Đơn vị thốn và cách mô tả vị trí huyệt
Vị trí huyệt được mô tả bằng mốc giải phẫu (xương, gân, nếp da) và đơn vị “thốn” – một đơn vị tương đối đo theo chính cơ thể người bệnh, nên người cao hay thấp đều áp dụng được.[1][2] Đây là cách đọc phần “Vị trí” trong các bài huyệt của website.
1. Ba cách xác định trong y văn
| Cách | Nội dung |
|---|---|
| Mốc giải phẫu | Dựa vào xương, gân, nếp da, chân tóc, núm vú, rốn… – cách chính xác nhất |
| Thốn tỷ lệ (cốt độ phân thốn, B-cun) | Chia một đoạn cơ thể giữa hai mốc thành số thốn cố định |
| Thốn ngón tay (đồng thân thốn) | Ước lượng bằng ngón tay của chính người bệnh; chỉ là cách tham khảo nhanh |
WHO chuẩn hóa vị trí 361 huyệt dựa trên mốc giải phẫu và thốn tỷ lệ, gọi là B-cun.[1]
2. Một số đoạn thốn tỷ lệ thường dùng
| Đoạn cơ thể | Số thốn |
|---|---|
| Nếp lằn cổ tay → nếp lằn khuỷu (mặt trước) | 12 |
| Nếp nách trước → nếp lằn khuỷu | 9 |
| Chân tóc trán → chân tóc gáy | 12 |
| Giữa hai đầu núm vú | 8 |
| Điểm nối thân xương ức – mũi ức → giữa rốn | 8 |
| Rốn → bờ trên xương mu | 5 |
| Mấu chuyển lớn xương đùi → nếp khoeo (ngang gối) | 19 |
| Nếp khoeo → đỉnh mắt cá ngoài | 16 |
Ví dụ: một huyệt “trên nếp cổ tay 2 thốn” nghĩa là ở vị trí 2/12 khoảng cách từ nếp cổ tay đến nếp khuỷu của chính người đó.[1]
3. Vì sao không nên tự xác định huyệt để can thiệp?
Mô tả vị trí trong sách và mô hình 3D giúp học và tra cứu; nhưng xác định huyệt trên người thật cần kiến thức giải phẫu để tránh mạch máu, thần kinh, phổi và các cơ quan bên dưới.[1] Website vì vậy không hướng dẫn tự châm hay ấn sâu.
4. Liên hệ với mô hình 3D
Trên mô hình Kinh Lạc 3D, mỗi huyệt được đặt theo mô tả của WHO trên một cơ thể chuẩn; vì thốn là đơn vị tỷ lệ, vị trí trên người thật sẽ co giãn theo vóc dáng.[1]
Câu hỏi thường gặp
Một thốn dài bao nhiêu centimet?
Không cố định. Thốn là đơn vị tỷ lệ theo cơ thể từng người, nên không quy đổi được ra centimet chung.[1]
Đo thốn bằng ngón tay có chính xác không?
Chỉ gần đúng; chuẩn WHO ưu tiên mốc giải phẫu và thốn tỷ lệ.[1]
Kết luận
Thốn là đơn vị tỷ lệ đo theo cơ thể người bệnh; vị trí huyệt chuẩn được WHO mô tả bằng mốc giải phẫu và thốn tỷ lệ, dùng để học và tra cứu, còn việc xác định huyệt trên người để can thiệp cần người có chuyên môn.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)