Bối du huyệt và mộ huyệt của 12 tạng phủ
Bối du huyệt là nơi khí của tạng phủ “rót” vào ở vùng lưng, nằm trên kinh Bàng quang hai bên cột sống; mộ huyệt là nơi khí của tạng phủ tụ lại ở vùng ngực bụng. Mỗi tạng phủ có một du huyệt và một mộ huyệt.[1][2]
1. Đặc điểm
Nạn kinh nạn 67 viết: mộ huyệt của ngũ tạng đều ở phần âm (ngực bụng), du huyệt đều ở phần dương (lưng).[1] Bối du huyệt đều nằm trên kinh Bàng quang, tên gọi theo tạng phủ (Phế du, Tâm du…).[2]
2. Bảng du – mộ của 12 tạng phủ
3. Ý nghĩa theo y văn
Y văn cho rằng bệnh của tạng phủ thường phản ánh ở du, mộ huyệt (ấn đau, thay đổi cảm giác) nên dùng để chẩn đoán; về điều trị có nguyên tắc «tòng âm dẫn dương, tòng dương dẫn âm» – bệnh của tạng (âm) hay dùng du huyệt ở lưng (dương), bệnh của phủ (dương) hay dùng mộ huyệt ở bụng (âm).[2]
4. Góc nhìn y học hiện đại
Việc các điểm ở lưng phản ánh tạng phủ có nét tương đồng với hiện tượng đau quy chiếu (đau từ cơ quan nội tạng lan ra vùng da tương ứng), nhưng sự tương ứng cụ thể của từng du huyệt chưa được kiểm chứng. NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mộ huyệt của Tỳ (Chương môn) lại thuộc kinh Can?
Mộ huyệt không nhất thiết nằm trên kinh của tạng phủ đó; nhiều mộ huyệt nằm trên mạch Nhâm, kinh Can, kinh Đởm, kinh Vị.[2]
Đau lưng ở vùng Thận du có phải bệnh thận?
Không nhất thiết. Đau lưng thường do cơ xương khớp; nếu đau kèm sốt, tiểu buốt, tiểu máu thì cần khám ngay.
Kết luận
Bối du huyệt (lưng) và mộ huyệt (ngực bụng) là nơi khí của tạng phủ tụ lại, dùng trong chẩn đoán và theo nguyên tắc «bệnh âm dẫn dương, bệnh dương dẫn âm».[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Nạn kinh, nạn thứ 67 (du huyệt và mộ huyệt)
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)