Bát mạch giao hội huyệt: tám huyệt thông với tám mạch kỳ kinh
Bát mạch giao hội huyệt là tám huyệt ở tay và chân, mỗi huyệt thông với một mạch kỳ kinh; tám huyệt được ghép thành bốn cặp, mỗi cặp ứng với một vùng cơ thể.[1][2]
1. Bảng tám huyệt và bốn cặp
| Huyệt | Thông với | Cặp phối | Vùng ứng dụng theo y văn |
|---|---|---|---|
| Công tôn (SP4) | Mạch Xung | Cặp 1 | Tâm, ngực, Vị |
| Nội quan (PC6) | Mạch Âm duy | Cặp 1 | Tâm, ngực, Vị |
| Hậu khê (SI3) | Mạch Đốc | Cặp 2 | Khóe mắt trong, gáy, tai, vai lưng |
| Thân mạch (BL62) | Mạch Dương kiểu | Cặp 2 | Khóe mắt trong, gáy, tai, vai lưng |
| Ngoại quan (TE5) | Mạch Dương duy | Cặp 3 | Khóe mắt ngoài, sau tai, má, cổ, vai |
| Túc lâm khấp (GB41) | Mạch Đới | Cặp 3 | Khóe mắt ngoài, sau tai, má, cổ, vai |
| Liệt khuyết (LU7) | Mạch Nhâm | Cặp 4 | Phế, họng, ngực, cơ hoành |
| Chiếu hải (KI6) | Mạch Âm kiểu | Cặp 4 | Phế, họng, ngực, cơ hoành |
2. Nguồn gốc
Danh sách tám huyệt này được Đậu Hán Khanh (đời Kim – Nguyên) hệ thống trong «Châm kinh chỉ nam», còn gọi là “lưu chú bát huyệt”.[1] Mỗi cặp gồm một huyệt ở tay và một huyệt ở chân.[2]
3. Liên hệ với kỳ kinh
Vì sáu mạch kỳ kinh không có huyệt riêng (trừ Đốc, Nhâm), bát mạch giao hội huyệt là “cửa ngõ” y văn dùng để tác động lên các mạch này – xem Kỳ kinh bát mạch.[2]
4. Góc nhìn y học hiện đại
Nội quan (PC6) là huyệt được nghiên cứu nhiều về buồn nôn, nôn; một số tổng quan ghi nhận lợi ích nhưng chất lượng bằng chứng không đồng đều – xem bài Nội quan (PC6). Các cặp phối còn lại chủ yếu là lý luận cổ. NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Công tôn và Nội quan cùng một cặp?
Vì mạch Xung và mạch Âm duy cùng đi qua vùng ngực, Vị; y văn ghép hai huyệt này cho các chứng ở Tâm, ngực, Vị.[2]
Liệt khuyết có phải là lạc huyệt không?
Đúng, Liệt khuyết vừa là lạc huyệt của kinh Phế vừa là huyệt giao hội thông với mạch Nhâm.[2]
Kết luận
Tám huyệt Công tôn, Nội quan, Hậu khê, Thân mạch, Ngoại quan, Túc lâm khấp, Liệt khuyết, Chiếu hải thông với tám mạch kỳ kinh và ghép thành bốn cặp theo vùng.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Đậu Hán Khanh. Châm kinh chỉ nam (針經指南) – phần bát mạch giao hội huyệt
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)