Thương hàn luận của Trương Trọng Cảnh
«Thương hàn luận» (傷寒論) là phần bàn về bệnh ngoại cảm trong bộ «Thương hàn tạp bệnh luận» do Trương Trọng Cảnh (đời Đông Hán) soạn; sách xây dựng lục kinh biện chứng và lần đầu kết hợp chặt chẽ lý – pháp – phương – dược.[1][2]

1. Tác giả và bối cảnh
Trương Trọng Cảnh (tên Cơ) sống cuối đời Đông Hán; trong lời tựa, ông kể họ tộc hơn hai trăm người, chưa đầy mười năm mất đến hai phần ba, trong đó bảy phần mười do bệnh thương hàn – động lực để ông “cần cầu cổ huấn, bác thái chúng phương” soạn sách.[1] Đời sau tôn ông là “y thánh”.[2]
2. Truyền bản
Bộ sách gốc thất lạc trong loạn lạc; Vương Thúc Hòa đời Tấn biên tập lại phần thương hàn; đời Tống được hiệu đính, chia phần thương hàn (Thương hàn luận) và phần tạp bệnh (Kim quỹ yếu lược).[2] Bản thông dụng có 398 điều, 113 phương.[2]
3. Nội dung chính
| Nội dung | Bài liên quan |
|---|---|
| Lục kinh biện chứng: Thái dương, Dương minh, Thiếu dương, Thái âm, Thiếu âm, Quyết âm | Lục kinh biện chứng |
| Quy luật truyền biến: tuần kinh, việt kinh, trực trúng, hợp bệnh, tịnh bệnh | Truyền biến |
| Các phép hãn, hạ, hòa, ôn, thanh… với phương cụ thể | Bát pháp |
| Tiêu biểu: Ma hoàng thang, Quế chi thang, Tiểu sài hồ thang, Bạch hổ thang, Thừa khí thang | Quân – thần – tá – sứ |
4. Đóng góp
– Đặt nền móng cho biện chứng luận trị (xem Biện chứng luận trị).
– Hệ thống hóa phương tễ: nhiều bài còn được dùng và nghiên cứu đến nay, nên được gọi là “kinh phương”.[2]
– Mô hình mô tả bệnh theo giai đoạn, ảnh hưởng tới cả ôn bệnh học về sau (xem Ôn bệnh học).
5. Góc nhìn hiện đại
Thương hàn luận ra đời từ kinh nghiệm chữa bệnh sốt cấp thời Hán; ngày nay bệnh nhiễm trùng cần được chẩn đoán và điều trị theo y học hiện đại, các phương cổ chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định. NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[3]
Câu hỏi thường gặp
“Thương hàn” trong sách có phải bệnh thương hàn (Salmonella)?
Không. Đây là tên chung cho bệnh ngoại cảm theo nghĩa cổ.[1]
Vì sao gọi là “kinh phương”?
Vì các phương trong Thương hàn luận và Kim quỹ được coi là phương kinh điển, mẫu mực cho đời sau.[2]
Kết luận
Thương hàn luận của Trương Trọng Cảnh xây dựng lục kinh biện chứng, kết hợp lý – pháp – phương – dược, để lại 113 phương kinh điển và đặt nền cho biện chứng luận trị.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Trương Trọng Cảnh. Thương hàn luận (傷寒論) – phần lục kinh bệnh
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)