Mỏ quạ (Folium Maclurae cochinchinensis): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Mỏ quạ là lá tươi hay đã phơi hoặc sấy khô của cây Mỏ quạ [Maclura cochinchinensis (Lour.) Corner], họ Dâu tằm; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, tính mát (chuyên luận không ghi quy kinh).[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Mỏ quạ (hoàng lồ).[1] |
| Tên dược liệu | Folium Maclurae cochinchinensis.[1] |
| Loài cho dược liệu | Cây Mỏ quạ [Maclura cochinchinensis (Lour.) Corner].[1] |
| Họ | Dâu tằm (Moraceae).[1] |
| Bộ phận dùng | Lá tươi hay đã phơi hoặc sấy khô.[1] |
| Tính, vị | Vị đắng (khổ), tính mát (lương).[1] |
| Quy kinh | Chuyên luận không ghi quy kinh.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Lá hình bầu dục thuôn, dài 6–9 cm, rộng 2,5–3 cm, gốc hẹp, đầu nhọn hoặc hơi tù; mặt trên nhẵn bóng, mặt dưới nhạt.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Chế biến và bào chế
Thu hái quanh năm, cắt cành, rửa sạch, tách lá dùng tươi hoặc phơi khô.[1]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi mỏ quạ vị đắng, tính mát.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Hoạt huyết khu phong, thư cân hoạt lạc.[1] |
| Chủ trị | Dược điển chỉ ghi công năng, không liệt kê chủ trị cụ thể.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều 12–40 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc; dùng ngoài thường phối hợp với các vị thuốc khác.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]
Vết thương sâu, gãy xương, sưng nóng mưng mủ cần được xử trí tại cơ sở y tế. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Mỏ quạ có tác dụng gì?
Dược điển ghi công năng: hoạt huyết khu phong, thư cân hoạt lạc.[1]
Ai không nên dùng mỏ quạ?
Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]
Bảo quản
Để nơi khô ráo, chống ẩm mốc.[1]
Kết luận
Mỏ quạ – Folium Maclurae cochinchinensis vị đắng, tính mát, được Dược điển ghi công năng hoạt huyết khu phong, thư cân hoạt lạc.[1]
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Mỏ quạ (Lá), Folium Maclurae cochinchinensis, tr. 1250