Phủ Đại trường: truyền tống chất cặn, “truyền đạo chi quan”
Đại trường (ruột già) nhận chất cặn từ Tiểu trường, hấp thu bớt nước và đưa phân ra ngoài; Đại trường có quan hệ biểu lý với Phế.[1]
1. Chức năng của Đại trường
| Chức năng | Nội dung |
|---|---|
| Truyền tống chất cặn | «Đại trường giả, truyền đạo chi quan, biến hóa xuất yên» – Đại trường là quan vận chuyển, sự biến hóa (thành phân) từ đó mà ra.[2] |
| Chủ tân (hấp thu nước) | Hấp thu phần nước còn lại trong chất cặn.[1] |
Theo nguyên tắc «lục phủ dĩ thông vi dụng», Đại trường thông suốt thì đại tiện đều đặn.[1]
2. Quan hệ biểu – lý và các bộ phận liên quan
Đại trường có quan hệ biểu lý với tạng Phế: Phế khí túc giáng giúp Đại trường đưa phân xuống; ngược lại táo bón lâu ngày có thể làm Phế khí không giáng, ho, khó thở nặng thêm.[1]
3. Bệnh lý thường gặp theo YHCT
| Chứng | Biểu hiện thường được mô tả |
|---|---|
| Đại trường thấp nhiệt | Đau bụng, đi ngoài nhiều lần, phân có nhầy máu, mót rặn, hậu môn nóng rát |
| Đại trường dịch khuy (táo kết) | Táo bón, phân khô, miệng khô |
| Đại trường hư hàn | Tiêu chảy lâu ngày, bụng lạnh, có thể sa trực tràng |
4. Liên hệ với đường kinh, huyệt và vị thuốc
Đường kinh tương ứng: Thủ Dương minh Đại trường.
| Nhóm huyệt | Huyệt |
|---|---|
| Nguyên huyệt | Hợp cốc (LI4) |
| Bối du huyệt | Đại trường du (BL25) |
| Mộ huyệt | Thiên khu (ST25) |
| Hạ hợp huyệt | Thượng cự hư (ST37) |
Việc chọn huyệt và can thiệp do thầy thuốc quyết định.[1] Vị thuốc quy kinh Đại trường: xem trong chuyên mục Dược liệu, ví dụ Đại hoàng, Hoàng liên.
5. Góc nhìn y học hiện đại
Đại trường gần với đại tràng về chức năng hấp thu nước và tạo phân. Thay đổi thói quen đại tiện, đi ngoài ra máu cần được nội soi đại tràng để phát hiện sớm polyp, ung thư.
NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chữa ho đôi khi chú ý cả đại tiện?
Vì Phế và Đại trường biểu lý; y văn ghi khi phủ khí Đại trường thông thì Phế khí dễ giáng hơn.[1]
Có nên tự dùng thuốc nhuận tràng cổ truyền lâu dài?
Không nên. Một số vị như đại hoàng gây tiêu chảy, mất nước, điện giải nếu dùng sai; táo bón kéo dài cần tìm nguyên nhân.
Kết luận
Phủ Đại trường là quan truyền đạo, đưa chất cặn ra ngoài và hấp thu nước, biểu lý với Phế.[2][1]
Tài liệu tham khảo
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Linh lan bí điển luận» (靈蘭秘典論)
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)