Huyệt Nội Nghênh Hương (EX-HN9)
Huyệt Nội Nghênh Hương (EX-HN9), Kỳ huyệt. Vị trí: Ở niêm mạc phía trong lỗ mũi. Vị trí chi tiết cần chuyên môn xác nhận.
Huyệt Nội Nghênh Hương (EX-HN9): vị trí, tác dụng và giới hạn khi sử dụng
Nội Nghênh Hương là kỳ huyệt (huyệt ngoài kinh), mã EX-HN9, tên quốc tế Neiyingxiang; cơ sở tra cứu huyệt Me & Qi mô tả huyệt ở niêm mạc bên trong lỗ mũi, chỗ nối giữa xương mũi và sụn mũi.[3][2]
Bài viết giúp phân biệt ba việc: học mốc giải phẫu, hiểu cách dùng trong Y học cổ truyền và biết giới hạn của thông tin. Không dùng bài tra cứu này để tự chẩn đoán, tự tìm đường châm hay tự điều chỉnh điều trị.
An toàn trước hết: Không tự châm kim, tự cứu nóng hoặc tự mắc điện vào vùng huyệt. Khi có triệu chứng, xem các bảng
“Chảy máu mũi: khi nào cần chăm sóc y tế?”;
“Đau họng: khi nào cần chăm sóc y tế?”;
“Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?” ở phần Cách châm, gồm cả mức khám thông thường, liên hệ khẩn và cấp cứu.
[4]
Về nguồn tư liệu: Sổ tay tra huyệt và tài liệu định vị chuẩn của WHO không có mục cho huyệt này. Vị trí và ứng dụng trong bài được lấy từ cơ sở tra cứu huyệt Me & Qi – một cơ sở tra cứu huyệt trực tuyến, là nguồn thứ cấp; nên đối chiếu thêm với giáo trình châm cứu khi học.
[3][1]
1. Đặc tính
Tên gọi và phân loại
Danh mục huyệt và mã huyệt của Bộ Y tế có mục mã EX-HN9 với tên quốc tế Neiyingxiang, xếp vào nhóm Huyệt ngoài kinh.[2]
Nội Nghênh Hương nằm trong lỗ mũi, khác Thượng Nghênh Hương (EX-HN8) ở ngoài mũi và Nghênh Hương (LI20) của kinh Đại trường.
Tên gọi và phân loại
| Nội dung tra cứu |
Điểm cần nhớ |
| Tên tiếng Việt |
Nội Nghênh Hương. |
| Mã |
EX-HN9, tên quốc tế Neiyingxiang.[2] |
| Vùng |
Vùng mũi (trong lỗ mũi). |
| Số điểm |
Hai bên, mỗi bên một huyệt. |
Kỳ huyệt là các huyệt có tên và vị trí riêng nhưng không thuộc 14 đường kinh (12 kinh chính, mạch Nhâm, mạch Đốc). Việc xếp nhóm này là khái niệm của Y học cổ truyền, không phải kết quả đo lường lâm sàng.
2. Vị trí
Mô tả vị trí
cơ sở tra cứu huyệt Me & Qi mô tả: bên trong khoang mũi, ở chỗ nối giữa xương mũi và sụn mũi.[3]
Cách xác định: huyệt ở mặt trong của mũi, đối diện với Thượng Nghênh Hương (EX-HN8) ở đầu trên rãnh mũi – má phía ngoài.[3]
Về Sổ tay tra huyệt và WHO
Sổ tay tra huyệt không có mục riêng cho Nội Nghênh Hương. Tài liệu định vị huyệt chuẩn của WHO cho khu vực Tây Thái Bình Dương chỉ mô tả 361 huyệt trên các đường kinh, nên cũng không có mô tả cho kỳ huyệt này; phần vị trí không có mốc đối chiếu chuẩn quốc tế.[1]
Đây là mô tả để đọc bản đồ giải phẫu, không phải lời mời tự lần, ấn sâu hay thử kích thích vùng huyệt. Một chấm minh họa trên mô hình không đủ để quyết định vị trí đưa kim.
3. Tác dụng
Công năng và ứng dụng truyền thống
Theo cơ sở tra cứu huyệt Me & Qi, công năng của huyệt được mô tả là: thanh nhiệt, tả hỏa.[3]
Các ứng dụng truyền thống được ghi nhận:[3]
Công năng và ứng dụng truyền thống
| Nội dung truyền thống |
Cách đọc trong bài tra cứu |
| Nghẹt mũi, giảm ngửi, viêm mũi dị ứng và mạn tính, viêm xoang.[3] |
Đau họng cần được hiểu theo nguyên nhân; xem bảng “Đau họng: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[5] |
| Chảy máu cam.[3] |
Chảy máu mũi kéo dài hoặc nhiều cần được xử trí y tế; xem bảng “Chảy máu mũi: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[6] |
| Mắt đỏ sưng, viêm kết mạc cấp.[3] |
Bệnh mắt và tật khúc xạ cần được khám mắt; xem bảng “Mắt và thị lực: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[7] |
| Đau họng.[3] |
Đau họng cần được hiểu theo nguyên nhân; xem bảng “Đau họng: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[5] |
| Đau đầu, chóng mặt.[3] |
Không dùng huyệt để chờ xem đau đầu, chóng mặt có tự hết không; xem bảng “Đau đầu, chóng mặt: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[8][9] |
Me & Qi cũng liệt kê ngất và say nắng trong các ứng dụng cổ truyền; đây là tình huống cần sơ cứu và chăm sóc y tế ngay, không phải chỗ để thử huyệt.[10]
Một danh sách chỉ định cổ truyền không tự chứng minh rằng châm cứu điều trị được nguyên nhân của từng bệnh. NCCIH khuyên không dùng châm cứu để trì hoãn việc gặp nhân viên y tế về một vấn đề sức khỏe.[4]
Về nghiên cứu trên người
Bài này chưa tổng hợp nghiên cứu lâm sàng riêng cho Nội Nghênh Hương. Danh sách ứng dụng là ghi chép truyền thống, không phải kết quả thử nghiệm; khi có tổng hợp nghiên cứu đáng tin cậy, bài sẽ được cập nhật.
Không suy ra hiệu quả của Nội Nghênh Hương từ nghiên cứu về các huyệt lân cận, từ tên gọi của huyệt hay từ cảm nhận sau một lần bấm thử.
4. Cách châm
Giới hạn của hướng dẫn công khai
Bài học không tái hiện độ sâu, góc, đường đi kim, thủ pháp, thời gian hay liều nhiệt/điện. Việc cân nhắc thủ thuật cần thuộc quy trình chăm sóc chuyên môn, không phải một thử nghiệm tại nhà.
Huyệt nằm trên niêm mạc bên trong lỗ mũi: niêm mạc mỏng, nhiều mạch máu, dễ chảy máu và nhiễm khuẩn. Người có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông có nguy cơ chảy máu cao hơn.
Me & Qi xếp đây là huyệt chuyên khoa trong mũi, không dành cho tự điều trị, và chống chỉ định ở người có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông.[3]
NCCIH ghi nhận biến chứng có thể xảy ra khi dùng kim không vô trùng hoặc khi thực hiện không đúng; châm cứu thực hiện không đúng có thể gây nhiễm trùng, tổn thương cơ quan và hệ thần kinh trung ương.[4]
Hãy trao đổi với nhân viên y tế về các phương pháp bổ trợ đang dùng hoặc dự định dùng; không lấy châm cứu làm lý do hoãn khám.[4]
Chảy máu mũi: khi nào cần chăm sóc y tế?
Sách liệt kê chảy máu mũi trong ứng dụng truyền thống; với chảy máu thực tế, các tình huống dưới đây cần được ưu tiên.[6]
Chảy máu mũi: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Tình huống |
Hành động |
| Chảy máu mũi kéo dài hơn 10–15 phút; máu có vẻ quá nhiều; nuốt nhiều máu đến mức nôn; khởi đầu sau cú đập vào đầu; cảm thấy yếu/chóng mặt; hoặc khó thở.[6] |
Đến khoa cấp cứu ngay; không tự lái xe, nhờ người đưa đi hoặc gọi xe cấp cứu địa phương.[6] |
| Trẻ dưới 2 tuổi bị chảy máu mũi; chảy máu mũi thường xuyên; có dấu hiệu thiếu máu như hồi hộp, khó thở, da nhợt hơn bình thường; chảy máu mũi khi đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh rối loạn đông máu.[6] |
Khám bác sĩ; nếu đang chảy máu và có điều kiện ở hàng trên, ưu tiên cấp cứu.[6] |
Đau họng: khi nào cần chăm sóc y tế?
Đau họng thường do virus, đôi khi do vi khuẩn; một huyệt được nhắc đến trong chứng đau họng không giúp xác định nguyên nhân.[5]
Đau họng: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Tình huống |
Hành động |
| Đau họng kèm khó thở, không nuốt được, chảy dãi do không nuốt được, tiếng thở rít hoặc triệu chứng nặng lên nhanh |
Cấp cứu ngay; nhờ người hỗ trợ hoặc gọi cấp cứu tại nơi đang ở, không tự lái xe và không trì hoãn để bấm hoặc chích huyệt.[5] |
| Đau họng không cải thiện sau một tuần, hoặc hay tái diễn |
Đi khám để được đánh giá nguyên nhân.[5] |
Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?
Sách liệt kê chứng ngất trong ứng dụng truyền thống; với một người vừa ngất, ưu tiên là đánh giá an toàn và gọi trợ giúp khi cần.[10]
Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Tình huống |
Hành động |
| Ngất mà không thở, không đánh thức được trong một phút, chưa hồi phục hẳn, nói hoặc vận động khó, đau ngực, tim đập bất thường, co giật, chấn thương nặng; ngất khi vận động hoặc đang nằm |
Gọi cấp cứu, không dùng bấm huyệt để làm tỉnh và không tự lái xe đến viện.[10] |
| Đã ngất rồi tỉnh hoàn toàn, không có dấu hiệu cấp cứu nói trên |
Vẫn cần hẹn khám để tìm nguyên nhân; không tự kết luận chỉ cần day huyệt.[10] |
Câu hỏi thường gặp
Nội Nghênh Hương có mấy điểm?
Hai — mỗi bên lỗ mũi một huyệt.
Vì sao Nội Nghênh Hương không có trong Sổ tay tra huyệt và WHO?
Sổ tay tra huyệt chỉ giới thiệu các huyệt thường dùng, còn tài liệu định vị chuẩn của WHO chỉ gồm 361 huyệt trên các đường kinh; nhiều kỳ huyệt nằm ngoài phạm vi hai tài liệu này.[1]
Có thể tự bấm hoặc tự châm Nội Nghênh Hương khi có triệu chứng không?
Không tự dùng kim, nhiệt hoặc điện vào vùng huyệt. Bài viết không đánh giá hiệu quả của việc tự bấm; khi có triệu chứng, đối chiếu các bảng ở phần Cách châm và trao đổi với nhân viên y tế.[4]
Kết luận
Nội Nghênh Hương — EX-HN9 là kỳ huyệt được cơ sở tra cứu huyệt Me & Qi mô tả ở niêm mạc bên trong lỗ mũi, chỗ nối giữa xương mũi và sụn mũi; huyệt không có trong Sổ tay tra huyệt và tài liệu định vị chuẩn của WHO.[3][1]
Học vị trí và đọc ứng dụng truyền thống là hai tầng thông tin khác nhau; bài chưa tổng hợp nghiên cứu lâm sàng riêng cho huyệt này. Bài viết không cung cấp thao tác tự châm, cứu, điện châm hay tự khám.
Khi có triệu chứng, xem các bảng “Chảy máu mũi: khi nào cần chăm sóc y tế?”; “Đau họng: khi nào cần chăm sóc y tế?”; “Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?”.
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
- Danh mục huyệt và mã huyệt
- Me & Qi – Acupuncture point knowledge base: Neiyingxiang EX-HN-9
- Acupuncture: Effectiveness and Safety
- Sore throat
- Nosebleed
- Vision loss
- Headaches
- Symptoms of a stroke
- Fainting
Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.