Thần Nông bản thảo kinh: bộ dược thư đầu tiên
«Thần Nông bản thảo kinh» (神農本草經) là chuyên luận dược học sớm nhất còn truyền lại, ghi 365 vị thuốc chia ba phẩm thượng, trung, hạ; sách được cho là hình thành khoảng thời Đông Hán và mang tên vị vua huyền thoại Thần Nông “nếm trăm loại cỏ”.[1][2]

1. Cấu trúc ba phẩm
| Phẩm | Số vị | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thượng phẩm | 120 | Không độc, dùng lâu để dưỡng mệnh, nhẹ mình |
| Trung phẩm | 120 | Có vị độc, có vị không, để dưỡng tính, chữa bệnh |
| Hạ phẩm | 125 | Nhiều độc, chủ yếu chữa bệnh, không dùng lâu |
Nguồn: [1]
Xem Độc tính của thuốc.
2. Các nguyên lý dược học trong phần “Tự lục”
| Nguyên lý | Bài chi tiết |
|---|---|
| Tứ khí, ngũ vị | Tứ khí, Ngũ vị |
| Thất tình phối ngũ | Thất tình phối ngũ |
| Quân thần tá sứ (theo phẩm) | Quân – thần – tá – sứ |
| «Liệu hàn dĩ nhiệt dược, liệu nhiệt dĩ hàn dược» | Hàn và nhiệt |
Nguồn: [1]
3. Ảnh hưởng
Sách gốc đã thất truyền, nội dung được giữ lại qua các bộ bản thảo đời sau (như bản chú của Đào Hoằng Cảnh) và được khôi phục lại; đến «Bản thảo cương mục» của Lý Thời Trân, số vị thuốc đã lên gần 1.900.[2][3] Xem Bản thảo cương mục.
4. Góc nhìn hiện đại
Nhiều vị trong Thần Nông bản thảo được xếp “thượng phẩm, không độc” nhưng nay đã biết có tác dụng phụ; quan niệm “dùng lâu nhẹ mình, kéo dài tuổi thọ” không có bằng chứng khoa học.[4] Xem Cam thảo, Nhân sâm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao là 365 vị?
Con số tương ứng số ngày trong năm, thể hiện quan niệm thiên nhân hợp nhất.[2] Xem Thiên nhân hợp nhất.
Thần Nông có thật không?
Thần Nông là nhân vật huyền thoại; sách được gửi tên ông theo truyền thống.[2]
Kết luận
Thần Nông bản thảo kinh ghi 365 vị chia thượng – trung – hạ phẩm và đặt ra các nguyên lý tứ khí, ngũ vị, thất tình phối ngũ, là nền móng của bản thảo học.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Thần Nông bản thảo kinh (神農本草經) – phần «Tự lục»
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Lý Thời Trân (李時珍). Bản thảo cương mục (本草綱目), 1578
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)