Châm cứu giáp ất kinh và lịch sử sách châm cứu
«Châm cứu giáp ất kinh» (針灸甲乙經) của Hoàng Phủ Mật (thế kỷ 3) là chuyên luận châm cứu hệ thống đầu tiên còn lại, tổng hợp lý luận từ Nội kinh và «Minh đường khổng huyệt châm cứu trị yếu», xác định vị trí và chủ trị của khoảng 349 huyệt.[2][3]

1. Hoàng Phủ Mật và Giáp ất kinh
Hoàng Phủ Mật vốn là học giả, bị phong tê nên chuyên tâm nghiên cứu y học; ông sắp xếp lại nội dung châm cứu trong các sách cổ theo đầu, mặt, ngực, bụng, lưng, tứ chi, giúp người học dễ tra cứu.[2][3]
2. Các mốc sau đó
| Thời kỳ | Tác phẩm, sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Tống (1026–1027) | Vương Duy Nhất soạn «Đồng nhân du huyệt châm cứu đồ kinh» và đúc hai tượng đồng có đánh dấu huyệt | Chuẩn hóa vị trí huyệt, dùng để dạy và thi[5] |
| Minh (1601) | Dương Kế Châu – «Châm cứu đại thành» | Tổng hợp châm cứu đến đời Minh, ảnh hưởng rộng[6] |
| Việt Nam | Nguyễn Đại Năng (thời Hồ) – «Châm cứu tiệp hiệu diễn ca» | Được ghi là tác phẩm châm cứu sớm của Việt Nam[7] |
| Hiện đại (2008) | WHO ban hành chuẩn vị trí 361 huyệt cho khu vực Tây Thái Bình Dương | Thống nhất quốc tế[1] |
3. Liên hệ với website
Mô hình Kinh Lạc 3D dùng vị trí huyệt theo chuẩn WHO và các tài liệu tham khảo; lý luận huyệt được trình bày ở nhóm Huyệt học.
4. Góc nhìn hiện đại
Châm cứu là thủ thuật xâm lấn, chỉ người có chuyên môn và chứng chỉ được thực hiện; NCCIH ghi nhận bằng chứng cho một số chứng đau mạn tính và các rủi ro khi thực hiện không đúng.[4]
Câu hỏi thường gặp
Vì sao số huyệt các sách khác nhau?
Mỗi thời kỳ bổ sung, gộp hoặc tách huyệt; WHO chuẩn hóa 361 huyệt trên 14 kinh.[1][3]
“Giáp ất” nghĩa là gì?
Giáp, ất là hai can đầu trong thập can, dùng để đánh số các quyển của sách.[3]
Kết luận
Châm cứu giáp ất kinh là chuyên luận châm cứu hệ thống đầu tiên; tiếp theo là tượng đồng đời Tống, Châm cứu đại thành đời Minh, các tác phẩm Việt Nam và chuẩn vị trí huyệt của WHO năm 2008.[2][5][6][1]
Tài liệu tham khảo
- WHO Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
- Hoàng Phủ Mật (皇甫謐). Châm cứu giáp ất kinh (針灸甲乙經), thế kỷ 3
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)
- Vương Duy Nhất (王惟一). Đồng nhân du huyệt châm cứu đồ kinh (銅人腧穴針灸圖經), 1026
- Dương Kế Châu (楊繼洲). Châm cứu đại thành (針灸大成), 1601
- Vài nét về Đông y Việt Nam. Tạp chí Xưa và Nay số 102 (10/2001), đăng lại trên trang Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam