Ngân kiều tán: thành phần, công năng và phân tích
Ngân kiều tán là bài cay mát giải biểu tiêu biểu của học phái ôn bệnh: Kim ngân hoa, Liên kiều làm quân, phối tám vị khác để sơ tán phong nhiệt, thanh nhiệt giải độc.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Kim ngân hoa | Quân | — | 9–15 g | |
| Liên kiều | Quân | — | 9–15 g | |
| Bạc hà | Thần | — | 3–6 g | Cho vào sau |
| Ngưu bàng tử | Thần | — | 6–9 g | |
| Kinh giới | Thần | — | 3–6 g | |
| Đạm đậu xị | Thần | — | 3–6 g | |
| Cát cánh | Tá | — | 3–6 g | |
| Đạm trúc diệp | Tá | — | 3–6 g | |
| Lô căn | Tá | — | 15–30 g | |
| Cam thảo (sống) | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương tán bột, mỗi lần khoảng 18 g sắc với nước Lô căn tươi.[1] Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi Kim ngân hoa, Liên kiều 9–30 g.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhKim ngân hoa9–15 gThanh nhiệt giải độc, sơ tán phong nhiệtLiên kiều9–15 gThanh nhiệt giải độc
- ThầnHỗ trợ vị quânBạc hà3–6 gSơ tán phong nhiệt, lợi họngNgưu bàng tử6–9 gSơ phong nhiệt, lợi họngKinh giới3–6 gGiải biểu (vị hơi ấm hỗ trợ)Đạm đậu xị3–6 gGiải biểu
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụCát cánh3–6 gTuyên phế, chỉ kháiĐạm trúc diệp3–6 gThanh nhiệt, sinh tânLô căn15–30 gThanh phế nhiệt, sinh tân
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo (sống)3–6 gĐiều hòa, lợi họng
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tân lương thấu biểu, thanh nhiệt giải độc.[1][2]
Chủ trị: Phong nhiệt ở vệ phận (ôn bệnh giai đoạn đầu): sốt nhiều hơn sợ lạnh, họng đỏ đau, đau đầu, khát, ho, ít hoặc không mồ hôi, đầu lưỡi đỏ, mạch phù sác.[1][2] Xem Phong nhiệt phạm Phế, Vệ khí dinh huyết biện chứng.
3. Phân tích phương
Kim ngân hoa và Liên kiều là quân, thanh nhiệt giải độc. Bạc hà, Ngưu bàng tử cay mát sơ phong nhiệt; Kinh giới, Đạm đậu xị tuy hơi ấm nhưng giúp mở biểu – bốn vị là thần.[1] Cát cánh, Đạm trúc diệp, Lô căn là tá, tuyên phế, sinh tân; Cam thảo là sứ.[1]
Me & Qi gọi đây là bài “cay mát cân bằng”, mạnh hơn Tang cúc ẩm (cay mát nhẹ) và nhẹ hơn Bạch hổ thang (cay mát nặng).[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Gia giảm theo Me & Qi: khát nhiều thêm Thiên hoa phấn; họng sưng đau nặng thêm Mã bột, Huyền sâm; chảy máu cam bỏ Kinh giới, Đạm đậu xị, thêm Bạch mao căn, Trắc bá diệp, Chi tử; ho thêm Hạnh nhân.[1]
5. Lưu ý an toàn
Chống chỉ định khi cảm phong hàn; cần gia giảm nhiều nếu là thấp nhiệt.[2]
Kết luận
Ngân kiều tán là bài cay mát giải biểu cho phong nhiệt ở vệ phận, Kim ngân hoa và Liên kiều làm quân; không dùng cho cảm phong hàn.[1][2]