Kinh Lạc 3D

Túc Dương Minh Vị Kinh

手太陰肺經 ·

Nhánh nông Nhánh sâu Nhánh phụ Đường đi của kinh

Mô Hình Tự Động Tạo Bởi AI

Huyệt Địa Thương (ST4)

Huyệt Địa Thương (ST4), Kinh Vị. Vị trí: Ở mặt, phía ngoài khóe miệng 0,4 F-cun (thốn ngón tay), tại rãnh mũi–má hoặc đường kéo dài của rãnh này.

Huyệt Địa Thương (ST4): vị trí cạnh khóe miệng, tác dụng và giới hạn của bằng chứng

Địa Thương là huyệt ST4 của kinh Túc Dương Minh Vị, tên quốc tế Dicang. WHO mô tả huyệt ở mặt, cách khóe miệng 0,4 F-cun về phía ngoài; chú thích đặt huyệt trong rãnh mũi–má hoặc trên đường kéo dài của rãnh ấy.[1][3] Mốc khóe miệng giúp phân biệt Địa Thương với Cự Liêu ST3, huyệt lấy mức ngang bờ dưới cánh mũi.[1]

Địa Thương thường được nhắc đến khi học về méo miệng, chảy dãi và liệt mặt theo Y học cổ truyền.[2][3][4] Nhưng tên một triệu chứng trong tài liệu huyệt học không đủ để xác định nguyên nhân bệnh. Với yếu mặt mới xuất hiện, việc cần làm trước là được đánh giá y tế, không phải tìm huyệt để thử tác dụng.[5][6]

Lưu ý: Bài phục vụ học tập và tra cứu, không thay thế khám bệnh. Không tự châm, chích máu, tiêm vào huyệt, dùng điện hoặc cứu ngải trên mặt. Khoảng cách định vị không phải độ sâu can thiệp.[1][11][12]

Yếu mặt mới xuất hiện cần khám khẩn, không tự kết luận là liệt Bell. Nếu mặt đột ngột xệ một bên, yếu hoặc tê một tay, hoặc nói khó, hãy gọi cấp cứu tại nơi đang ở ngay, kể cả khi dấu hiệu đã hết. Không cần có đủ cả ba dấu hiệu, không tự lái xe và không chờ bấm hay châm huyệt.[5][6]

1. Đặc tính của huyệt Địa Thương

Tên gọi, mã huyệt và kinh mạch

Tên Dicang được Acupuncture.com và eLotus CORE dịch sang tiếng Anh là “Earth Granary”.[3][4] Khi tra cứu, nên dùng đồng thời tên Địa Thương và mã ST4. Mã huyệt xác định đúng điểm đang nói đến; một bản dịch tên gọi không thay thế được mô tả vị trí.

Thông tin định danh và công năng truyền thống của Địa Thương ST4
Thông tin	Nội dung cần nhớ
Tên huyệt	Địa Thương
Tên quốc tế	Dicang
Mã huyệt	ST4, cũng thường viết ST 4
Kinh mạch	Túc Dương Minh Vị
Mốc định vị WHO	Phía ngoài khóe miệng, trong rãnh mũi–má hoặc đường kéo dài của rãnh
Công năng thường được nêu	Khu phong, thông lạc, giảm đau theo YHCT

Thông tin định danh và vị trí trong bảng dựa trên WHO cùng eLotus.[1][3]

Công năng được đối chiếu với mục Địa Thương của Triều Đông Y và Acupuncture.com.[2][4] “Khu phong” và “thông lạc” là thuật ngữ trong hệ thống YHCT; không nên đổi chúng thành lời khẳng định rằng ST4 đã được chứng minh tái tạo dây thần kinh hay chữa khỏi mọi dạng méo miệng.

Địa Thương là huyệt giao hội theo nghĩa nào?

Acupuncture.com xếp ST4 là điểm giao hội của kinh Vị, kinh Đại trường và mạch Dương Kiều.[4] eLotus cũng ghi các kinh, mạch này nhưng nêu thêm mạch Nhâm.[3] Vì cách liệt kê giữa tài liệu không hoàn toàn giống nhau, nên giữ từng mô tả đúng nguồn thay vì tự ghép thành một danh sách thống nhất.

“Giao hội” ở đây là phân loại kinh lạc. Nó không mô tả một chỗ nối hữu hình giữa các dây thần kinh hay mạch máu, cũng không tự xác lập hiệu quả điều trị. Không nên từ nhãn giao hội mà gọi ST4 là huyệt Ngũ du hoặc tự gán cho huyệt vai trò khai mở mạch Dương Kiều; các câu phân loại đang được đối chiếu không nói như vậy.[3][4]

2. Vị trí Địa Thương và cách đọc mốc trên mặt

Mô tả của WHO

Câu định vị chính của WHO đặt ST4 ở mặt, cách góc miệng 0,4 F-cun về phía ngoài. Phần chú thích bổ sung: huyệt nằm trong rãnh mũi–má hoặc trên đường kéo dài của rãnh này, ở phía ngoài góc miệng.[1] Trong cách nói thông thường, “góc miệng” ở đây là khóe miệng.

Cần đọc cả câu chính lẫn chú thích. Nếu chỉ nhớ “cạnh miệng”, người học chưa có đủ mốc; nếu chỉ nhìn đoạn rãnh rõ gần cánh mũi, họ lại có thể lẫn sang vùng khác. WHO cho phép mốc ở đường kéo dài của rãnh, không chỉ trong đoạn rãnh đang thấy rõ trên ảnh.[1]

Con số 0,4 F-cun trong câu này là khoảng cách dùng để định vị trên bề mặt so với khóe miệng, không phải độ sâu châm.[1] Bài không đổi nó thành một số milimét áp dụng cho mọi khuôn mặt và không hướng dẫn đo trên ảnh để chọn nơi đưa kim.

Có nhất thiết lấy đường dọc qua đồng tử không?

eLotus và Acupuncture.com mô tả ST4 ở phía ngoài khóe miệng, thẳng dưới đồng tử khi nhìn thẳng.[3][4] Đây là mốc có trong các tài liệu huyệt học ấy. Trong đoạn ST4 của WHO, câu chính và chú thích lại dùng khóe miệng cùng rãnh mũi–má; không nên viết lại mốc đồng tử thành một câu trích dẫn của WHO.[1]

Khi học, có thể đối chiếu các mô tả để hiểu vùng mặt. Không nên cố kéo da, banh môi hoặc chọn chỗ đau nhất để làm cho các mốc khớp nhau. Quan sát vị trí là việc khác với thăm khám và lựa chọn điểm can thiệp.

Phân biệt Địa Thương ST4 với Cự Liêu ST3

Phân biệt vị trí Địa Thương ST4 với Cự Liêu ST3 theo WHO
Huyệt	Mốc WHO dùng để định vị	Điều dễ nhầm
Cự Liêu ST3	Thẳng dưới đồng tử, ngang bờ dưới cánh mũi khi nhìn thẳng	Không lấy khóe miệng làm mức ngang của ST3
Địa Thương ST4	Cách khóe miệng 0,4 F-cun về phía ngoài; ở rãnh mũi–má hoặc đường kéo dài	Không chuyển mốc bờ dưới cánh mũi của ST3 sang ST4

Hai đoạn định vị nằm cùng trang trong tài liệu WHO nhưng nói về hai huyệt khác nhau.[1] Chúng không phải hai tên của cùng một điểm, cũng không được suy ra bằng một khoảng cách cố định giữa hai chấm trên mô hình.

Mô hình 3D giúp được gì?

Chấm ST4 trong học liệu giúp nhận biết vùng cạnh khóe miệng và thứ tự huyệt trên kinh Vị. Nó không thể hiện đầy đủ khác biệt cơ thể, bệnh lý hay các mô mà một can thiệp sẽ tác động tới. Người học nên ưu tiên mô tả vị trí và được người có chuyên môn hướng dẫn trực tiếp; hình 3D không xác nhận độ sâu, hướng kim hoặc mức lực an toàn.

3. Tác dụng của Địa Thương: ghi chép cổ truyền và nghiên cứu trên người

Những ứng dụng thường được nhắc trong YHCT

Mục Địa Thương trong bài huyệt vùng mặt của Triều Đông Y nêu khu phong, thông lạc, điều khí và những ứng dụng như méo miệng, chảy dãi, liệt dây thần kinh mặt, đau răng hàm dưới.[2] eLotus và Acupuncture.com cũng ghi lệch miệng, chảy dãi, co giật mi hoặc khóe miệng; công năng được mô tả là khu phong, hoạt lạc và giảm đau.[3][4]

Những ghi chép này giúp hiểu vì sao người hành nghề cân nhắc ST4 trong một phương án điều trị. Chúng không phải danh sách bệnh đã được chứng minh chữa khỏi bằng riêng Địa Thương. Chảy dãi kèm khó nuốt, ho hoặc sặc khi ăn uống cần được đánh giá nguyên nhân; NHS ghi nhận đây có thể là biểu hiện của rối loạn nuốt, không đơn thuần là một vấn đề cần day vùng khóe miệng.[13]

Trước khi đọc các kết quả về liệt mặt, cần giữ rõ giới hạn cấp cứu: yếu mặt mới phải được khám khẩn, không tự chẩn đoán liệt Bell. Mặt xệ đột ngột, yếu tay hoặc nói khó cần gọi cấp cứu ngay dù dấu hiệu đã hết, không tự lái xe.[5][6] Nghiên cứu ở người đã được chẩn đoán không phải căn cứ để chờ xem tác động vào huyệt có giúp một cơn yếu mặt mới hay không.

Liệt mặt dai dẳng: nghiên cứu năm 2025 so sánh hai cách châm nhiều huyệt

Xie và cộng sự năm 2025 công bố một thử nghiệm thăm dò tại một trung tâm ở người liệt mặt ngoại biên không hồi phục sau ít nhất ba tháng.[7] Lưu đồ gốc cho thấy 51 người được đánh giá, tám người bị loại trước phân nhóm, 43 người được phân ngẫu nhiên: 22 vào nhóm kỹ thuật đặc thù và 21 vào nhóm châm thông thường. Hai người nhóm kỹ thuật chuyển nơi làm việc sang thành phố khác; một người nhóm thông thường mắc bệnh khác. Cuối cùng, 20 người mỗi nhóm được phân tích theo những người hoàn tất điều trị, không phải toàn bộ 43 người đã phân nhóm.[7]

Cả hai nhóm đều dùng nhiều huyệt, có Địa Thương ST4, Giáp Xa ST6 và các huyệt khác ở mặt, đầu, bàn tay. Nhóm kỹ thuật đặc thù bổ sung một số thủ thuật chuyên môn trên nền phác đồ ấy; nghiên cứu không có nhánh chỉ dùng ST4, cũng không có nhóm giả châm hay nhóm không châm.[7] Bài không trình bày đường kim hoặc cách làm các thủ thuật này.

Kết quả được đánh giá sau từng đợt 10 lần, tổng cộng ba đợt trong mười tuần. Có tín hiệu thuận lợi cho nhóm kỹ thuật đặc thù, nhưng thời điểm và tiêu chí rất quan trọng.[7]

Kết quả nghiên cứu liệt mặt dai dẳng có Địa Thương ST4 năm 2025
Tiêu chí trong nghiên cứu năm 2025	So sánh giữa hai nhóm	Cách hiểu phù hợp
Phân độ sụp khóe miệng Anzhong sau đợt đầu	Chưa khác biệt có ý nghĩa, P = 0,202	Không nói mọi chỉ số đều hơn ngay từ đầu
Phân độ sụp khóe miệng sau đợt hai và đợt ba	Thuận lợi cho nhóm kỹ thuật đặc thù, P = 0,038 và 0,023	Là kết quả của cả phương án, không phải hiệu quả riêng ST4
Mức thay đổi điểm Sunnybrook ở hai đợt đầu	Chưa khác biệt có ý nghĩa, P = 0,71 và 0,64	Không đồng nhất thay đổi trong nhóm với ưu thế giữa nhóm
Mức tăng điểm Sunnybrook từ đợt hai sang đợt ba	11,30 điểm ở nhóm kỹ thuật so với 7,95 ở nhóm thông thường; P = 0,02	So sánh mức thay đổi của giai đoạn này, không phải điểm cuối cùng hoặc tỷ lệ khỏi bệnh
Mức thay đổi tỷ số điện cơ ở vùng ST4 sau đợt đầu	Thuận lợi cho nhóm kỹ thuật; P = 0,01	Chỉ số điện cơ của một vùng trong phác đồ nhiều huyệt, không phải kết quả thử riêng ST4

Các số liệu thuộc bảng kết quả của nghiên cứu, với 20 người được phân tích ở mỗi nhóm.[7] Riêng điểm Sunnybrook cuối đợt ba được báo là 65,60 ở nhóm kỹ thuật và 69,20 ở nhóm thông thường; không thể dùng P = 0,02 của mức thay đổi giai đoạn cuối để nói nhóm kỹ thuật có điểm cuối cao hơn.[7] Tương tự, đạt phân độ sụp khóe miệng bằng không không tự có nghĩa mọi chức năng mặt đã hồi phục hoàn toàn.

Tác giả không ghi nhận biến cố bất lợi trong nghiên cứu nhỏ này, nhưng đó không phải bảo đảm mọi kỹ thuật châm mặt đều an toàn. Mẫu nhỏ, chỉ một trung tâm, người thực hiện không được làm mù và không có đánh giá theo dõi sau điều trị làm hạn chế kết luận về độ bền của lợi ích.[7] Không chuyển kết quả ở liệt mặt dai dẳng thành hướng xử trí yếu mặt cấp hoặc bài tập bấm huyệt tại nhà.

Liệt Bell: nghiên cứu phân tầng năm 2026 có kết quả chung chưa cho thấy ưu thế

Jiang và cộng sự năm 2026 báo cáo thử nghiệm ở 220 người liệt Bell, phân theo mức độ vừa và nặng. Mỗi nhóm điều trị có 55 người mức độ vừa và 55 người mức độ nặng lúc phân nhóm. Bản tóm tắt báo năm và ba người bỏ cuộc ở hai phân tầng của nhóm phối hợp, một và ba người ở nhóm đối chứng; tổng cộng 12 người bỏ cuộc được nêu.[8] Tóm tắt chưa làm rõ đầy đủ cách xử lý dữ liệu thiếu trong từng phép phân tích.

Nhóm đối chứng dùng điện châm nhiều huyệt, có ST4 cùng ST6 và các huyệt khác; nhóm phối hợp được thêm châm trong da trên nền điện châm ấy.[8] Như vậy, cả hai nhóm đều có Địa Thương. Câu hỏi của nghiên cứu là giá trị của phần điều trị thêm, không phải ST4 có tác dụng hơn không dùng ST4 hay không.

Trong toàn bộ mẫu, tác giả không thấy khác biệt có ý nghĩa giữa hai nhóm về tỷ lệ khỏi ở tuần 6, 12, 24, thời gian hồi phục và tỷ lệ đồng vận mặt ở tuần 24.[8] Khi tách theo mức độ ban đầu, nhóm nặng có một số kết quả thuận lợi cho điều trị phối hợp: tỷ lệ khỏi ở các mốc theo dõi cao hơn, thời gian hồi phục ngắn hơn và tỷ số điện cơ tuần 12 tốt hơn. Nhưng tỷ lệ đồng vận ở tuần 24 vẫn chưa khác biệt; nhóm mức độ vừa cũng không cho thấy ưu thế ở các tiêu chí được báo cáo.[8]

Tín hiệu trong phân tầng nặng cần được đọc cùng kết quả chung và phân tầng vừa, không chọn riêng phần thuận lợi để quảng bá “Địa Thương chữa liệt mặt”. Bản đã đọc là tóm tắt, chưa có toàn văn các bảng, số ca khỏi tại mỗi mốc hoặc khoảng tin cậy để đưa ra một tỷ lệ lợi ích riêng đáng tin cậy.[8] P > 0,05 cũng không chứng minh hai phương án chắc chắn tương đương.

Có nghiên cứu tách riêng nhánh ST4 không?

Có. Tang và cộng sự năm 2011 phân ngẫu nhiên 18 người liệt mặt ngoại biên bên trái vào ba nhánh ST4, Hợp Cốc LI4 và Hậu Khê SI3, mỗi nhánh sáu người. Họ khảo sát hoạt hóa não bằng fMRI trong khi điện châm từng huyệt tương ứng.[9] Đây không phải nghiên cứu ở người khỏe mạnh và cũng không phải phác đồ gộp cả ba huyệt trong một nhánh.

Bản tóm tắt ghi các vùng não hoạt hóa khác nhau giữa nhánh LI4, ST4 và SI3; ở nhánh ST4 có hoạt hóa hồi trước trung tâm bên phải và hồi sau trung tâm hai bên.[9] Tuy nhiên, tóm tắt không báo một kết quả hồi phục vận động mặt hay tỷ lệ khỏi để đánh giá hiệu quả điều trị. Thay đổi tín hiệu fMRI không phải bằng chứng rằng sáu người nhánh ST4 đã khỏi liệt mặt.[9]

Nghiên cứu này giúp tránh hai cách nói quá rộng: “chưa từng có nhánh ST4 riêng” và “đã chụp thấy não hoạt hóa nên huyệt chắc chắn chữa bệnh”. Có nhánh riêng không có nghĩa câu hỏi hiệu quả lâm sàng đã được trả lời.

Đau dây thần kinh sinh ba: thử nghiệm thăm dò chưa cho thấy ưu thế rõ về cơn đau

Thử nghiệm ACUTRIG năm 2026 phân ngẫu nhiên 20 người đau dây thần kinh sinh ba, 10 người mỗi nhóm. Một nhóm được thêm châm cứu vào chăm sóc thường quy, nhóm kia tiếp tục chăm sóc thường quy và nhận châm cứu muộn từ sau tuần 12. Một người nhóm đối chứng rút trước điều trị vì không hài lòng với phân nhóm; còn 19 người có dữ liệu cho phân tích.[10]

Địa Thương ST4 nằm trong lựa chọn huyệt mặt theo nhánh thần kinh bị ảnh hưởng, gồm nhánh thứ hai và thứ ba; người tham gia còn được chọn các huyệt khác và tiếp tục dùng thuốc.[10] Không phải mọi người đều nhận cùng một phác đồ ST4, và không thể tách đóng góp của huyệt này khỏi cả phương án.

Ở tuần tám, số cơn đau mỗi ngày đã hiệu chỉnh theo ban đầu là 4,4 ở nhóm châm cứu và 4,3 ở nhóm đối chứng; phân tích này có dữ liệu của tám và chín người tương ứng, không phải đủ 20 người.[10] Khoảng tin cậy rộng, chưa cho thấy ưu thế thuyết phục giữa nhóm về số cơn hoặc cường độ đau ở tuần tám và tuần 12.[10] Mẫu nhỏ không cho phép kết luận hai phương án tương đương hoặc rằng châm cứu chắc chắn không có tác dụng.

Một số người có cảm nhận cải thiện tích cực; bảng kết quả cũng có tín hiệu ở một số thang phụ. Những điều đó cần được đặt cạnh kết quả đối chứng chưa rõ về cơn đau, không thay thế nó.[10] Sau tuần 12, nhóm đối chứng cũng nhận châm cứu, nên theo dõi tới tuần 52 không còn là so sánh với nhóm liên tục không châm.

Những nguồn này cho phép kết luận đến đâu?

Trong phạm vi tài liệu được trình bày, có nghiên cứu về các phương án nhiều huyệt chứa ST4.[7][8][10]

Một khảo sát khác tách nhánh ST4 để đo tín hiệu não.[9] Chúng không cung cấp một tỷ lệ khỏi bệnh chung cho Địa Thương, không xác lập hiệu quả của tự bấm riêng huyệt và không chứng minh mọi biểu hiện chảy dãi đều có thể điều trị bằng cùng một cách.

Cơ chế châm cứu nói chung vẫn chưa được hiểu đầy đủ. NCCIH nêu các hướng giải thích liên quan hệ thần kinh, mô tại nơi tác động và những yếu tố không đặc hiệu như kỳ vọng, tương tác điều trị.[12] Không nên biến một giả thuyết cơ chế hoặc thay đổi điện cơ thành lời cam kết tái tạo thần kinh mặt, chữa khỏi liệt hay làm đẹp da.

4. Cách châm và những lưu ý an toàn

Bài tra cứu không phải hướng dẫn tự can thiệp

Châm cứu đưa kim xuyên qua da; xoa hoặc bấm ngoài da là cách tác động khác. NCCIH cảnh báo thực hiện châm cứu không đúng hoặc dùng kim không vô khuẩn có thể gây biến chứng nghiêm trọng.[12] WHO yêu cầu chú ý tránh tổn thương mạch máu và không áp dụng cứu trực tiếp trên mặt.[11] Đây là cảnh báo chung, không phải số liệu tần suất tai biến riêng của ST4.

Vì thế, bài không đưa độ sâu, góc kim, đường xuyên giữa các huyệt, thông số điện, thời gian giữ kim hay liều cứu ngải. Việc các nghiên cứu dùng thủ thuật chuyên môn không có nghĩa người đọc có thể tái hiện chúng qua một bài viết hoặc mô hình 3D.[7][8] Không đưa kim hay vật nhọn qua vùng môi, khóe miệng để thử huyệt.

Các thử nghiệm điều trị được nêu không xác lập lực ấn, thời lượng hoặc lịch tự bấm ST4.[7][8][10]

Khảo sát fMRI dùng điện châm, không đánh giá tự bấm ngoài da.[9] Bài không lấy kết quả của châm kim, điện châm hay châm trong da làm bằng chứng cho một “liều bấm” tại nhà. Không cố day mạnh đến mức đau, tê giật hoặc làm tổn thương vùng đang sưng.

Yếu mặt, chảy dãi và khó nuốt cần được xử trí theo nguyên nhân

Nếu đã được chẩn đoán liệt Bell mà không nhắm kín mắt, cần liên hệ người điều trị để được hướng dẫn bảo vệ mắt. NHS lưu ý có thể cần điều trị nhằm tránh tổn thương thị lực; day cạnh miệng không thay thế chăm sóc mắt.[5]

Chảy dãi kèm ho, sặc khi ăn uống, giọng ướt hoặc khó nuốt cần khám khẩn. Rối loạn nuốt có thể liên quan bệnh thần kinh, trong đó có đột quỵ, và có thể dẫn đến mất nước, sụt cân hoặc nhiễm trùng ngực tái diễn.[13] Không tự coi những biểu hiện này là “khí huyết chưa thông” rồi trì hoãn đánh giá khả năng nuốt an toàn.

Nếu đang hóc nghẹn đến mức không thở, không ho hoặc không phát ra tiếng, cần trợ giúp cấp cứu ngay và sơ cứu phù hợp, không bấm huyệt để chờ dị vật trôi xuống.[15] Nếu đồng thời có mặt xệ đột ngột, yếu tay hoặc nói khó, xử trí như nghi đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.[6]

Dấu hiệu cần khám khẩn và cấp cứu khi tra cứu Địa Thương ST4
Biểu hiện	Việc cần làm thay vì thử huyệt
Yếu mặt mới xuất hiện	Khám khẩn; không tự chẩn đoán liệt Bell.[5]
Mặt xệ đột ngột, yếu hoặc tê một tay, hoặc nói khó	Gọi cấp cứu tại nơi đang ở ngay, kể cả dấu hiệu đã hết; không tự lái xe.[6]
Khó nuốt, ho hoặc sặc khi ăn uống, giọng ướt sau ăn	Khám khẩn để đánh giá rối loạn nuốt và nguyên nhân.[13]
Hóc nghẹn, không thể thở, ho hoặc phát ra tiếng	Trợ giúp cấp cứu ngay và sơ cứu phù hợp; không chờ tác động vào ST4.[15]
Đau răng kèm sưng mặt, hàm hoặc sốt; nghi áp xe răng	Khám nha sĩ khẩn. Áp xe răng không tự khỏi.[14]
Trong bối cảnh nghi áp xe răng, khó thở, khó nói, khó nuốt hoặc sưng nhiều trong miệng	Đi cấp cứu ngay; không tự lái xe.[14]

Ứng dụng “đau răng hàm dưới” trong tài liệu YHCT không có nghĩa Địa Thương giải quyết được ổ nhiễm trùng.[2][14] Không tự chọc, nặn hay châm vùng sưng để dẫn lưu; điều trị áp xe cần nha sĩ xử lý nguyên nhân.[14]

5. Câu hỏi thường gặp về Địa Thương

ST4 nằm ở khóe miệng hay ở ngang cánh mũi?

Mốc chính của ST4 là phía ngoài khóe miệng, tại rãnh mũi–má hoặc đường kéo dài. Mốc ngang bờ dưới cánh mũi thuộc đoạn định vị ST3 của WHO.[1] Không lấy hai mức này làm một.

Khoảng cách 0,4 F-cun có phải độ sâu châm không?

Không. Trong câu WHO, đó là khoảng cách về phía ngoài tính từ góc miệng để định vị huyệt trên bề mặt.[1] Nó không cho biết hướng, độ sâu hoặc cách đưa kim.

Địa Thương có phải huyệt khai mở Dương Kiều không?

Các nguồn huyệt học được đối chiếu mô tả ST4 là điểm giao hội liên quan mạch Dương Kiều; đó không phải lời xác định ST4 là huyệt khai mở mạch này.[3][4] Không nên dùng hai nhãn thay cho nhau.

Có thể nói nghiên cứu năm 2025 chứng minh ST4 hồi phục liệt mặt không?

Không. Nghiên cứu so sánh hai phương án nhiều huyệt, cả hai đều có ST4; một phương án còn thêm kỹ thuật chuyên môn.[7] Lợi ích ở một vài tiêu chí của cả phương án không xác định được hiệu quả riêng Địa Thương. Người tham gia đã có liệt mặt dai dẳng, không phải người vừa xuất hiện yếu mặt cần phân loại cấp cứu.

Chảy dãi có nên bấm ST4 trước rồi mới khám?

Không dùng huyệt để trì hoãn tìm nguyên nhân. Chảy dãi kèm khó nuốt hoặc sặc khi ăn uống cần khám khẩn; hóc nghẹn không thở được cần trợ giúp cấp cứu ngay.[13][15] Dấu hiệu nghi đột quỵ phải gọi cấp cứu ngay dù đã hết.[6]

Thấy hoạt hóa não khi châm ST4 có nghĩa là đã chứng minh chữa bệnh không?

Không. Nghiên cứu fMRI năm 2011 có nhánh ST4 riêng ở sáu người liệt mặt, nhưng tóm tắt báo các vùng não hoạt hóa chứ không cung cấp kết quả hồi phục để tính hiệu quả chữa bệnh.[9] Không đổi kết quả sinh lý thành tỷ lệ khỏi hoặc suy ra hiệu quả bấm ngoài da.

Đối chiếu với nguồn tham khảo quốc tế

Phần này đối chiếu ST4 với cơ sở dữ liệu huyệt của Me & Qi (tên Pinyin: Dicang). Đây là nguồn thứ cấp, tổng hợp từ các giáo trình châm cứu được dùng rộng rãi ở phương Tây; bản dịch tiếng Việt do website biên soạn. Danh mục dưới đây giúp người học so sánh với phần trình bày theo sách Việt Nam và WHO ở trên, không phải hướng dẫn điều trị.[16]

Đối chiếu ST4 với nguồn Me & Qi
Mục	Theo nguồn tham khảo
Công năng	Khu phong; Thông kinh lạc
Chứng được liệt kê	Mất ngôn ngữ; Chảy nước dãi; Đau răng; Đau má; Trúng phong; Lệch mắt; Tê mặt; Tê môi; Nhìn mờ; Méo miệng; Nhãn cầu chuyển động bất thường; Liệt mặt; Máy mí mắt; Co rút cơ mặt; Đau dây thần kinh sinh ba

Cách đọc: “Chứng được liệt kê” là các chứng mà y văn truyền thống ghi nhận cho huyệt, chưa phải kết luận hiệu quả đã được chứng minh. Người đọc không tự châm, chích hay cứu; các lưu ý an toàn được nêu để hiểu vì sao việc can thiệp phải do người có chuyên môn thực hiện.

Kết luận

Địa Thương ST4 thuộc kinh Túc Dương Minh Vị, ở phía ngoài khóe miệng, trong rãnh mũi–má hoặc đường kéo dài của rãnh theo WHO.[1][3]

Công năng khu phong, thông lạc và những ứng dụng về méo miệng, chảy dãi là mô tả trong YHCT, cần được phân biệt với bằng chứng điều trị trên người.[2][3][4]

Các nghiên cứu được đọc có tín hiệu thuận lợi ở một số tiêu chí, đồng thời có các so sánh chưa cho thấy khác biệt. Phần lớn kết quả điều trị thuộc cả phương án nhiều huyệt.[7][8][10]

Khảo sát riêng ST4 bằng fMRI lại chưa trả lời câu hỏi hồi phục lâm sàng.[9] Không thể gộp chúng thành một tỷ lệ hiệu quả riêng của Địa Thương hoặc hướng dẫn tự bấm, tự châm.

Yếu mặt mới cần đánh giá khẩn; dấu hiệu nghi đột quỵ cần cấp cứu ngay dù đã hết.[5][6]

Chảy dãi kèm khó nuốt, sặc hoặc đau răng kèm sưng, sốt cần được xử trí theo nguyên nhân, không chờ tác động lên huyệt.[13][14]

Tài liệu tham khảo

Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.