi cả châm và cứu có nghĩa là được tự cứu nóng không?[2]
Mục châm cứu riêng của Tỳ Du ghi cả hai nhóm phương pháp.[2] Bài này không chuyển thông tin đó thành hướng dẫn tự làm, cũng không gán thêm một lệnh cấm châm hoặc cấm cứu mà chính mục sách không ghi.
Nghiên cứu có chứng minh riêng Tỳ Du làm giảm cân không?
Thử nghiệm nêu trên đánh giá cấy chỉ collagen bằng dụng cụ trocar tại bộ BL20–BL21–BL25–CV12–ST25–LR13 so với cấy chỉ ngoài huyệt, không tách riêng BL20; ở người béo bụng đơn thuần theo tiêu chuẩn Hội Y học Trung Quốc (vòng eo nam ≥90 cm/nữ ≥85 cm, BMI ≥24 kg/m²), với bất nhất tuổi 18–60/18–65 và chưa mô tả đầy đủ thăm dò nguyên nhân thứ phát hay phân bố mức độ bệnh, trong tập phân tích giới hạn ở 123 người (60 nhóm huyệt/63 nhóm ngoài huyệt), sau khi loại 14 người tuyển nhầm do chưa đạt ngưỡng vòng eo; dữ liệu thiếu khi theo dõi được xử lý bằng xóa trường hợp thiếu (listwise deletion), tác giả không ghi ưu thế giữa nhóm về cân nặng/BMI/vòng hông tại cuối 12 tuần và 4 tuần sau đó.[4] Bên tác động không được nêu đầy đủ, ăn uống/lối sống được tiếp tục không kiểm soát và phơi nhiễm thực tế không định lượng; kết quả không xác lập hiệu quả giảm cân của riêng Tỳ Du hoặc tự bấm huyệt.[4]
Đau bụng hoặc tiêu chảy có nên thử huyệt trước không?
Không dùng châm cứu để trì hoãn việc gặp nhân viên y tế.[6] Với người lớn, áp dụng đầy đủ bảng chăm sóc, gồm cả hai hàng Cấp cứu ngay, hàng Khám khẩn và các hàng Liên hệ bác sĩ/hẹn khám; cấp cứu luôn được ưu tiên, không tự lái đến cấp cứu và không trì hoãn để lấy thuốc.[5][7] Không tự thử ấn bụng hay làm thủ thuật để xem có đỡ trước khi quyết định đi khám.
Đối chiếu với nguồn tham khảo quốc tế
Phần này đối chiếu BL20 với cơ sở dữ liệu huyệt của Me & Qi (tên Pinyin: Pishu). Đây là nguồn thứ cấp, tổng hợp từ các giáo trình châm cứu được dùng rộng rãi ở phương Tây; bản dịch tiếng Việt do website biên soạn. Danh mục dưới đây giúp người học so sánh với phần trình bày theo sách Việt Nam và WHO ở trên, không phải hướng dẫn điều trị.[8]
Đối chiếu BL20 với nguồn Me & Qi
| Mục |
Theo nguồn tham khảo |
| Công năng |
Bổ Tỳ khí, Tỳ dương; Hóa thấp; Dưỡng huyết; Thăng Tỳ khí, chỉ huyết |
| Chứng được liệt kê |
Mệt mỏi; Hoàng đản (vàng da); Tiêu chảy; Yếu chân tay; Sôi bụng; Nặng chân tay; Phân lỏng; Miệng dính nhớt; Ăn kém; Kinh nguyệt nhiều; Đại tiện ra máu; Đau bụng; Tiểu ra máu; Sa tử cung; Sa dạ dày; Cảm giác đầy; Chướng bụng; Cảm giác nặng nề; Cảm giác sa trệ; Phân sống (có thức ăn chưa tiêu) |
| Lưu ý an toàn |
Được xếp vào nhóm huyệt cần đặc biệt thận trọng (vùng có cấu trúc quan trọng bên dưới); Không can thiệp sâu tại huyệt |
Cách đọc: “Chứng được liệt kê” là các chứng mà y văn truyền thống ghi nhận cho huyệt, chưa phải kết luận hiệu quả đã được chứng minh. Người đọc không tự châm, chích hay cứu; các lưu ý an toàn được nêu để hiểu vì sao việc can thiệp phải do người có chuyên môn thực hiện.
Kết luận
Tỳ Du là BL20/Pishu của kinh Bàng quang, có mốc WHO ngang bờ dưới mỏm gai T11 và cách đường giữa sau 1,5 B-cun.[1][2][3]
Công năng trợ vận hóa, điều Tỳ khí, trừ Thủy thấp là mô tả của Sổ tay tra huyệt, không phải cam kết chữa bệnh.[2]
Thử nghiệm cấy chỉ collagen bằng dụng cụ chuyên dụng theo bộ BL20–BL21–BL25–CV12–ST25–LR13, so với cấy chỉ ngoài huyệt, không cô lập tác dụng Tỳ Du; ở người béo bụng đơn thuần theo tiêu chuẩn Hội Y học Trung Quốc (vòng eo nam ≥90 cm/nữ ≥85 cm, BMI ≥24 kg/m²), với bất nhất tuổi 18–60/18–65, thăm dò xác nhận nguyên nhân thứ phát và phân bố mức độ bệnh chưa được mô tả đầy đủ, trong tập phân tích giới hạn ở 123 người (60 nhóm huyệt/63 nhóm ngoài huyệt), sau khi loại 14 người tuyển nhầm do chưa đạt ngưỡng vòng eo; dữ liệu thiếu khi theo dõi được xử lý bằng xóa trường hợp thiếu (listwise deletion), tín hiệu vòng eo/thèm ăn tại cuối 12 tuần và 4 tuần sau liệu trình (chú thích hình vòng eo và thèm ăn ghi 58 người nhóm huyệt/61 người nhóm ngoài huyệt ở tuần 16) không thể quy thành hiệu quả của riêng huyệt.[4] Bên tác động không rõ đầy đủ và ăn uống/lối sống tiếp tục không kiểm soát, không định lượng phơi nhiễm, cũng hạn chế suy rộng kết quả.[4]
Khi có đau bụng hoặc triệu chứng tiêu hóa, người lớn hãy theo đầy đủ các hàng Cấp cứu ngay, Khám khẩn và Liên hệ bác sĩ/hẹn khám trong bảng; cấp cứu được ưu tiên, không tự lái đến cấp cứu và không trì hoãn vì việc lấy thuốc hay thử châm cứu.[5][6][7] Không tự châm, cứu nóng hay cấy chỉ.
Tài liệu tham khảo
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations
- Sổ tay tra huyệt — Hoàng Duy Tân, Hoàng Anh Tuấn
- Danh mục huyệt và mã huyệt — Phụ lục III
- Effect of catgut embedding at acupoints versus non-acupoints in abdominal obesity: a randomized clinical trial
- MedlinePlus: Abdominal pain
- NCCIH: Acupuncture Effectiveness and Safety
- NHS: Stomach ache
- Me & Qi – Acupuncture Points: Pishu BL20 (nguồn thứ cấp, tiếng Anh)
Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.