Phủ Bàng quang: chứa và thải nước tiểu nhờ khí hóa
Bàng quang chứa nước tiểu và thải ra ngoài nhờ khí hóa; Bàng quang có quan hệ biểu lý với Thận và đường kinh Bàng quang dài nhất cơ thể.[1]
1. Chức năng của Bàng quang
| Chức năng | Nội dung |
|---|---|
| Chứa và thải nước tiểu | «Bàng quang giả, châu đô chi quan, tân dịch tàng yên, khí hóa tắc năng xuất hĩ» – Bàng quang là nơi chứa tân dịch, nhờ khí hóa mà thải ra được.[2] |
Khí hóa của Bàng quang dựa vào Thận khí; Thận khí đầy đủ thì Bàng quang đóng mở đúng lúc.[1]
2. Quan hệ biểu – lý và các bộ phận liên quan
Bàng quang có quan hệ biểu lý với tạng Thận: Thận khí bất cố gây tiểu nhiều, tiểu không tự chủ; Thận dương hư làm khí hóa kém gây tiểu ít, phù.[1] Đường kinh Bàng quang có các bối du huyệt của tất cả tạng phủ chạy dọc hai bên cột sống.[1]
3. Bệnh lý thường gặp theo YHCT
| Chứng | Biểu hiện thường được mô tả |
|---|---|
| Bàng quang thấp nhiệt | Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu vàng đục, có thể có máu hoặc sỏi |
| Bàng quang hư hàn | Tiểu nhiều lần, nước tiểu trong, tiểu không tự chủ, đái dầm |
4. Liên hệ với đường kinh, huyệt và vị thuốc
Đường kinh tương ứng: Túc Thái dương Bàng quang.
| Nhóm huyệt | Huyệt |
|---|---|
| Nguyên huyệt | Kinh cốt (BL64) |
| Bối du huyệt | Bàng quang du (BL28) |
| Mộ huyệt | Trung cực (CV3) |
| Hạ hợp huyệt | Ủy trung (BL40) |
Việc chọn huyệt và can thiệp do thầy thuốc quyết định.[1] Vị thuốc quy kinh Bàng quang: xem trong chuyên mục Dược liệu, ví dụ Trạch tả, Xa tiền tử.
5. Góc nhìn y học hiện đại
Bàng quang gần với bàng quang giải phẫu. Tiểu buốt, tiểu máu, bí tiểu thường do nhiễm khuẩn, sỏi, phì đại tiền liệt tuyến hay khối u – cần khám và xét nghiệm.
NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
Đái dầm ở trẻ có phải do Bàng quang hư hàn?
Đó là một cách giải thích của YHCT; đái dầm ở trẻ có nhiều nguyên nhân và thường cải thiện theo tuổi, nên hỏi bác sĩ nhi.
Vì sao kinh Bàng quang có nhiều bối du huyệt?
Vì đường kinh chạy dọc lưng, nơi các bối du huyệt của tạng phủ nằm thành hàng hai bên cột sống.[1]
Kết luận
Phủ Bàng quang chứa và thải nước tiểu nhờ khí hóa, biểu lý với Thận.[2][1]
Tài liệu tham khảo
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Linh lan bí điển luận» (靈蘭秘典論)
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)