Lý Luận

Châm cứu giáp ất kinh và các sách châm cứu

Lịch sử và kinh điển · 針灸甲乙經

Châm cứu giáp ất kinh và lịch sử sách châm cứu

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

«Châm cứu giáp ất kinh» (針灸甲乙經) của Hoàng Phủ Mật (thế kỷ 3) là chuyên luận châm cứu hệ thống đầu tiên còn lại, tổng hợp lý luận từ Nội kinh và «Minh đường khổng huyệt châm cứu trị yếu», xác định vị trí và chủ trị của khoảng 349 huyệt.[2][3]

Châm cứu giáp ất kinh và các sách châm cứu – Lịch sử và kinh điển
Châm cứu giáp ất kinh và các sách châm cứu
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về niên đại: Niên đại của nhiều tác phẩm và y gia cổ chỉ là ước định, các tài liệu có khi ghi khác nhau; bài nêu cách ghi thông dụng và ghi chú khi có tranh luận.
Về nội dung huyệt: Bài trình bày lý luận và phân loại huyệt để học tập. Website không hướng dẫn cách châm, độ sâu, góc kim hay liều cứu; châm cứu không đúng cách có thể gây nhiễm trùng, tổn thương thần kinh, mạch máu, thậm chí tràn khí màng phổi, nên chỉ người có chuyên môn mới được thực hiện.[4]

1. Hoàng Phủ Mật và Giáp ất kinh

Hoàng Phủ Mật vốn là học giả, bị phong tê nên chuyên tâm nghiên cứu y học; ông sắp xếp lại nội dung châm cứu trong các sách cổ theo đầu, mặt, ngực, bụng, lưng, tứ chi, giúp người học dễ tra cứu.[2][3]

2. Các mốc sau đó

Thời kỳ Tác phẩm, sự kiện Ý nghĩa
Tống (1026–1027) Vương Duy Nhất soạn «Đồng nhân du huyệt châm cứu đồ kinh» và đúc hai tượng đồng có đánh dấu huyệt Chuẩn hóa vị trí huyệt, dùng để dạy và thi[5]
Minh (1601) Dương Kế Châu – «Châm cứu đại thành» Tổng hợp châm cứu đến đời Minh, ảnh hưởng rộng[6]
Việt Nam Nguyễn Đại Năng (thời Hồ) – «Châm cứu tiệp hiệu diễn ca» Được ghi là tác phẩm châm cứu sớm của Việt Nam[7]
Hiện đại (2008) WHO ban hành chuẩn vị trí 361 huyệt cho khu vực Tây Thái Bình Dương Thống nhất quốc tế[1]

3. Liên hệ với website

Mô hình Kinh Lạc 3D dùng vị trí huyệt theo chuẩn WHO và các tài liệu tham khảo; lý luận huyệt được trình bày ở nhóm Huyệt học.

4. Góc nhìn hiện đại

Châm cứu là thủ thuật xâm lấn, chỉ người có chuyên môn và chứng chỉ được thực hiện; NCCIH ghi nhận bằng chứng cho một số chứng đau mạn tính và các rủi ro khi thực hiện không đúng.[4]

Câu hỏi thường gặp

Vì sao số huyệt các sách khác nhau?

Mỗi thời kỳ bổ sung, gộp hoặc tách huyệt; WHO chuẩn hóa 361 huyệt trên 14 kinh.[1][3]

“Giáp ất” nghĩa là gì?

Giáp, ất là hai can đầu trong thập can, dùng để đánh số các quyển của sách.[3]

Kết luận

Châm cứu giáp ất kinh là chuyên luận châm cứu hệ thống đầu tiên; tiếp theo là tượng đồng đời Tống, Châm cứu đại thành đời Minh, các tác phẩm Việt Nam và chuẩn vị trí huyệt của WHO năm 2008.[2][5][6][1]

Tài liệu tham khảo

  1. WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
  2. Hoàng Phủ Mật (皇甫謐). Châm cứu giáp ất kinh (針灸甲乙經), thế kỷ 3
  3. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  4. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)
  5. Vương Duy Nhất (王惟一). Đồng nhân du huyệt châm cứu đồ kinh (銅人腧穴針灸圖經), 1026
  6. Dương Kế Châu (楊繼洲). Châm cứu đại thành (針灸大成), 1601
  7. Vài nét về Đông y Việt Nam. Tạp chí Xưa và Nay số 102 (10/2001), đăng lại trên trang Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ