Phủ Vị: chủ thu nạp, nghiền nát thức ăn, “bể của thủy cốc”
Vị (dạ dày) chủ thu nạp và nghiền nát (hủ thục) thức ăn, khí của Vị lấy đi xuống làm thuận, và Vị có quan hệ biểu lý với Tỳ.[1]
1. Chức năng của Vị
| Chức năng | Nội dung |
|---|---|
| Thu nạp thức ăn | Linh khu gọi Vị là «thủy cốc chi hải» – bể chứa thức ăn, nước uống.[2] |
| Hủ thục (nghiền nát, làm chín) | Biến thức ăn thành dạng nhừ để Tỳ vận hóa.[1] |
| Chủ giáng trọc | Đưa thức ăn đã tiêu xuống Tiểu trường; «Vị khí lấy giáng làm thuận».[1] |
Y văn coi trọng “Vị khí”: người bệnh còn ăn được, rêu lưỡi bình thường là Vị khí còn, tiên lượng tốt hơn.[1]
2. Quan hệ biểu – lý và các bộ phận liên quan
Vị và Tỳ là cặp biểu lý ở trung tiêu: Vị thu nạp – Tỳ vận hóa, Vị giáng – Tỳ thăng, Vị ưa ẩm – Tỳ ưa khô; hai bên phối hợp tạo nên “gốc của hậu thiên”.[1]
3. Bệnh lý thường gặp theo YHCT
| Chứng | Biểu hiện thường được mô tả |
|---|---|
| Vị hàn | Đau thượng vị âm ỉ, thích ấm, nôn ra nước trong |
| Vị nhiệt (Vị hỏa) | Đau rát thượng vị, khát, mau đói, hôi miệng, lợi sưng |
| Vị âm hư | Đói mà không muốn ăn, miệng khô, đau âm ỉ |
| Thực trệ Vị quản | Đầy bụng, ợ chua, ợ hơi mùi thức ăn sau khi ăn quá no |
| Vị khí thượng nghịch | Buồn nôn, nôn, nấc, ợ |
4. Liên hệ với đường kinh, huyệt và vị thuốc
Đường kinh tương ứng: Túc Dương minh Vị.
| Nhóm huyệt | Huyệt |
|---|---|
| Nguyên huyệt | Xung dương (ST42) |
| Bối du huyệt | Vị du (BL21) |
| Mộ huyệt | Trung quản (CV12) |
| Hạ hợp huyệt | Túc tam lý (ST36) |
Việc chọn huyệt và can thiệp do thầy thuốc quyết định.[1] Vị thuốc quy kinh Vị: xem trong chuyên mục Dược liệu, ví dụ Hậu phác, Hoàng liên.
5. Góc nhìn y học hiện đại
Vị gần với dạ dày về vị trí và chức năng chứa, nghiền thức ăn. Đau thượng vị kéo dài cần nội soi để tìm viêm loét, nhiễm H. pylori hay ung thư dạ dày.
NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
“Vị” trong YHCT có giống dạ dày?
Khá gần về chức năng thu nạp và nghiền thức ăn, nhưng “Vị khí”, “Vị âm” là khái niệm riêng của YHCT.[1]
Vì sao đau dạ dày hay liên quan cảm xúc?
Theo YHCT, Can khí uất hay “phạm Vị” (Mộc khắc Thổ); y học hiện đại cũng ghi nhận căng thẳng làm nặng triệu chứng tiêu hóa.[1]
Kết luận
Phủ Vị là bể của thủy cốc, chủ thu nạp, hủ thục và giáng trọc, biểu lý với Tỳ; Vị khí là chỉ dấu quan trọng của sức khỏe theo YHCT.[2][1]
Tài liệu tham khảo
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Hoàng Đế Nội kinh – Linh khu, thiên «Hải luận» (海論)
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)