Lý Luận

Thần Nông bản thảo kinh

Lịch sử và kinh điển · 神農本草經

Thần Nông bản thảo kinh: bộ dược thư đầu tiên

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

«Thần Nông bản thảo kinh» (神農本草經) là chuyên luận dược học sớm nhất còn truyền lại, ghi 365 vị thuốc chia ba phẩm thượng, trung, hạ; sách được cho là hình thành khoảng thời Đông Hán và mang tên vị vua huyền thoại Thần Nông “nếm trăm loại cỏ”.[1][2]

Thần Nông bản thảo kinh – Lịch sử và kinh điển
Thần Nông bản thảo kinh
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về niên đại: Niên đại của nhiều tác phẩm và y gia cổ chỉ là ước định, các tài liệu có khi ghi khác nhau; bài nêu cách ghi thông dụng và ghi chú khi có tranh luận.

1. Cấu trúc ba phẩm

Phẩm Số vị Đặc điểm
Thượng phẩm 120 Không độc, dùng lâu để dưỡng mệnh, nhẹ mình
Trung phẩm 120 Có vị độc, có vị không, để dưỡng tính, chữa bệnh
Hạ phẩm 125 Nhiều độc, chủ yếu chữa bệnh, không dùng lâu

Nguồn: [1]

Xem Độc tính của thuốc.

2. Các nguyên lý dược học trong phần “Tự lục”

Nguyên lý Bài chi tiết
Tứ khí, ngũ vị Tứ khí, Ngũ vị
Thất tình phối ngũ Thất tình phối ngũ
Quân thần tá sứ (theo phẩm) Quân – thần – tá – sứ
«Liệu hàn dĩ nhiệt dược, liệu nhiệt dĩ hàn dược» Hàn và nhiệt

Nguồn: [1]

3. Ảnh hưởng

Sách gốc đã thất truyền, nội dung được giữ lại qua các bộ bản thảo đời sau (như bản chú của Đào Hoằng Cảnh) và được khôi phục lại; đến «Bản thảo cương mục» của Lý Thời Trân, số vị thuốc đã lên gần 1.900.[2][3] Xem Bản thảo cương mục.

4. Góc nhìn hiện đại

Nhiều vị trong Thần Nông bản thảo được xếp “thượng phẩm, không độc” nhưng nay đã biết có tác dụng phụ; quan niệm “dùng lâu nhẹ mình, kéo dài tuổi thọ” không có bằng chứng khoa học.[4] Xem Cam thảo, Nhân sâm.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao là 365 vị?

Con số tương ứng số ngày trong năm, thể hiện quan niệm thiên nhân hợp nhất.[2] Xem Thiên nhân hợp nhất.

Thần Nông có thật không?

Thần Nông là nhân vật huyền thoại; sách được gửi tên ông theo truyền thống.[2]

Kết luận

Thần Nông bản thảo kinh ghi 365 vị chia thượng – trung – hạ phẩm và đặt ra các nguyên lý tứ khí, ngũ vị, thất tình phối ngũ, là nền móng của bản thảo học.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Thần Nông bản thảo kinh (神農本草經) – phần «Tự lục»
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  3. Lý Thời Trân (李時珍). Bản thảo cương mục (本草綱目), 1578
  4. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ