Huyệt Hội Âm (CV1)
Huyệt Hội Âm (CV1), Mạch Nhâm. Vị trí: Ở vùng đáy chậu, tại trung điểm đoạn nối hậu môn với bờ sau bìu ở nam; ở nữ, tại trung điểm đoạn nối hậu môn với mép…
Huyệt Hội Âm (CV1): vị trí, tác dụng và giới hạn khi sử dụng
Hội Âm là huyệt CV1, tên quốc tế Huiyin; WHO định vị huyệt ở vùng tầng sinh môn, tại điểm giữa đường nối hậu môn với bộ phận sinh dục ngoài.[1][3]
Bài viết giúp phân biệt ba việc: học mốc giải phẫu, hiểu cách dùng trong Y học cổ truyền và biết giới hạn của thông tin. Không dùng bài tra cứu này để tự chẩn đoán, tự tìm đường châm hay tự điều chỉnh điều trị.
An toàn trước hết: Không tự châm kim, tự cứu nóng hoặc tự mắc điện vào vùng huyệt. Khi có triệu chứng, xem các bảng
“Đau vùng chậu: khi nào cần chăm sóc y tế?”;
“Rối loạn tiểu tiện: khi nào cần chăm sóc y tế?”;
“Kinh nguyệt bất thường: khi nào cần đi khám?”;
“Đau bụng: khi nào cần chăm sóc y tế?”;
“Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?” ở phần Cách châm, gồm cả mức khám thông thường, liên hệ khẩn và cấp cứu.
[4]
1. Đặc tính
Tên gọi và kinh mạch
Sổ tay tra huyệt ghi Hội Âm là huyệt thứ 1 của mạch Nhâm.[2]
Sách cũng ghi: “Huyệt Hội của 3 mạch Nhâm, Xung và Đốc. Huyệt Hội của các kinh Âm.”[2]
Danh mục huyệt và mã huyệt của Bộ Y tế có mục mã CV1 với tên quốc tế Huiyin; vì huyệt nằm trên đường giữa nên danh mục chỉ có một mục, không chia bên trái, bên phải.[3]
Tên gọi và kinh mạch
| Nội dung tra cứu |
Điểm cần nhớ |
| Tên tiếng Việt |
Hội Âm.[2] |
| Tên và mã quốc tế |
Huiyin, CV1.[1][3] |
| Kinh mạch theo sách |
Huyệt thứ 1 của mạch Nhâm.[2] |
| Phân loại theo sách |
Huyệt Hội của 3 mạch Nhâm, Xung và Đốc. Huyệt Hội của các kinh Âm.[2] |
| Vùng định vị theo WHO |
Tầng sinh môn, giữa hậu môn và bộ phận sinh dục ngoài.[1] |
Các cách xếp loại như trên là khái niệm trong hệ thống Y học cổ truyền của sách, dùng để hiểu cách phối huyệt truyền thống; chúng không phải kết quả đo lường lâm sàng.
2. Vị trí
Mốc định vị theo WHO
WHO mô tả CV1 ở vùng tầng sinh môn, tại điểm giữa đường nối hậu môn với bờ sau bìu (ở nam) hoặc với mép sau môi lớn (ở nữ).[1]
Ghi chú của WHO: CV1 nằm giữa hậu môn và bộ phận sinh dục ngoài; xác định khi người được khám nằm nghiêng hoặc ở tư thế gối – ngực.[1]
Đây là mô tả để đọc bản đồ giải phẫu, không phải lời mời tự lần, ấn sâu hay thử kích thích vùng huyệt. Một chấm minh họa trên mô hình không đủ để quyết định vị trí đưa kim.
Cách diễn đạt trong sách
Sổ tay tra huyệt mô tả vị trí: “Giữa tiền âm và hậu âm (Giáp Ất kinh) hoặc ở giữa bìu dái và hậu môn (đàn ông) hoặc ở đường sau của âm thần và hậu môn (phụ nữ), huyệt ở giữa nút đáy chậu (chỗ tụ hội của các nếp da chạy từ hậu môn, phần sinh dục ngoài và 2 bên háng tới).”[2]
Sách và WHO cùng đặt huyệt ở điểm giữa hậu môn và bộ phận sinh dục ngoài; sách dẫn thêm mô tả của Giáp Ất kinh và mốc nút đáy chậu.[1][2]
Đừng biến quan hệ giữa các mốc thành công thức tự tìm điểm châm. Phần này chỉ nhằm giúp hiểu văn bản; việc thăm khám và quyết định thủ thuật nằm ngoài phạm vi bài học.
3. Tác dụng
Công năng được ghi trong Sổ tay tra huyệt
Sách ghi “Cường yêu, ích thận, điều tức Xung Nhâm”, với các ứng dụng truyền thống: các bệnh của hệ sinh dục ngoài, bệnh của hậu môn, niệu đạo (niệu đạo viêm, tiền liệt tuyến viêm), kinh nguyệt không đều, di tinh, điên cuồng, chết đuối, thượng mã phong.[2]
Công năng được ghi trong Sổ tay tra huyệt
| Nội dung truyền thống |
Cách đọc trong bài tra cứu |
| Cường yêu, ích thận, điều tức Xung Nhâm.[2] |
Đây là ngôn ngữ công năng của sách YHCT, không phải một tỷ lệ khỏi bệnh được đo trong thử nghiệm.[2] |
| Các bệnh của hệ sinh dục ngoài, di tinh.[2] |
Không dùng tên nhóm bệnh này để tự chẩn đoán; xem toàn bộ bảng “Đau vùng chậu: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[5] |
| Bệnh của hậu môn.[2] |
Không tự chẩn đoán bệnh tiêu hóa từ danh sách chỉ định; xem bảng “Đau bụng: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[6] |
| Niệu đạo viêm, tiền liệt tuyến viêm.[2] |
Không tự xử trí rối loạn tiểu tiện bằng huyệt; xem bảng “Rối loạn tiểu tiện: khi nào cần chăm sóc y tế?”.[7] |
| Kinh nguyệt không đều.[2] |
Rối loạn kinh nguyệt cần được tìm nguyên nhân; xem bảng “Kinh nguyệt bất thường: khi nào cần đi khám?”.[8] |
| Điên cuồng.[2] |
Các rối loạn tâm thần, thần kinh cần được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán và điều trị; không dùng huyệt thay thuốc hay tự ngừng thuốc đang dùng. |
| Chết đuối, thượng mã phong.[2] |
Hôn mê, bất tỉnh là tình huống cấp cứu: gọi cấp cứu ngay, không chích hay bấm huyệt để chờ người bệnh tỉnh.[9] |
Người bị đuối nước hoặc bất tỉnh cần được gọi cấp cứu và sơ cứu ngay theo hướng dẫn của nhân viên y tế; ghi chép cổ trong sách không phải là cách cấp cứu.[9]
Một danh sách chỉ định cổ truyền không tự chứng minh rằng châm cứu điều trị được nguyên nhân của từng bệnh. NCCIH khuyên không dùng châm cứu để trì hoãn việc gặp nhân viên y tế về một vấn đề sức khỏe.[4]
Về nghiên cứu trên người
Bài này chưa tổng hợp nghiên cứu lâm sàng riêng cho Hội Âm. Danh sách chỉ định trong sách là ghi chép truyền thống, không phải kết quả thử nghiệm; khi có tổng hợp nghiên cứu đáng tin cậy, bài sẽ được cập nhật.
Không suy ra hiệu quả của Hội Âm từ nghiên cứu về các huyệt lân cận, từ tên gọi của huyệt hay từ cảm nhận sau một lần bấm thử.
4. Cách châm
Giới hạn của hướng dẫn công khai
Mục Cách châm của Sổ tay tra huyệt có ghi châm kim và cứu cho Hội Âm.[2]
Sách có ghi chú thận trọng riêng: “Vùng huyệt rất dễ bị nhiễm trùng, cần thận trọng khi châm.”[2]
Bài học không tái hiện độ sâu, góc, đường đi kim, thủ pháp, thời gian hay liều nhiệt/điện. Việc cân nhắc thủ thuật cần thuộc quy trình chăm sóc chuyên môn, không phải một thử nghiệm tại nhà.
Vùng tầng sinh môn có niệu đạo, ống hậu môn và mạng mạch – thần kinh phong phú; đây là vùng nhạy cảm, dễ nhiễm khuẩn và tổn thương nếu thao tác không đúng. Không tự tác động vào vùng này.
NCCIH ghi nhận biến chứng có thể xảy ra khi dùng kim không vô trùng hoặc khi thực hiện không đúng; châm cứu thực hiện không đúng có thể gây nhiễm trùng, tổn thương cơ quan và hệ thần kinh trung ương.[4]
Hãy trao đổi với nhân viên y tế về các phương pháp bổ trợ đang dùng hoặc dự định dùng; không lấy châm cứu làm lý do hoãn khám.[4]
Đau vùng chậu: khi nào cần chăm sóc y tế?
NHS lưu ý đau vùng chậu có nhiều nguyên nhân, không nên tự chẩn đoán; việc điều trị phụ thuộc nguyên nhân và bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm hoặc chuyển chuyên khoa.[5]
Đau vùng chậu: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc |
Điều kiện |
Hành động |
| Khám thông thường |
Đau vùng chậu tái diễn hoặc không hết; hoặc chướng bụng tái diễn/không hết; hoặc sụt cân không chủ ý; hoặc nhanh no/chán ăn; hoặc táo bón hay tiêu chảy không hết — các nhánh này không phải đều cần kèm đau vùng chậu.[5] |
Đặt lịch khám bác sĩ; ưu tiên mức khẩn hoặc cấp cứu dưới đây nếu có các điều kiện tương ứng.[5] |
| Liên hệ khẩn |
Có đau vùng chậu và một trong các tình huống: khó tiểu hoặc đại tiện; máu trong nước tiểu hoặc phân; dịch, chất lỏng hoặc chảy máu âm đạo bất thường; đau khi tiểu hoặc tiểu nhiều hơn; sốt rất cao hoặc cảm thấy nóng, lạnh, rét run; nôn kèm tiêu chảy, hoặc buồn nôn; đang hoặc có thể mang thai.[5] |
Liên hệ ngay cơ sở y tế để được tư vấn/đánh giá khẩn; không chờ lịch khám thường.[5] |
| Cấp cứu ngay |
Có đau vùng chậu và một trong các dấu hiệu: đau dữ dội, tăng dần hoặc đau khi cử động/chạm vào vùng đó; cảm thấy sắp ngất, chóng mặt, choáng hoặc đã ngất; đau đầu vai; khó thở; chảy máu âm đạo nhiều; đột ngột lú lẫn.[5] |
Gọi cấp cứu địa phương hoặc đến khoa Cấp cứu ngay; không tự lái xe, nhờ người khác chở hoặc gọi xe cấp cứu; mang thuốc đang dùng nếu có thể mà không trì hoãn việc cấp cứu.[5] |
Với thai từ 20 tuần trở lên, trong cả tình huống đau vùng chậu thuộc dòng liên hệ khẩn lẫn dòng cấp cứu, liên hệ nữ hộ sinh hoặc đơn vị sản khoa; nếu có dấu hiệu cấp cứu, đồng thời thực hiện ngay hành động cấp cứu ở bảng, không chờ sản khoa trả lời.[5] Không ấn bụng, sờ sâu vùng chậu hoặc cố cử động để tự kiểm tra.
Rối loạn tiểu tiện: khi nào cần chăm sóc y tế?
Sách liệt kê một số bệnh tiết niệu trong ứng dụng truyền thống; với triệu chứng thực tế, các tình huống dưới đây cần được ưu tiên.[7]
Rối loạn tiểu tiện: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Tình huống |
Hành động |
| Không thể đi tiểu, kể cả chưa đau; hoặc đau bụng dữ dội.[7] |
Đến cơ sở y tế ngay; không đợi bấm hay châm huyệt làm thông tiểu.[7] |
| Khó bắt đầu tiểu, tiểu thường xuyên hoặc rò tiểu nhưng vẫn tiểu được.[7] |
Trao đổi với nhân viên y tế để đánh giá và điều trị; nếu chuyển sang không thể tiểu, áp dụng mức cần trợ giúp ngay ở trên.[7] |
Tiểu buốt, tiểu ra máu, sốt hoặc đau hông lưng kèm rối loạn tiểu tiện cũng cần được khám; không tự quy là “thận yếu” rồi chỉ dùng huyệt.
Kinh nguyệt bất thường: khi nào cần đi khám?
Sách liệt kê một số rối loạn kinh nguyệt trong ứng dụng truyền thống; với triệu chứng thực tế, nên được đánh giá nguyên nhân.[8]
Kinh nguyệt bất thường: khi nào cần đi khám?
| Tình huống |
Hành động |
| Kinh nhiều ảnh hưởng sinh hoạt hoặc đã kéo dài một thời gian; đau nhiều khi hành kinh; ra máu giữa kỳ hoặc sau quan hệ; hoặc kinh nhiều kèm đau khi tiểu, đại tiện hay quan hệ.[8] |
Đặt lịch khám để đánh giá nguyên nhân. Đây không phải danh sách đầy đủ mọi tình huống chảy máu nguy hiểm; chảy máu âm đạo nhiều kèm đau vùng chậu thuộc mức cấp cứu ở bảng đau vùng chậu.[8][5] |
Đau bụng: khi nào cần chăm sóc y tế?
Bảng chuyển ngữ các mức khuyến cáo của NHS về đau bụng; mỗi nhánh trong cùng ô là một tình huống độc lập.[6]
Đau bụng: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc |
Điều kiện |
Hành động |
| Cấp cứu ngay |
Đang đau bụng và có bất kỳ một nhánh nào: đau khởi phát đột ngột và dữ dội; nôn ra máu hoặc chất nôn màu xanh hoặc giống bã cà phê; máu ra nhiều từ hậu môn hoặc phân đen dính; hoàn toàn không tiểu được; hoàn toàn không đại tiện hoặc không trung tiện được; đang khó thở rõ rệt.[6] |
Gọi cấp cứu địa phương hoặc đến khoa cấp cứu ngay; không tự lái xe, nhờ người đưa đi hoặc gọi xe cấp cứu.[6] Không tự ấn bụng để kiểm tra. |
| Liên hệ khẩn |
Đang đau bụng và có một trong các tình huống: đột ngột nặng hơn nhiều; đang mang thai; có máu trong phân; ra máu âm đạo hoặc dịch âm đạo bất thường; tiêu chảy hoặc nôn không hết sau vài ngày.[6] |
Liên hệ ngay cơ sở y tế để được hẹn khám hoặc đánh giá khẩn; nếu thuộc nhánh cấp cứu phía trên thì ưu tiên cấp cứu ngay.[6] |
| Khám thông thường |
Đau bụng, đầy bụng hoặc khó tiêu không hết hoặc tái diễn; có khối ở bụng; hoặc lo lắng về triệu chứng.[6] |
Đặt lịch khám bác sĩ, trừ khi đã thuộc nhánh cấp cứu hay liên hệ khẩn ở trên.[6] |
Không dùng huyệt để chờ xem cơn đau bụng có tự hết hay không khi đã có dấu hiệu ở hai hàng trên.
Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?
Sách liệt kê chứng ngất trong ứng dụng truyền thống; với một người vừa ngất, ưu tiên là đánh giá an toàn và gọi trợ giúp khi cần.[9]
Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?
| Tình huống |
Hành động |
| Ngất mà không thở, không đánh thức được trong một phút, chưa hồi phục hẳn, nói hoặc vận động khó, đau ngực, tim đập bất thường, co giật, chấn thương nặng; ngất khi vận động hoặc đang nằm |
Gọi cấp cứu, không dùng bấm huyệt để làm tỉnh và không tự lái xe đến viện.[9] |
| Đã ngất rồi tỉnh hoàn toàn, không có dấu hiệu cấp cứu nói trên |
Vẫn cần hẹn khám để tìm nguyên nhân; không tự kết luận chỉ cần day huyệt.[9] |
Câu hỏi thường gặp
Hội Âm có ở cả hai bên không?
Không. CV1 nằm trên đường giữa cơ thể nên chỉ có một huyệt.[1]
Có thể tự bấm hoặc tự châm Hội Âm khi có triệu chứng không?
Không tự dùng kim, nhiệt hoặc điện vào vùng huyệt. Bài viết không đánh giá hiệu quả của việc tự bấm; khi có triệu chứng, đối chiếu các bảng ở phần Cách châm và trao đổi với nhân viên y tế.[4]
Đọc chỉ định truyền thống rồi dùng huyệt khi có bệnh được không?
Không tự chẩn đoán từ danh sách chỉ định. Các bảng ở phần Cách châm cho biết khi nào cần khám thông thường, liên hệ khẩn hoặc cấp cứu.
Cần nói gì khi trao đổi về châm cứu?
Hãy cho nhân viên y tế biết những phương pháp bổ trợ bạn đang sử dụng hoặc cân nhắc; NCCIH khuyên cùng người chăm sóc đưa ra quyết định có thông tin và không trì hoãn khám vì châm cứu.[4]
Đối chiếu với nguồn tham khảo quốc tế
Phần này đối chiếu CV1 với cơ sở dữ liệu huyệt của Me & Qi (tên Pinyin: Huiyin). Đây là nguồn thứ cấp, tổng hợp từ các giáo trình châm cứu được dùng rộng rãi ở phương Tây; bản dịch tiếng Việt do website biên soạn. Danh mục dưới đây giúp người học so sánh với phần trình bày theo sách Việt Nam và WHO ở trên, không phải hướng dẫn điều trị.[10]
Đối chiếu CV1 với nguồn Me & Qi
| Mục |
Theo nguồn tham khảo |
| Công năng |
Điều hòa tiền âm, hậu âm và bộ phận sinh dục; Thanh thấp; Tỉnh thần (hồi tỉnh); Khai khiếu, an thần; Dưỡng âm |
| Chứng được liệt kê |
Hôn mê; Đái dầm; Liệt dương; Đau hậu môn; Trầm cảm; Nước tiểu đục; Trĩ; Đau niệu đạo; Sưng âm hộ; Đau tầng sinh môn; Chứng Sán (đau vùng bụng dưới – sinh dục); Sa trực tràng; Sưng tinh hoàn; Ngứa tầng sinh môn; Ra dịch âm đạo; Tiểu khó; Ra mồ hôi vùng sinh dục |
| Phân loại đặc biệt |
Một trong 13 “Quỷ huyệt” của Tôn Tư Mạc |
| Lưu ý an toàn |
Được xếp vào nhóm huyệt cần đặc biệt thận trọng (vùng có cấu trúc quan trọng bên dưới); Không can thiệp sâu tại huyệt; Chống chỉ định khi mang thai |
Cách đọc: “Chứng được liệt kê” là các chứng mà y văn truyền thống ghi nhận cho huyệt, chưa phải kết luận hiệu quả đã được chứng minh. Người đọc không tự châm, chích hay cứu; các lưu ý an toàn được nêu để hiểu vì sao việc can thiệp phải do người có chuyên môn thực hiện.
Kết luận
Hội Âm — CV1 — Huiyin được định vị ở vùng tầng sinh môn, giữa hậu môn và bộ phận sinh dục ngoài; Sổ tay tra huyệt ghi đây là huyệt thứ 1 của mạch Nhâm.[1][2]
Học vị trí và đọc công năng truyền thống là hai tầng thông tin khác nhau; bài chưa tổng hợp nghiên cứu lâm sàng riêng cho huyệt này. Bài viết không cung cấp thao tác tự châm, cứu, điện châm hay tự khám.
Khi có triệu chứng, xem các bảng “Đau vùng chậu: khi nào cần chăm sóc y tế?”; “Rối loạn tiểu tiện: khi nào cần chăm sóc y tế?”; “Kinh nguyệt bất thường: khi nào cần đi khám?”; “Đau bụng: khi nào cần chăm sóc y tế?”; “Ngất: khi nào cần chăm sóc y tế?”.
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
- Sổ tay tra huyệt
- Danh mục huyệt và mã huyệt
- Acupuncture: Effectiveness and Safety
- Pelvic pain
- Stomach ache
- Symptoms & Causes of Urinary Retention
- Heavy periods
- Fainting
- Me & Qi – Acupuncture Points: Huiyin CV1 (nguồn thứ cấp, tiếng Anh)
Trang cần bật JavaScript để xem mô hình 3D.