15 biệt lạc, tôn lạc và phù lạc
Lạc mạch là các nhánh rẽ ngang của kinh: 15 biệt lạc là nhánh lớn, chủ yếu nối các cặp kinh biểu lý; từ đó chia nhỏ thành tôn lạc tỏa khắp cơ thể và phù lạc nằm nông ở da.[1][2]
1. Ba cấp lạc mạch
| Cấp | Đặc điểm |
|---|---|
| Biệt lạc (15) | Nhánh lớn tách từ lạc huyệt, nối kinh âm với kinh dương cùng cặp |
| Tôn lạc | Nhánh nhỏ hơn, tỏa ra khắp nơi |
| Phù lạc | Lạc nằm nông, có thể nhìn thấy dưới da |
2. 15 biệt lạc và lạc huyệt
Một số y văn kể thêm “đại lạc của Vị” (Hư lý) thành 16 lạc.[2]
3. Vai trò của lạc mạch
Lạc mạch tăng cường liên hệ giữa các cặp kinh biểu lý, đưa khí huyết đến những vùng kinh chính không tới được.[2] Lạc huyệt vì vậy thường được nhắc đến khi bệnh liên quan cả hai kinh trong một cặp – xem bài Nguyên huyệt và lạc huyệt.
4. Góc nhìn y học hiện đại
Phù lạc (lạc nổi dưới da) có thể trùng với tĩnh mạch nông nhìn thấy được, nhưng hệ lạc mạch nói chung là khái niệm lý luận, không phải mạng mạch máu. NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
Lạc huyệt khác gì nguyên huyệt?
Nguyên huyệt là nơi nguyên khí của tạng phủ lưu lại trên kinh; lạc huyệt là nơi lạc mạch tách ra để nối sang kinh biểu lý.[2]
Vì sao có tài liệu ghi 16 lạc?
Vì một số sách tính thêm đại lạc của Vị; phổ biến nhất là 15 biệt lạc.[2]
Kết luận
Lạc mạch gồm 15 biệt lạc (12 lạc của kinh chính, lạc của Đốc, Nhâm và đại lạc của Tỳ), tôn lạc và phù lạc, giúp nối các cặp kinh biểu lý và đưa khí huyết tỏa khắp cơ thể.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Hoàng Đế Nội kinh – Linh khu, thiên «Kinh mạch» (經脈)
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)