Phân loại huyệt: kinh huyệt, kỳ huyệt và a thị huyệt
Huyệt (腧穴) là nơi khí huyết của tạng phủ, kinh lạc tụ lại và tỏa ra bề mặt cơ thể; YHCT chia huyệt thành ba loại: kinh huyệt, kỳ huyệt và a thị huyệt.[2]
1. Ba loại huyệt
| Loại | Định nghĩa | Ví dụ trên website |
|---|---|---|
| Kinh huyệt | Nằm trên 12 kinh chính và mạch Đốc, Nhâm; có tên, vị trí, mã quốc tế cố định – 361 huyệt theo WHO | Hợp cốc (LI4), Túc tam lý (ST36) |
| Kỳ huyệt (huyệt ngoài kinh) | Có tên và vị trí cố định nhưng không thuộc 14 kinh; mã EX theo WHO | Danh sách kỳ huyệt, ví dụ Ấn đường (EX-HN3) |
| A thị huyệt | Không có tên, vị trí cố định; là điểm ấn đau hoặc điểm phản ứng | Dùng trong chứng đau tại chỗ |
2. Huyệt đặc định
Trong kinh huyệt có những nhóm mang ý nghĩa riêng, gọi là huyệt đặc định:[2]
| Nhóm | Bài chi tiết |
|---|---|
| Ngũ du huyệt (Tỉnh, Huỳnh, Du, Kinh, Hợp) | Ngũ du huyệt |
| Nguyên huyệt, lạc huyệt | Nguyên huyệt và lạc huyệt |
| Khích huyệt | Khích huyệt |
| Bối du huyệt, mộ huyệt | Du huyệt và mộ huyệt |
| Bát hội huyệt | Bát hội huyệt |
| Hạ hợp huyệt | Hạ hợp huyệt |
| Bát mạch giao hội huyệt | Bát mạch giao hội huyệt |
| Giao hội huyệt | Giao hội huyệt |
3. Tác dụng của huyệt theo y văn
Y văn chia tác dụng của huyệt thành ba loại: tác dụng tại chỗ (mọi huyệt), tác dụng xa theo đường kinh (đặc biệt các huyệt ở dưới khuỷu, gối) và tác dụng đặc biệt của một số huyệt.[2]
4. Góc nhìn y học hiện đại
Vị trí huyệt đã được WHO chuẩn hóa để thống nhất trong giảng dạy và nghiên cứu.[1] Việc một huyệt có tác dụng đặc hiệu hay không vẫn đang được nghiên cứu; nhiều thử nghiệm cho thấy khác biệt giữa châm đúng huyệt và châm giả là nhỏ.[3]
Câu hỏi thường gặp
Website có bao nhiêu bài huyệt?
Mô hình Kinh Lạc 3D có 361 huyệt trên 14 kinh cùng các kỳ huyệt; hầu hết đều có bài chi tiết về vị trí, tác dụng theo y văn và lưu ý an toàn.
A thị huyệt có giống điểm đau cơ (trigger point)?
Có nét tương đồng vì đều là điểm ấn đau, nhưng hai khái niệm thuộc hai hệ lý luận khác nhau.
Kết luận
Huyệt gồm kinh huyệt (361), kỳ huyệt và a thị huyệt; trong kinh huyệt có các nhóm huyệt đặc định được trình bày ở các bài tiếp theo.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)