Lý Luận

Từ điển thuật ngữ

196 mục từ · chữ Hán · tiếng Anh
Từ điển · Việt – Hán – Anh

196 thuật ngữ Đông y, tra một lần là hiểu

Gõ tiếng Việt có dấu hay không dấu, chữ Hán hoặc tiếng Anh đều tìm được. Mỗi mục có định nghĩa ngắn và dẫn tới bài giải thích đầy đủ.

Hiện:
196mục từ
11chủ đề
119bài giải thích
3ngôn ngữ
Hay được tra
Theo chủ đề

Đi từ nền tảng tới lâm sàng

Tra cứu

Tất cả thuật ngữ theo vần

196 mục
A
Âm dương陰陽yin-yang
Hai mặt đối lập mà thống nhất của mọi sự vật, chế ước, nương tựa và chuyển hóa lẫn nhau.
Âm dương thất điều陰陽失調yin-yang disharmony
Âm dương mất cân bằng: thiên thắng, thiên suy, hỗ tổn, cách cự, vong.
Âm hư陰虛yin deficiency
Âm không đủ: nóng về chiều, mồ hôi trộm, lưỡi đỏ ít rêu.
Ẩm thực thất điều飲食失宜improper diet
Đói no thất thường, ăn không sạch, ăn thiên lệch.
B
Bán biểu bán lý半表半裏half-exterior half-interior
Tà ở giữa biểu và lý: hàn nhiệt vãng lai (Thiếu dương).
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Biểu và lý ›#Cùng bài: Biểu chứng, Lý chứng
Bản thảo cương mục本草綱目Compendium of Materia Medica
Bộ bản thảo đồ sộ của Lý Thời Trân (1578).
Bàng quang膀胱bladder
Phủ chứa và thải nước tiểu nhờ khí hóa; biểu lý với Thận.
Bào chế炮製processing
Chế biến dược liệu: thủy chế, hỏa chế, thủy hỏa hợp chế.
Dược học, phương tễĐọc bài: Bào chế ›#
Bát cương八綱eight principles
Âm, dương, biểu, lý, hàn, nhiệt, hư, thực.
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Bát cương ›#
Bát hội huyệt八會穴eight influential points
Tám huyệt hội của tạng, phủ, khí, huyết, cân, mạch, cốt, tủy.
Bát mạch giao hội huyệt八脈交會穴confluence points of the eight vessels
Tám huyệt ở tay chân thông với kỳ kinh bát mạch.
Bát pháp八法eight methods
Hãn, thổ, hạ, hòa, ôn, thanh, tiêu, bổ.
Bệnh nguyên病因cause of disease
Yếu tố gây bệnh: ngoại nhân, nội nhân, bất nội ngoại nhân và sản vật bệnh lý.
Bì bộ皮部cutaneous regions
12 vùng da tương ứng với 12 kinh.
Biện chứng luận trị辨證論治pattern identification and treatment
Phân tích dữ kiện tứ chẩn để xác định chứng, rồi dựa vào chứng mà đặt phép điều trị.
Học thuyết nền tảngĐọc bài: Biện chứng luận trị ›#Cùng bài: Chứng
Biện chứng tạng phủ臟腑辨證visceral pattern identification
Xác định bệnh ở tạng phủ nào, thuộc chứng gì.
Biệt lạc別絡divergent collaterals
15 nhánh lạc lớn tách từ kinh chính, mạch Đốc, Nhâm và đại lạc của Tỳ.
Biểu chứng表證exterior pattern
Bệnh ở nông: sốt kèm sợ lạnh, mạch phù.
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Biểu và lý ›#Cùng bài: Bán biểu bán lý, Lý chứng
Biểu lý (tạng phủ)表裏exterior-interior relationship
Quan hệ từng cặp tạng – phủ nối với nhau qua kinh lạc, như Phế – Đại trường.
Bổ pháp補法tonification
Bồi bổ khí, huyết, âm, dương.
C
Can肝liver
Tạng chủ sơ tiết, tàng huyết; khai khiếu ra mắt, chủ cân; ứng hành Mộc.
Can khí uất kết肝氣鬱結liver qi depression
Tức sườn, hay thở dài, buồn bực, mạch huyền.
Chân hàn giả nhiệt真寒假熱true cold with false heat
Bản chất hàn mà bề ngoài có dấu hiệu nhiệt.
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Hàn và nhiệt ›#Cùng bài: Hàn chứng, Nhiệt chứng
Chất lưỡi舌質tongue body
Thân lưỡi: thần, sắc, hình, thái – phản ánh chính khí.
Chính khí正氣healthy qi
Toàn bộ khả năng chống bệnh, tự điều chỉnh, hồi phục của cơ thể.
Chỉnh thể quan整體觀holism
Quan niệm coi cơ thể là một chỉnh thể thống nhất và thống nhất với môi trường.
Chính trị正治routine treatment
Chữa ngược tính chất bệnh: hàn dùng nhiệt, nhiệt dùng hàn.
Chứng證pattern (syndrome)
Kết luận khái quát về bệnh ở một giai đoạn: vị trí, nguyên nhân, tính chất, thế chính tà.
Cự án拒按aversion to pressure
Đau tăng khi ấn – thực chứng.
D
Dị bệnh đồng trị異病同治different diseases, same treatment
Khác bệnh, cùng chứng thì chữa giống.
Dịch lệ疫癘pestilence
Tà khí có tính lây lan mạnh, gây thành dịch.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Dịch lệ ›#Cùng bài: Lệ khí
Dinh khí營氣nutrient qi
Khí đi trong mạch, nuôi dưỡng toàn thân và sinh huyết.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Dinh khí và vệ khí ›#Cùng bài: Vệ khí
Du huyệt背俞穴back transport point
Huyệt ở lưng nơi khí tạng phủ rót vào.
Dương hư陽虛yang deficiency
Dương không đủ: sợ lạnh, tay chân lạnh, tiêu lỏng.
Dưỡng sinh養生health cultivation
Giữ gìn, nuôi dưỡng sự sống để phòng bệnh, sống lâu khỏe mạnh.
Đ
Đắc thần得神presence of spirit
Mắt sáng, tỉnh táo, phản ứng tốt – tiên lượng tốt.
Đại trường大腸large intestine
Phủ truyền đạo cặn bã; biểu lý với Phế.
Đàm ẩm痰飲phlegm and fluid retention
Thủy dịch ngưng tụ: đặc là đàm, loãng là ẩm.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Đàm ẩm ›#
Đạo dẫn導引daoyin exercise
Vận động kết hợp hít thở để dẫn khí, mềm thân.
Địa chi地支earthly branches
Mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần… Hợi; mỗi chi ứng một canh giờ 2 tiếng, bắt đầu từ giờ Tý (23 – 1 giờ).
Học thuyết nền tảngĐọc bài: Thiên can và địa chi ›#Cùng bài: Thiên can
Đởm膽gallbladder
Phủ chứa mật, chủ quyết đoán; biểu lý với Can.
Đồng bệnh dị trị同病異治same disease, different treatments
Cùng bệnh, khác chứng thì chữa khác.
G
Gia giảm加減modification
Thêm bớt vị, đổi liều, đổi dạng thuốc của bài gốc.
Dược học, phương tễĐọc bài: Gia giảm ›#
Giả thần假神false spirit
Bệnh nặng bỗng tỉnh táo khác thường – dấu hiệu nguy.
Giao hội huyệt交會穴crossing point
Huyệt nơi hai hay nhiều đường kinh gặp nhau.
H
Hạ hợp huyệt下合穴lower sea point
Huyệt hợp ở chân của sáu phủ.
Hạ pháp下法purgation
Tả hạ, thông đại tiện.
Hải Thượng y tông tâm lĩnh海上醫宗心領Hai Thuong Lan Ong medical compendium
Bộ sách 28 tập, 66 quyển của Hải Thượng Lãn Ông.
Hàn chứng寒證cold pattern
Sợ lạnh, thích ấm, không khát, mạch trì.
Hãn pháp汗法diaphoresis
Làm ra mồ hôi để giải biểu.
Hàn tà寒邪cold pathogen
Âm tà, hại dương khí, gây ngưng trệ, co rút.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Hàn tà ›#
Hỉ án喜按preference for pressure
Ấn vào dễ chịu – hư chứng.
Hòa pháp和法harmonization
Hòa giải, điều hòa.
Hỏa tà火邪fire pathogen
Dương tà bốc lên, hao khí tổn tân, sinh phong động huyết.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Hỏa (nhiệt) tà ›#
Hoàn丸pill
Thuốc viên – tác dụng chậm, kéo dài.
Dược học, phương tễĐọc bài: Dạng thuốc cổ truyền ›#Cùng bài: Tán, Thang
Hoàng Đế Nội kinh黃帝內經Yellow Emperor's Inner Classic
Bộ sách lý luận nền tảng gồm Tố vấn và Linh khu.
Hư chứng虛證deficiency pattern
Chính khí suy.
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Hư và thực ›#Cùng bài: Âm hư, Dương hư, Huyết hư, Khí hư
Hư thực thác tạp虛實夾雜deficiency-excess complex
Vừa có hư vừa có thực.
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Chính – tà thịnh suy ›#Cùng bài: Chính khí, Tà khí
Huyết血blood
Chất lỏng màu đỏ đi trong mạch, nuôi dưỡng toàn thân.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Huyết ›#
Huyệt腧穴acupoint
Nơi khí huyết tạng phủ, kinh lạc thấu ra ngoài cơ biểu.
Huyệt đặc định特定穴specific points
Các nhóm huyệt có tác dụng đặc biệt: ngũ du, nguyên, lạc, khích, du, mộ, hội, hạ hợp, giao hội.
Kinh lạc, huyệtĐọc bài: Phân loại huyệt ›#Cùng bài: Huyệt
Huyết hư血虛blood deficiency
Huyết không đủ nuôi dưỡng: da môi nhợt, chóng mặt, hồi hộp.
K
Khí氣qi
Vật chất tinh vi vận động không ngừng, vừa cấu tạo vừa duy trì hoạt động cơ thể.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Khí ›#Cùng bài: Nguyên khí, Tông khí
Khí cơ氣機qi movement
Sự vận động thăng, giáng, xuất, nhập của khí.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Khí cơ và khí hóa ›#Cùng bài: Khí hóa
Khí công氣功qigong
Phối hợp tư thế, động tác, hơi thở và tập trung ý.
Khí hãm氣陷qi sinking
Khí hư không nâng đỡ: sa tạng, tiêu chảy lâu.
Khí hóa氣化qi transformation
Các biến hóa do khí vận động sinh ra: chuyển hóa tinh, khí, huyết, tân dịch.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Khí cơ và khí hóa ›#Cùng bài: Khí cơ
Khí hư氣虛qi deficiency
Khí không đủ: mệt, thở ngắn, tự ra mồ hôi.
Khí nghịch氣逆qi counterflow
Khí đi ngược chiều: ho, nôn, nấc, chóng mặt.
Khí trệ氣滯qi stagnation
Khí lưu thông bị tắc: đầy, tức, đau trướng.
Khích huyệt郄穴cleft point
Huyệt nơi khí huyết tụ sâu, thường dùng cho chứng cấp.
Kim quỹ yếu lược金匱要略Essentials from the Golden Cabinet
Phần tạp bệnh của Trương Trọng Cảnh.
Kinh biệt經別divergent meridians
12 nhánh tách từ kinh chính đi vào sâu trong cơ thể.
Kinh cân經筋sinew meridians
12 hệ gân cơ theo đường kinh, không vào tạng phủ.
Kinh chính正經regular meridians
12 kinh thuộc tạng phủ, nối thành vòng tuần hoàn khép kín.
Kinh lạc經絡meridians and collaterals
Hệ thống đường vận hành khí huyết nối tạng phủ với toàn thân.
Kinh lạc biện chứng經絡辨證meridian pattern identification
Định vị bệnh theo đường kinh.
Kỳ kinh bát mạch奇經八脈eight extraordinary vessels
Tám mạch Đốc, Nhâm, Xung, Đới, Âm kiểu, Dương kiểu, Âm duy, Dương duy.
L
Lạc huyệt絡穴connecting point
Huyệt nơi biệt lạc tách ra, nối kinh biểu lý.
Lao dật勞逸overstrain and idleness
Làm việc quá sức hoặc nhàn rỗi quá mức.
Lệ khí戾氣pestilential qi
Khái niệm của Ngô Hựu Khả về khí gây dịch, vào qua miệng mũi.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Dịch lệ ›#Cùng bài: Dịch lệ
Linh quy bát pháp靈龜八法eight methods of the sacred tortoise
Phép chọn một trong tám huyệt giao hội của bát mạch theo can chi ngày giờ.
Lục dâm六淫six excesses
Lục khí thái quá hoặc trái mùa trở thành tà khí gây bệnh.
Lục khí六氣six qi
Sáu khí hậu bình thường: phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa.
Lục kinh biện chứng六經辨證six-meridian pattern identification
Phương pháp của Thương hàn luận: ba dương, ba âm.
Lục phủ六腑six fu organs
Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang, Tam tiêu – chủ thu nạp, truyền hóa, "tả mà không tàng".
Lưỡi giáng絳舌crimson tongue
Lưỡi đỏ thẫm: nhiệt vào dinh huyết hoặc âm hư hỏa vượng.
Lưu chú流注meridian flow
Quy luật khí huyết chảy qua 12 kinh theo thứ tự và theo giờ.
Lý chứng裏證interior pattern
Bệnh ở tạng phủ, khí huyết.
M
Mạch Đốc督脈governor vessel
Mạch đi giữa lưng, "bể của các kinh dương"; mã GV.
Mạch hoạt滑脈slippery pulse
Trơn như hạt châu lăn – đàm, thực tích, có thai.
Mạch hồng洪脈surging pulse
To, đến mạnh đi yếu – nhiệt thịnh.
Mạch huyền弦脈wiry pulse
Thẳng dài như dây đàn – bệnh Can Đởm, đau.
Mạch khẩn緊脈tight pulse
Căng như dây thừng xoắn – hàn, đau.
Mạch Nhâm任脈conception vessel
Mạch đi giữa bụng ngực, "bể của các kinh âm"; mã CV.
Mạch phù浮脈floating pulse
Nhẹ tay đã thấy – chủ biểu chứng.
Mạch sác數脈rapid pulse
Nhanh, 5–6 nhịp một hơi thở – chủ nhiệt.
Mạch sáp澀脈rough pulse
Đi lại khó khăn – tinh huyết thiếu, ứ huyết.
Mạch tế細脈thready pulse
Nhỏ như sợi chỉ – khí huyết hư.
Mạch trầm沉脈deep pulse
Ấn mạnh mới thấy – chủ lý chứng.
Mạch trì遲脈slow pulse
Chậm, dưới 4 nhịp một hơi thở – chủ hàn.
Mệnh môn命門life gate
Khái niệm về gốc dương khí của cơ thể, liên quan Thận; có nhiều quan điểm khác nhau.
Tạng tượngĐọc bài: Tạng Thận ›#Cùng bài: Thận
Mộ huyệt募穴alarm point
Huyệt ở ngực bụng nơi khí tạng phủ tụ lại.
N
Nam dược trị Nam nhân南藥治南人southern medicine for southern people
Tư tưởng dùng thuốc nam chữa bệnh cho người Nam, gắn với Tuệ Tĩnh.
Kinh điển, nhân vậtĐọc bài: Tuệ Tĩnh ›#
Nạn kinh難經Classic of Difficult Issues
81 câu hỏi đáp giải nghi Nội kinh.
Kinh điển, nhân vậtĐọc bài: Nạn kinh ›#
Ngũ du huyệt五輸穴five transport points
Tỉnh, huỳnh, du, kinh, hợp – năm huyệt ở dưới khuỷu, gối của mỗi kinh.
Ngũ hành五行five phases
Năm hành Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy với quan hệ sinh, khắc, thừa, vũ; dùng để quy loại và giải thích quan hệ tạng phủ.
Ngũ tạng五臟five zang organs
Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận – chủ tàng tinh khí, "tàng mà không tả".
Ngũ thần五神five spirits
Thần, hồn, phách, ý, chí – tương ứng Tâm, Can, Phế, Tỳ, Thận.
Ngũ vận lục khí五運六氣five circuits and six qi
Học thuyết vận khí dùng thiên can địa chi để suy khí hậu và bệnh tật theo năm.
Học thuyết nền tảngĐọc bài: Ngũ vận lục khí ›#
Ngũ vị五味five flavors
Cay, ngọt, chua, đắng, mặn (cùng nhạt, chát).
Dược học, phương tễĐọc bài: Ngũ vị ›#
Nguyên huyệt原穴source point
Huyệt nơi nguyên khí tạng phủ đi qua và dừng lại.
Nguyên khí元氣original qi
Khí gốc của cơ thể, sinh từ tinh của Thận.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Khí ›#Cùng bài: Khí, Tông khí
Nhiệt chứng熱證heat pattern
Sốt, khát, mặt đỏ, mạch sác.
Nội phong內風internal wind
Phong sinh từ trong (Can dương, nhiệt cực, âm hư, huyết hư): run, co giật, chóng mặt.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Nội sinh ngũ tà ›#Cùng bài: Nội sinh ngũ tà
Nội sinh ngũ tà內生五邪five endogenous pathogens
Nội phong, nội hàn, nội thấp, nội táo, nội hỏa do tạng phủ mất điều hòa.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Nội sinh ngũ tà ›#Cùng bài: Nội phong
O
Ôn bệnh溫病warm disease
Bệnh sốt cấp do ôn nhiệt tà.
Kinh điển, nhân vậtĐọc bài: Ôn bệnh học ›#
Ôn pháp溫法warming
Làm ấm, trừ hàn, hồi dương.
P
Phản trị反治paradoxical treatment
Chữa thuận theo biểu hiện giả, vẫn nhằm vào bản chất.
Phế肺lung
Tạng chủ khí, chủ hô hấp, tuyên phát túc giáng, thông điều thủy đạo; khai khiếu ra mũi; ứng hành Kim.
Phong tà風邪wind pathogen
Dương tà, hướng lên, chạy chỗ, hay biến đổi, chủ động; "đứng đầu trăm bệnh".
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Phong tà ›#
Phù chính khu tà扶正祛邪reinforcing healthy qi and eliminating pathogens
Bổ chính khí, trừ tà khí theo tương quan chính – tà.
Phủ kỳ hằng奇恆之腑extraordinary fu organs
Não, tủy, cốt, mạch, đởm, nữ tử bào – hình như phủ mà công năng như tạng.
Phương tễ方劑formula
Bài thuốc gồm nhiều vị phối hợp theo nguyên tắc.
Q
Quân thần tá sứ君臣佐使sovereign, minister, assistant and courier
Vai trò của các vị trong bài thuốc.
Quy kinh歸經meridian tropism
Sự chọn lọc tác dụng của vị thuốc lên tạng phủ, kinh lạc.
Dược học, phương tễĐọc bài: Quy kinh ›#
R
Rêu lưỡi舌苔tongue coating
Lớp phủ mặt lưỡi do Vị khí sinh ra – phản ánh tà khí.
T
Tà khí邪氣pathogenic qi
Mọi yếu tố gây bệnh.
Tâm心heart
Tạng chủ huyết mạch, tàng thần; khai khiếu ra lưỡi; ứng hành Hỏa.
Tâm bào心包pericardium
Màng bao ngoài Tâm, bảo vệ Tâm, "thay Tâm chịu tà".
Tam nhân三因three categories of causes
Cách chia bệnh nguyên của Trần Vô Trạch: ngoại nhân, nội nhân, bất nội ngoại nhân.
Tam nhân chế nghi三因制宜treatment according to time, place and person
Điều trị tùy thời, tùy nơi, tùy người.
Tâm Thận bất giao心腎不交heart-kidney non-interaction
Mất ngủ, bứt rứt, lưng gối mỏi do Thận âm không chế được Tâm hỏa.
Tam tiêu三焦triple energizer
Phủ thông hành nguyên khí và thủy dịch; chia thượng, trung, hạ tiêu.
Tam tiêu biện chứng三焦辨證triple-energizer pattern identification
Chia ôn bệnh theo thượng, trung, hạ tiêu (Ngô Cúc Thông).
Bát cương, biện chứngĐọc bài: Tam tiêu biện chứng ›#
Tán散powder
Thuốc bột.
Dược học, phương tễĐọc bài: Dạng thuốc cổ truyền ›#Cùng bài: Hoàn, Thang
Tân dịch津液fluid and humor
Toàn bộ chất lỏng bình thường của cơ thể; tân loãng, dịch đặc.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Tân dịch ›#
Tạng tượng藏象visceral manifestation
Học thuyết về tạng phủ bên trong và biểu hiện ra bên ngoài của chúng.
Táo tà燥邪dryness pathogen
Tà khí mùa thu, khô sáp, hao tân dịch, dễ hại Phế.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Táo tà ›#
Thái cực quyền太極拳tai chi
Chuỗi động tác chậm, liên tục, mềm mại kết hợp hơi thở.
Thận腎kidney
Tạng tàng tinh, chủ thủy, chủ nạp khí, chủ cốt sinh tủy; khai khiếu ra tai và nhị âm; ứng hành Thủy.
Thần神spirit (shen)
Biểu hiện tổng quát của sự sống (nghĩa rộng) và ý thức, tư duy (nghĩa hẹp).
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Thần ›#
Thận âm hư腎陰虛kidney yin deficiency
Lưng gối mỏi, ù tai, nóng về chiều, mồ hôi trộm.
Thận dương hư腎陽虛kidney yang deficiency
Lưng gối lạnh đau, sợ lạnh, tiểu đêm.
Thần Nông bản thảo kinh神農本草經Shennong's Classic of Materia Medica
Dược thư sớm nhất, 365 vị thuốc.
Thang湯decoction
Thuốc sắc – tác dụng nhanh, dễ gia giảm.
Dược học, phương tễĐọc bài: Dạng thuốc cổ truyền ›#Cùng bài: Hoàn, Tán
Thăng giáng phù trầm升降浮沉ascending, descending, floating and sinking
Xu hướng tác dụng của vị thuốc.
Thanh pháp清法clearing
Làm mát, trừ nhiệt, giải độc.
Thập bát phản十八反eighteen incompatibilities
Các cặp vị thuốc tương phản, cấm dùng chung.
Dược học, phương tễĐọc bài: Cấm kỵ dùng thuốc ›#Cùng bài: Thập cửu úy
Thập cửu úy十九畏nineteen antagonisms
Các cặp vị thuốc không nên dùng chung.
Dược học, phương tễĐọc bài: Cấm kỵ dùng thuốc ›#Cùng bài: Thập bát phản
Thấp tà濕邪dampness pathogen
Âm tà nặng nề, đục, dính, hướng xuống, cản trở khí cơ.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Thấp tà ›#
Thất thần失神loss of spirit
Mắt lờ đờ, ý thức mơ hồ – bệnh nặng.
Thất tình七情seven emotions
Hỷ, nộ, ưu, tư, bi, khủng, kinh; thái quá thì thành nội nhân gây bệnh.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Thất tình ›#
Thất tình phối ngũ七情配伍seven relations of compatibility
Đơn hành, tương tu, tương sử, tương úy, tương sát, tương ố, tương phản.
Dược học, phương tễĐọc bài: Thất tình phối ngũ ›#
Thể bình hòa平和質balanced constitution
Thể chất cân bằng, khỏe mạnh.
Thể chất體質constitution
Đặc điểm riêng, tương đối ổn định về hình thái, chức năng, tâm lý của mỗi người.
Dưỡng sinh, thể chấtĐọc bài: Thể chất học ›#
Thể đặc bẩm特稟質special (inherited) constitution
Thể chất đặc biệt bẩm sinh, chủ yếu cơ địa dị ứng.
Thể đàm thấp痰濕質phlegm-dampness constitution
Béo bụng, nặng nề, nhiều đờm, rêu nhớt.
Thiên can天干heavenly stems
Mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý dùng đếm thời gian; can lẻ thuộc dương, can chẵn thuộc âm, hai can một hành.
Học thuyết nền tảngĐọc bài: Thiên can và địa chi ›#Cùng bài: Địa chi
Thiên nhân hợp nhất天人合一unity of heaven and humanity
Con người và tự nhiên là một chỉnh thể, cơ thể biến đổi theo thời tiết, mùa, ngày đêm.
Thiết chẩn切診palpation
Bắt mạch và sờ nắn.
Thiệt chẩn舌診tongue diagnosis
Xem chất lưỡi và rêu lưỡi.
Thốn寸cun
Đơn vị đo tương đối trên cơ thể người bệnh, dùng để xác định huyệt.
Thốn khẩu寸口wrist pulse
Vị trí bắt mạch ở động mạch quay cổ tay.
Thốn – quan – xích寸關尺cun, guan, chi positions
Ba bộ mạch ở cổ tay.
Thử tà暑邪summerheat pathogen
Tà khí mùa hè, nóng bốc, hao khí tổn tân, hay kèm thấp.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Thử tà ›#
Thực chứng實證excess pattern
Tà khí thịnh, chính khí chưa suy.
Thực dưỡng食養dietary cultivation
Dùng ăn uống để dưỡng sinh; "dược thực đồng nguyên".
Thương hàn luận傷寒論Treatise on Cold Damage
Tác phẩm của Trương Trọng Cảnh về bệnh ngoại cảm, lục kinh biện chứng.
Tiêu bản標本tip and root
Ngọn và gốc của bệnh; «cấp trị tiêu, hoãn trị bản».
Tiêu pháp消法resolution
Tiêu tán dần thức ăn, đàm, ứ, khối.
Tiểu trường小腸small intestine
Phủ thụ thịnh, hóa vật, phân thanh trọc; biểu lý với Tâm.
Tinh精essence
Vật chất tinh vi cơ bản cấu tạo và duy trì sự sống; gồm tinh tiên thiên và hậu thiên.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Tinh ›#
Tông khí宗氣pectoral qi
Khí tích ở ngực, do khí trời và khí thủy cốc hợp thành, giúp hô hấp và vận hành huyết.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Khí ›#Cùng bài: Khí, Nguyên khí
Trị bệnh cầu bản治病求本treating the root
Chữa bệnh phải tìm đến gốc.
Trị vị bệnh治未病preventive treatment
Chữa khi chưa bệnh: phòng bệnh, chữa sớm, ngăn truyền biến, phòng tái phát.
Truyền biến傳變transmission and transformation
Bệnh chuyển vị trí và thay đổi tính chất.
Tứ chẩn四診four examinations
Vọng, văn, vấn, thiết.
Tứ khí四氣four natures
Hàn, nhiệt, ôn, lương của vị thuốc.
Dược học, phương tễĐọc bài: Tứ khí ›#
Tương khắc相克restriction
Hành này chế ước hành kia: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.
Tương sinh相生generation (mutual engendering)
Hành này nuôi dưỡng, thúc đẩy hành kia: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc.
Tương thừa相乘over-restriction
Khắc quá mức theo chiều khắc bình thường, ví dụ Can mộc vượng thừa Tỳ thổ.
Tương vũ相侮counter-restriction
Khắc ngược chiều: hành bị khắc quay lại khắc hành vốn khắc nó.
Tỳ脾spleen
Tạng chủ vận hóa, thống huyết, chủ cơ nhục; khai khiếu ra miệng; ứng hành Thổ.
Tỳ khí hư脾氣虛spleen qi deficiency
Ăn kém, đầy bụng, tiêu lỏng, mệt.
Tý Ngọ lưu chú子午流注midday-midnight flow (ziwu liuzhu)
Phép chọn huyệt theo can chi của ngày và giờ, dựa trên quan niệm khí huyết lưu chú qua các kinh theo thời gian.
U
Ứ huyết瘀血blood stasis
Huyết lưu thông trì trệ hoặc ra khỏi mạch mà đọng lại.
Bệnh nguyên, bệnh cơĐọc bài: Ứ huyết ›#
V
Văn chẩn聞診listening and smelling
Nghe âm thanh và ngửi mùi.
Vấn chẩn問診inquiry
Hỏi bệnh; khung "thập vấn".
Vệ khí衛氣defensive qi
Khí đi ngoài mạch, bảo vệ cơ biểu, điều tiết đóng mở lỗ chân lông.
Tinh khí huyết tân dịch thầnĐọc bài: Dinh khí và vệ khí ›#Cùng bài: Dinh khí
Vệ khí dinh huyết衛氣營血defense-qi-nutrient-blood
Bốn tầng bệnh ôn nhiệt theo Diệp Thiên Sĩ.
Vị胃stomach
Phủ thu nạp, làm nhừ thức ăn ("bể của thủy cốc"); biểu lý với Tỳ.
Vong âm亡陰yin collapse
Âm dịch mất đột ngột, nguy kịch.
Vọng chẩn望診inspection
Nhìn thần, sắc, hình thái, lưỡi, chất bài tiết.
Vong dương亡陽yang collapse
Dương khí thoát đột ngột: mồ hôi lạnh, chân tay lạnh, mạch vi.
X
Xúc chẩn按診palpation of the body
Sờ nắn da, tay chân, bụng, huyệt.

Thuật ngữ tiếng Anh ưu tiên theo bộ thuật ngữ chuẩn Y học cổ truyền của WHO. Nội dung mang tính tham khảo học thuật.

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ