Từ điển · Việt – Hán – Anh
196 thuật ngữ Đông y, tra một lần là hiểu
Gõ tiếng Việt có dấu hay không dấu, chữ Hán hoặc tiếng Anh đều tìm được. Mỗi mục có định nghĩa ngắn và dẫn tới bài giải thích đầy đủ.
Hiện:
196mục từ
11chủ đề
119bài giải thích
3ngôn ngữ
Theo chủ đề
Đi từ nền tảng tới lâm sàng
Tra cứu
Tất cả thuật ngữ theo vần
196 mục
A
- Âm dương陰陽yin-yang
- Hai mặt đối lập mà thống nhất của mọi sự vật, chế ước, nương tựa và chuyển hóa lẫn nhau.
- Âm dương thất điều陰陽失調yin-yang disharmony
- Âm dương mất cân bằng: thiên thắng, thiên suy, hỗ tổn, cách cự, vong.
- Âm hư陰虛yin deficiency
- Âm không đủ: nóng về chiều, mồ hôi trộm, lưỡi đỏ ít rêu.
- Ẩm thực thất điều飲食失宜improper diet
- Đói no thất thường, ăn không sạch, ăn thiên lệch.
B
- Bán biểu bán lý半表半裏half-exterior half-interior
- Tà ở giữa biểu và lý: hàn nhiệt vãng lai (Thiếu dương).
- Bản thảo cương mục本草綱目Compendium of Materia Medica
- Bộ bản thảo đồ sộ của Lý Thời Trân (1578).
- Bàng quang膀胱bladder
- Phủ chứa và thải nước tiểu nhờ khí hóa; biểu lý với Thận.
- Bào chế炮製processing
- Chế biến dược liệu: thủy chế, hỏa chế, thủy hỏa hợp chế.
- Bát cương八綱eight principles
- Âm, dương, biểu, lý, hàn, nhiệt, hư, thực.
- Bát hội huyệt八會穴eight influential points
- Tám huyệt hội của tạng, phủ, khí, huyết, cân, mạch, cốt, tủy.
- Bát mạch giao hội huyệt八脈交會穴confluence points of the eight vessels
- Tám huyệt ở tay chân thông với kỳ kinh bát mạch.
- Bát pháp八法eight methods
- Hãn, thổ, hạ, hòa, ôn, thanh, tiêu, bổ.
- Bệnh nguyên病因cause of disease
- Yếu tố gây bệnh: ngoại nhân, nội nhân, bất nội ngoại nhân và sản vật bệnh lý.
- Bì bộ皮部cutaneous regions
- 12 vùng da tương ứng với 12 kinh.
- Biện chứng luận trị辨證論治pattern identification and treatment
- Phân tích dữ kiện tứ chẩn để xác định chứng, rồi dựa vào chứng mà đặt phép điều trị.
- Biện chứng tạng phủ臟腑辨證visceral pattern identification
- Xác định bệnh ở tạng phủ nào, thuộc chứng gì.
- Biệt lạc別絡divergent collaterals
- 15 nhánh lạc lớn tách từ kinh chính, mạch Đốc, Nhâm và đại lạc của Tỳ.
- Biểu chứng表證exterior pattern
- Bệnh ở nông: sốt kèm sợ lạnh, mạch phù.
- Biểu lý (tạng phủ)表裏exterior-interior relationship
- Quan hệ từng cặp tạng – phủ nối với nhau qua kinh lạc, như Phế – Đại trường.
- Bổ pháp補法tonification
- Bồi bổ khí, huyết, âm, dương.
C
- Can肝liver
- Tạng chủ sơ tiết, tàng huyết; khai khiếu ra mắt, chủ cân; ứng hành Mộc.
- Can khí uất kết肝氣鬱結liver qi depression
- Tức sườn, hay thở dài, buồn bực, mạch huyền.
- Chân hàn giả nhiệt真寒假熱true cold with false heat
- Bản chất hàn mà bề ngoài có dấu hiệu nhiệt.
- Chất lưỡi舌質tongue body
- Thân lưỡi: thần, sắc, hình, thái – phản ánh chính khí.
- Chính khí正氣healthy qi
- Toàn bộ khả năng chống bệnh, tự điều chỉnh, hồi phục của cơ thể.
- Chỉnh thể quan整體觀holism
- Quan niệm coi cơ thể là một chỉnh thể thống nhất và thống nhất với môi trường.
- Chính trị正治routine treatment
- Chữa ngược tính chất bệnh: hàn dùng nhiệt, nhiệt dùng hàn.
- Chứng證pattern (syndrome)
- Kết luận khái quát về bệnh ở một giai đoạn: vị trí, nguyên nhân, tính chất, thế chính tà.
- Cự án拒按aversion to pressure
- Đau tăng khi ấn – thực chứng.
D
- Dị bệnh đồng trị異病同治different diseases, same treatment
- Khác bệnh, cùng chứng thì chữa giống.
- Dịch lệ疫癘pestilence
- Tà khí có tính lây lan mạnh, gây thành dịch.
- Dinh khí營氣nutrient qi
- Khí đi trong mạch, nuôi dưỡng toàn thân và sinh huyết.
- Du huyệt背俞穴back transport point
- Huyệt ở lưng nơi khí tạng phủ rót vào.
- Dương hư陽虛yang deficiency
- Dương không đủ: sợ lạnh, tay chân lạnh, tiêu lỏng.
- Dưỡng sinh養生health cultivation
- Giữ gìn, nuôi dưỡng sự sống để phòng bệnh, sống lâu khỏe mạnh.
Đ
- Đắc thần得神presence of spirit
- Mắt sáng, tỉnh táo, phản ứng tốt – tiên lượng tốt.
- Đại trường大腸large intestine
- Phủ truyền đạo cặn bã; biểu lý với Phế.
- Đàm ẩm痰飲phlegm and fluid retention
- Thủy dịch ngưng tụ: đặc là đàm, loãng là ẩm.
- Đạo dẫn導引daoyin exercise
- Vận động kết hợp hít thở để dẫn khí, mềm thân.
- Địa chi地支earthly branches
- Mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần… Hợi; mỗi chi ứng một canh giờ 2 tiếng, bắt đầu từ giờ Tý (23 – 1 giờ).
- Đởm膽gallbladder
- Phủ chứa mật, chủ quyết đoán; biểu lý với Can.
- Đồng bệnh dị trị同病異治same disease, different treatments
- Cùng bệnh, khác chứng thì chữa khác.
G
- Gia giảm加減modification
- Thêm bớt vị, đổi liều, đổi dạng thuốc của bài gốc.
- Giả thần假神false spirit
- Bệnh nặng bỗng tỉnh táo khác thường – dấu hiệu nguy.
- Giao hội huyệt交會穴crossing point
- Huyệt nơi hai hay nhiều đường kinh gặp nhau.
H
- Hạ hợp huyệt下合穴lower sea point
- Huyệt hợp ở chân của sáu phủ.
- Hạ pháp下法purgation
- Tả hạ, thông đại tiện.
- Hải Thượng y tông tâm lĩnh海上醫宗心領Hai Thuong Lan Ong medical compendium
- Bộ sách 28 tập, 66 quyển của Hải Thượng Lãn Ông.
- Hàn chứng寒證cold pattern
- Sợ lạnh, thích ấm, không khát, mạch trì.
- Hãn pháp汗法diaphoresis
- Làm ra mồ hôi để giải biểu.
- Hàn tà寒邪cold pathogen
- Âm tà, hại dương khí, gây ngưng trệ, co rút.
- Hỉ án喜按preference for pressure
- Ấn vào dễ chịu – hư chứng.
- Hòa pháp和法harmonization
- Hòa giải, điều hòa.
- Hỏa tà火邪fire pathogen
- Dương tà bốc lên, hao khí tổn tân, sinh phong động huyết.
- Hoàn丸pill
- Thuốc viên – tác dụng chậm, kéo dài.
- Hoàng Đế Nội kinh黃帝內經Yellow Emperor's Inner Classic
- Bộ sách lý luận nền tảng gồm Tố vấn và Linh khu.
- Hư chứng虛證deficiency pattern
- Chính khí suy.
- Hư thực thác tạp虛實夾雜deficiency-excess complex
- Vừa có hư vừa có thực.
- Huyết血blood
- Chất lỏng màu đỏ đi trong mạch, nuôi dưỡng toàn thân.
- Huyệt腧穴acupoint
- Nơi khí huyết tạng phủ, kinh lạc thấu ra ngoài cơ biểu.
- Huyệt đặc định特定穴specific points
- Các nhóm huyệt có tác dụng đặc biệt: ngũ du, nguyên, lạc, khích, du, mộ, hội, hạ hợp, giao hội.
- Huyết hư血虛blood deficiency
- Huyết không đủ nuôi dưỡng: da môi nhợt, chóng mặt, hồi hộp.
K
- Khí氣qi
- Vật chất tinh vi vận động không ngừng, vừa cấu tạo vừa duy trì hoạt động cơ thể.
- Khí cơ氣機qi movement
- Sự vận động thăng, giáng, xuất, nhập của khí.
- Khí công氣功qigong
- Phối hợp tư thế, động tác, hơi thở và tập trung ý.
- Khí hãm氣陷qi sinking
- Khí hư không nâng đỡ: sa tạng, tiêu chảy lâu.
- Khí hóa氣化qi transformation
- Các biến hóa do khí vận động sinh ra: chuyển hóa tinh, khí, huyết, tân dịch.
- Khí hư氣虛qi deficiency
- Khí không đủ: mệt, thở ngắn, tự ra mồ hôi.
- Khí nghịch氣逆qi counterflow
- Khí đi ngược chiều: ho, nôn, nấc, chóng mặt.
- Khí trệ氣滯qi stagnation
- Khí lưu thông bị tắc: đầy, tức, đau trướng.
- Khích huyệt郄穴cleft point
- Huyệt nơi khí huyết tụ sâu, thường dùng cho chứng cấp.
- Kim quỹ yếu lược金匱要略Essentials from the Golden Cabinet
- Phần tạp bệnh của Trương Trọng Cảnh.
- Kinh biệt經別divergent meridians
- 12 nhánh tách từ kinh chính đi vào sâu trong cơ thể.
- Kinh cân經筋sinew meridians
- 12 hệ gân cơ theo đường kinh, không vào tạng phủ.
- Kinh chính正經regular meridians
- 12 kinh thuộc tạng phủ, nối thành vòng tuần hoàn khép kín.
- Kinh lạc經絡meridians and collaterals
- Hệ thống đường vận hành khí huyết nối tạng phủ với toàn thân.
- Kinh lạc biện chứng經絡辨證meridian pattern identification
- Định vị bệnh theo đường kinh.
- Kỳ kinh bát mạch奇經八脈eight extraordinary vessels
- Tám mạch Đốc, Nhâm, Xung, Đới, Âm kiểu, Dương kiểu, Âm duy, Dương duy.
L
- Lạc huyệt絡穴connecting point
- Huyệt nơi biệt lạc tách ra, nối kinh biểu lý.
- Lao dật勞逸overstrain and idleness
- Làm việc quá sức hoặc nhàn rỗi quá mức.
- Lệ khí戾氣pestilential qi
- Khái niệm của Ngô Hựu Khả về khí gây dịch, vào qua miệng mũi.
- Linh quy bát pháp靈龜八法eight methods of the sacred tortoise
- Phép chọn một trong tám huyệt giao hội của bát mạch theo can chi ngày giờ.
- Lục dâm六淫six excesses
- Lục khí thái quá hoặc trái mùa trở thành tà khí gây bệnh.
- Lục khí六氣six qi
- Sáu khí hậu bình thường: phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa.
- Lục kinh biện chứng六經辨證six-meridian pattern identification
- Phương pháp của Thương hàn luận: ba dương, ba âm.
- Lục phủ六腑six fu organs
- Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang, Tam tiêu – chủ thu nạp, truyền hóa, "tả mà không tàng".
- Lưỡi giáng絳舌crimson tongue
- Lưỡi đỏ thẫm: nhiệt vào dinh huyết hoặc âm hư hỏa vượng.
- Lưu chú流注meridian flow
- Quy luật khí huyết chảy qua 12 kinh theo thứ tự và theo giờ.
- Lý chứng裏證interior pattern
- Bệnh ở tạng phủ, khí huyết.
M
- Mạch Đốc督脈governor vessel
- Mạch đi giữa lưng, "bể của các kinh dương"; mã GV.
- Mạch hoạt滑脈slippery pulse
- Trơn như hạt châu lăn – đàm, thực tích, có thai.
- Mạch hồng洪脈surging pulse
- To, đến mạnh đi yếu – nhiệt thịnh.
- Mạch huyền弦脈wiry pulse
- Thẳng dài như dây đàn – bệnh Can Đởm, đau.
- Mạch khẩn緊脈tight pulse
- Căng như dây thừng xoắn – hàn, đau.
- Mạch Nhâm任脈conception vessel
- Mạch đi giữa bụng ngực, "bể của các kinh âm"; mã CV.
- Mạch phù浮脈floating pulse
- Nhẹ tay đã thấy – chủ biểu chứng.
- Mạch sác數脈rapid pulse
- Nhanh, 5–6 nhịp một hơi thở – chủ nhiệt.
- Mạch sáp澀脈rough pulse
- Đi lại khó khăn – tinh huyết thiếu, ứ huyết.
- Mạch tế細脈thready pulse
- Nhỏ như sợi chỉ – khí huyết hư.
- Mạch trầm沉脈deep pulse
- Ấn mạnh mới thấy – chủ lý chứng.
- Mạch trì遲脈slow pulse
- Chậm, dưới 4 nhịp một hơi thở – chủ hàn.
- Mệnh môn命門life gate
- Khái niệm về gốc dương khí của cơ thể, liên quan Thận; có nhiều quan điểm khác nhau.
- Mộ huyệt募穴alarm point
- Huyệt ở ngực bụng nơi khí tạng phủ tụ lại.
N
- Nam dược trị Nam nhân南藥治南人southern medicine for southern people
- Tư tưởng dùng thuốc nam chữa bệnh cho người Nam, gắn với Tuệ Tĩnh.
- Nạn kinh難經Classic of Difficult Issues
- 81 câu hỏi đáp giải nghi Nội kinh.
- Ngũ du huyệt五輸穴five transport points
- Tỉnh, huỳnh, du, kinh, hợp – năm huyệt ở dưới khuỷu, gối của mỗi kinh.
- Ngũ hành五行five phases
- Năm hành Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy với quan hệ sinh, khắc, thừa, vũ; dùng để quy loại và giải thích quan hệ tạng phủ.
- Ngũ tạng五臟five zang organs
- Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận – chủ tàng tinh khí, "tàng mà không tả".
- Ngũ thần五神five spirits
- Thần, hồn, phách, ý, chí – tương ứng Tâm, Can, Phế, Tỳ, Thận.
- Ngũ vận lục khí五運六氣five circuits and six qi
- Học thuyết vận khí dùng thiên can địa chi để suy khí hậu và bệnh tật theo năm.
- Ngũ vị五味five flavors
- Cay, ngọt, chua, đắng, mặn (cùng nhạt, chát).
- Nguyên huyệt原穴source point
- Huyệt nơi nguyên khí tạng phủ đi qua và dừng lại.
- Nguyên khí元氣original qi
- Khí gốc của cơ thể, sinh từ tinh của Thận.
- Nhiệt chứng熱證heat pattern
- Sốt, khát, mặt đỏ, mạch sác.
- Nội phong內風internal wind
- Phong sinh từ trong (Can dương, nhiệt cực, âm hư, huyết hư): run, co giật, chóng mặt.
- Nội sinh ngũ tà內生五邪five endogenous pathogens
- Nội phong, nội hàn, nội thấp, nội táo, nội hỏa do tạng phủ mất điều hòa.
O
- Ôn bệnh溫病warm disease
- Bệnh sốt cấp do ôn nhiệt tà.
- Ôn pháp溫法warming
- Làm ấm, trừ hàn, hồi dương.
P
- Phản trị反治paradoxical treatment
- Chữa thuận theo biểu hiện giả, vẫn nhằm vào bản chất.
- Phế肺lung
- Tạng chủ khí, chủ hô hấp, tuyên phát túc giáng, thông điều thủy đạo; khai khiếu ra mũi; ứng hành Kim.
- Phong tà風邪wind pathogen
- Dương tà, hướng lên, chạy chỗ, hay biến đổi, chủ động; "đứng đầu trăm bệnh".
- Phù chính khu tà扶正祛邪reinforcing healthy qi and eliminating pathogens
- Bổ chính khí, trừ tà khí theo tương quan chính – tà.
- Phủ kỳ hằng奇恆之腑extraordinary fu organs
- Não, tủy, cốt, mạch, đởm, nữ tử bào – hình như phủ mà công năng như tạng.
- Phương tễ方劑formula
- Bài thuốc gồm nhiều vị phối hợp theo nguyên tắc.
Q
- Quân thần tá sứ君臣佐使sovereign, minister, assistant and courier
- Vai trò của các vị trong bài thuốc.
- Quy kinh歸經meridian tropism
- Sự chọn lọc tác dụng của vị thuốc lên tạng phủ, kinh lạc.
R
- Rêu lưỡi舌苔tongue coating
- Lớp phủ mặt lưỡi do Vị khí sinh ra – phản ánh tà khí.
T
- Tà khí邪氣pathogenic qi
- Mọi yếu tố gây bệnh.
- Tâm心heart
- Tạng chủ huyết mạch, tàng thần; khai khiếu ra lưỡi; ứng hành Hỏa.
- Tâm bào心包pericardium
- Màng bao ngoài Tâm, bảo vệ Tâm, "thay Tâm chịu tà".
- Tam nhân三因three categories of causes
- Cách chia bệnh nguyên của Trần Vô Trạch: ngoại nhân, nội nhân, bất nội ngoại nhân.
- Tam nhân chế nghi三因制宜treatment according to time, place and person
- Điều trị tùy thời, tùy nơi, tùy người.
- Tâm Thận bất giao心腎不交heart-kidney non-interaction
- Mất ngủ, bứt rứt, lưng gối mỏi do Thận âm không chế được Tâm hỏa.
- Tam tiêu三焦triple energizer
- Phủ thông hành nguyên khí và thủy dịch; chia thượng, trung, hạ tiêu.
- Tam tiêu biện chứng三焦辨證triple-energizer pattern identification
- Chia ôn bệnh theo thượng, trung, hạ tiêu (Ngô Cúc Thông).
- Tân dịch津液fluid and humor
- Toàn bộ chất lỏng bình thường của cơ thể; tân loãng, dịch đặc.
- Tạng tượng藏象visceral manifestation
- Học thuyết về tạng phủ bên trong và biểu hiện ra bên ngoài của chúng.
- Táo tà燥邪dryness pathogen
- Tà khí mùa thu, khô sáp, hao tân dịch, dễ hại Phế.
- Thái cực quyền太極拳tai chi
- Chuỗi động tác chậm, liên tục, mềm mại kết hợp hơi thở.
- Thận腎kidney
- Tạng tàng tinh, chủ thủy, chủ nạp khí, chủ cốt sinh tủy; khai khiếu ra tai và nhị âm; ứng hành Thủy.
- Thần神spirit (shen)
- Biểu hiện tổng quát của sự sống (nghĩa rộng) và ý thức, tư duy (nghĩa hẹp).
- Thận âm hư腎陰虛kidney yin deficiency
- Lưng gối mỏi, ù tai, nóng về chiều, mồ hôi trộm.
- Thận dương hư腎陽虛kidney yang deficiency
- Lưng gối lạnh đau, sợ lạnh, tiểu đêm.
- Thần Nông bản thảo kinh神農本草經Shennong's Classic of Materia Medica
- Dược thư sớm nhất, 365 vị thuốc.
- Thang湯decoction
- Thuốc sắc – tác dụng nhanh, dễ gia giảm.
- Thăng giáng phù trầm升降浮沉ascending, descending, floating and sinking
- Xu hướng tác dụng của vị thuốc.
- Thanh pháp清法clearing
- Làm mát, trừ nhiệt, giải độc.
- Thập bát phản十八反eighteen incompatibilities
- Các cặp vị thuốc tương phản, cấm dùng chung.
- Thập cửu úy十九畏nineteen antagonisms
- Các cặp vị thuốc không nên dùng chung.
- Thấp tà濕邪dampness pathogen
- Âm tà nặng nề, đục, dính, hướng xuống, cản trở khí cơ.
- Thất thần失神loss of spirit
- Mắt lờ đờ, ý thức mơ hồ – bệnh nặng.
- Thất tình七情seven emotions
- Hỷ, nộ, ưu, tư, bi, khủng, kinh; thái quá thì thành nội nhân gây bệnh.
- Thất tình phối ngũ七情配伍seven relations of compatibility
- Đơn hành, tương tu, tương sử, tương úy, tương sát, tương ố, tương phản.
- Thể bình hòa平和質balanced constitution
- Thể chất cân bằng, khỏe mạnh.
- Thể chất體質constitution
- Đặc điểm riêng, tương đối ổn định về hình thái, chức năng, tâm lý của mỗi người.
- Thể đặc bẩm特稟質special (inherited) constitution
- Thể chất đặc biệt bẩm sinh, chủ yếu cơ địa dị ứng.
- Thể đàm thấp痰濕質phlegm-dampness constitution
- Béo bụng, nặng nề, nhiều đờm, rêu nhớt.
- Thiên can天干heavenly stems
- Mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý dùng đếm thời gian; can lẻ thuộc dương, can chẵn thuộc âm, hai can một hành.
- Thiên nhân hợp nhất天人合一unity of heaven and humanity
- Con người và tự nhiên là một chỉnh thể, cơ thể biến đổi theo thời tiết, mùa, ngày đêm.
- Thiết chẩn切診palpation
- Bắt mạch và sờ nắn.
- Thiệt chẩn舌診tongue diagnosis
- Xem chất lưỡi và rêu lưỡi.
- Thốn寸cun
- Đơn vị đo tương đối trên cơ thể người bệnh, dùng để xác định huyệt.
- Thốn khẩu寸口wrist pulse
- Vị trí bắt mạch ở động mạch quay cổ tay.
- Thốn – quan – xích寸關尺cun, guan, chi positions
- Ba bộ mạch ở cổ tay.
- Thử tà暑邪summerheat pathogen
- Tà khí mùa hè, nóng bốc, hao khí tổn tân, hay kèm thấp.
- Thực chứng實證excess pattern
- Tà khí thịnh, chính khí chưa suy.
- Thực dưỡng食養dietary cultivation
- Dùng ăn uống để dưỡng sinh; "dược thực đồng nguyên".
- Thương hàn luận傷寒論Treatise on Cold Damage
- Tác phẩm của Trương Trọng Cảnh về bệnh ngoại cảm, lục kinh biện chứng.
- Tiêu bản標本tip and root
- Ngọn và gốc của bệnh; «cấp trị tiêu, hoãn trị bản».
- Tiêu pháp消法resolution
- Tiêu tán dần thức ăn, đàm, ứ, khối.
- Tiểu trường小腸small intestine
- Phủ thụ thịnh, hóa vật, phân thanh trọc; biểu lý với Tâm.
- Tinh精essence
- Vật chất tinh vi cơ bản cấu tạo và duy trì sự sống; gồm tinh tiên thiên và hậu thiên.
- Tông khí宗氣pectoral qi
- Khí tích ở ngực, do khí trời và khí thủy cốc hợp thành, giúp hô hấp và vận hành huyết.
- Trị bệnh cầu bản治病求本treating the root
- Chữa bệnh phải tìm đến gốc.
- Trị vị bệnh治未病preventive treatment
- Chữa khi chưa bệnh: phòng bệnh, chữa sớm, ngăn truyền biến, phòng tái phát.
- Truyền biến傳變transmission and transformation
- Bệnh chuyển vị trí và thay đổi tính chất.
- Tứ chẩn四診four examinations
- Vọng, văn, vấn, thiết.
- Tứ khí四氣four natures
- Hàn, nhiệt, ôn, lương của vị thuốc.
- Tương khắc相克restriction
- Hành này chế ước hành kia: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.
- Tương sinh相生generation (mutual engendering)
- Hành này nuôi dưỡng, thúc đẩy hành kia: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc.
- Tương thừa相乘over-restriction
- Khắc quá mức theo chiều khắc bình thường, ví dụ Can mộc vượng thừa Tỳ thổ.
- Tương vũ相侮counter-restriction
- Khắc ngược chiều: hành bị khắc quay lại khắc hành vốn khắc nó.
- Tỳ脾spleen
- Tạng chủ vận hóa, thống huyết, chủ cơ nhục; khai khiếu ra miệng; ứng hành Thổ.
- Tỳ khí hư脾氣虛spleen qi deficiency
- Ăn kém, đầy bụng, tiêu lỏng, mệt.
- Tý Ngọ lưu chú子午流注midday-midnight flow (ziwu liuzhu)
- Phép chọn huyệt theo can chi của ngày và giờ, dựa trên quan niệm khí huyết lưu chú qua các kinh theo thời gian.
U
- Ứ huyết瘀血blood stasis
- Huyết lưu thông trì trệ hoặc ra khỏi mạch mà đọng lại.
V
- Văn chẩn聞診listening and smelling
- Nghe âm thanh và ngửi mùi.
- Vấn chẩn問診inquiry
- Hỏi bệnh; khung "thập vấn".
- Vệ khí衛氣defensive qi
- Khí đi ngoài mạch, bảo vệ cơ biểu, điều tiết đóng mở lỗ chân lông.
- Vệ khí dinh huyết衛氣營血defense-qi-nutrient-blood
- Bốn tầng bệnh ôn nhiệt theo Diệp Thiên Sĩ.
- Vị胃stomach
- Phủ thu nạp, làm nhừ thức ăn ("bể của thủy cốc"); biểu lý với Tỳ.
- Vong âm亡陰yin collapse
- Âm dịch mất đột ngột, nguy kịch.
- Vọng chẩn望診inspection
- Nhìn thần, sắc, hình thái, lưỡi, chất bài tiết.
- Vong dương亡陽yang collapse
- Dương khí thoát đột ngột: mồ hôi lạnh, chân tay lạnh, mạch vi.
X
- Xúc chẩn按診palpation of the body
- Sờ nắn da, tay chân, bụng, huyệt.
Thuật ngữ tiếng Anh ưu tiên theo bộ thuật ngữ chuẩn Y học cổ truyền của WHO. Nội dung mang tính tham khảo học thuật.