Quế chi thang: thành phần, công năng và phân tích
Quế chi thang giải cơ biểu, điều hòa dinh vệ: năm vị Quế chi, Bạch thược, Sinh khương, Đại táo, Chích cam thảo trị phong hàn biểu hư, sốt nhẹ, sợ gió, tự ra mồ hôi.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Quế chi | Quân | — | 9 g | |
| Bạch thược | Thần | — | 9 g | Lượng bằng Quế chi |
| Sinh khương | Tá | — | 9 g | |
| Đại táo | Tá | — | 3–4 quả | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhQuế chi9 gGiải cơ biểu, ôn thông vệ dương
- ThầnHỗ trợ vị quânBạch thược9 gLiễm âm, giữ dinh, tránh ra mồ hôi quá
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụSinh khương9 gGiúp phát tán, chỉ nônĐại táo3–4 quảBổ tỳ vị, sinh tân
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo6 gĐiều hòa, hợp Quế chi hóa dương, hợp Bạch thược hóa âm
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Giải cơ phát biểu, điều hòa dinh vệ.[1][2]
Chủ trị: Phong hàn biểu hư (Thái dương trúng phong): sốt nhẹ, sợ gió, tự ra mồ hôi, đau đầu, cứng gáy, ngạt mũi, nôn khan, mạch phù hoãn hoặc nhược.[1][2]
3. Phân tích phương
Quế chi là quân, giải cơ biểu và ôn vệ dương; Bạch thược là thần, chua liễm, giữ dinh âm. Hai vị lượng bằng nhau, một tán một liễm, nên điều hòa được dinh và vệ.[1] Sinh khương, Đại táo là tá, hỗ trợ tỳ vị; Chích cam thảo là sứ, hợp với Quế chi thì hóa dương, hợp với Bạch thược thì hóa âm.[1]
So với Ma hoàng thang (biểu thực, không mồ hôi), Quế chi thang dùng cho biểu hư có mồ hôi.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Các bài phát triển: Quế chi gia cát căn thang (cứng gáy), Quế chi gia hậu phác hạnh tử thang (ho suyễn), Quế chi gia phụ tử thang (dương hư sau khi ra mồ hôi quá), Tiểu kiến trung thang (gấp đôi Bạch thược, thêm Di đường, trị đau bụng do lý hàn).[1]
5. Lưu ý an toàn
Không dùng cho biểu thực không mồ hôi, mạch khẩn.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi biểu hàn kèm lý nhiệt, người hay uống rượu, và thận trọng khi trời nóng.[2]
Kết luận
Quế chi thang giải cơ biểu, điều hòa dinh vệ cho phong hàn biểu hư có mồ hôi; Quế chi (quân) và Bạch thược (thần) lượng bằng nhau là cốt lõi của bài.[1][2]