Tạng Thận: tàng tinh, chủ thủy, chủ cốt, nạp khí và các bệnh lý thường gặp
Theo YHCT, Thận tàng tinh, chủ sinh trưởng – phát dục – sinh sản, chủ thủy, chủ nạp khí, chủ cốt sinh tủy, khai khiếu ra tai và nhị âm, vinh nhuận ở tóc, có quan hệ biểu lý với Bàng quang.[1]
Thận thuộc hành Thủy, ứng với mùa đông; được gọi là “gốc của tiên thiên”, chứa cả Thận âm (nguyên âm) và Thận dương (nguyên dương).
1. Đặc điểm của tạng Thận
Thiên «Linh lan bí điển luận» viết: «Thận giả, tác cường chi quan, kỹ xảo xuất yên» – Thận là quan làm nên sức mạnh, sự khéo léo từ đó mà ra.[2] Thiên «Lục tiết tạng tượng luận»: Thận «chủ trập, phong tàng chi bản, tinh chi xứ dã», vẻ tươi tắn ở tóc, sự đầy đủ ở xương.[3]
2. Chức năng sinh lý
| Chức năng | Nội dung |
|---|---|
| Tàng tinh | Cất giữ tinh tiên thiên và hậu thiên; chủ sinh trưởng, phát dục, sinh sản (xem bài Tinh).[3] |
| Chủ thủy | Điều hòa chuyển hóa nước toàn thân; Nội kinh: «Thận giả thủy tạng, chủ tân dịch».[4] |
| Chủ nạp khí | Giữ khí do Phế hít vào; câu thường dẫn: «Phế là chủ của khí, Thận là gốc của khí».[1] |
| Chủ cốt, sinh tủy, thông não | Thận tinh sinh tủy, tủy nuôi xương và tụ ở não.[1] |
Thận âm và Thận dương là gốc của âm dương toàn thân: Thận âm nuôi dưỡng, làm nhu nhuận; Thận dương ôn ấm, thúc đẩy các tạng phủ.[1]
3. Quan hệ của Thận với các bộ phận và cảm xúc
| Liên hệ | Nội dung |
|---|---|
| Khai khiếu | Tai và nhị âm (tiền âm, hậu âm) |
| Thể – vinh | Cốt (xương), tủy – vinh nhuận ở tóc |
| Tình chí | Khủng (sợ) |
| Dịch | Nước bọt đặc («Thận vi thóa») |
| Thần | Tàng chí |
| Hành – mùa | Thủy – mùa đông |
| Biểu lý | Bàng quang |
Vì vậy y văn liên hệ ù tai, nghe kém, tóc bạc sớm, răng lung lay, lưng gối mỏi, tiểu đêm với Thận hư.[1]
4. Bệnh lý thường gặp theo YHCT
| Chứng | Biểu hiện thường được mô tả |
|---|---|
| Thận dương hư | Sợ lạnh, lưng gối lạnh mỏi, tiểu đêm nhiều, phù, giảm ham muốn |
| Thận âm hư | Lưng gối mỏi, ù tai, nóng lòng bàn tay chân, ra mồ hôi trộm, miệng khô |
| Thận tinh bất túc | Trẻ chậm phát triển; người lớn hay quên, rụng tóc, giảm khả năng sinh sản |
| Thận khí bất cố | Tiểu nhiều lần, tiểu không tự chủ, di tinh |
| Thận không nạp khí | Thở ngắn, hít vào khó, vận động thì khó thở hơn |
Bảng mô tả các chứng theo lý luận để học tập; một biểu hiện có thể thuộc nhiều chứng và nhiều bệnh khác nhau, việc chẩn đoán do thầy thuốc thực hiện.[1]
5. Liên hệ với đường kinh, huyệt và vị thuốc
Tạng Thận liên hệ với đường kinh Túc Thiếu âm Thận – xem đường đi và các huyệt trên mô hình 3D.
| Nhóm huyệt | Huyệt |
|---|---|
| Nguyên huyệt | Thái khê (KI3) |
| Bối du huyệt | Thận du (BL23) |
| Mộ huyệt | Kinh môn (GB25) |
Các huyệt trên thường được y văn nhắc đến khi bàn về tạng Thận; việc chọn huyệt và can thiệp do thầy thuốc quyết định.[1] Danh sách vị thuốc quy kinh Thận: xem trong chuyên mục Dược liệu, ví dụ Thục địa, Đỗ trọng, Ngưu tất.
6. Góc nhìn y học hiện đại
Thận trong YHCT rộng hơn nhiều so với quả thận lọc máu: gồm cả sinh sản, nội tiết, xương, thính lực. “Thận hư” không có nghĩa là suy thận; bệnh thận thật sự được phát hiện bằng xét nghiệm nước tiểu, creatinin, siêu âm.
NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[5]
Câu hỏi thường gặp
“Thận hư” có phải là thận yếu, suy thận?
Không. Thận hư là khái niệm YHCT về suy giảm tinh, khí, âm, dương của Thận; muốn biết chức năng quả thận cần xét nghiệm. Người bệnh thận thật sự cần thận trọng với thuốc nam, thuốc bắc vì một số vị có thể gây hại cho thận.[5]
Vì sao tóc bạc, ù tai lại quy về Thận?
Vì Thận tàng tinh, khai khiếu ra tai, vinh nhuận ở tóc; khi Thận tinh suy theo tuổi, y văn mô tả tóc bạc, nghe kém.[3][6]
Kết luận
Tạng Thận tàng tinh, chủ sinh trưởng – sinh sản, chủ thủy, chủ nạp khí, chủ cốt sinh tủy, khai khiếu ra tai và nhị âm, vinh ở tóc, tàng chí, chí là khủng, biểu lý với Bàng quang; là gốc của tiên thiên.[2][3][4][1] Bài tiếp theo: Tâm bào.
Tài liệu tham khảo
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Linh lan bí điển luận» (靈蘭秘典論)
- Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Lục tiết tạng tượng luận» (六節藏象論)
- Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Nghịch điều luận» (逆調論)
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)
- Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Thượng cổ thiên chân luận» (上古天真論)