Cát căn thang: thành phần, công năng và phân tích
Cát căn thang của Trương Trọng Cảnh trị phong hàn ở biểu mà gáy lưng cứng đờ: Cát căn làm quân, phối Ma hoàng, Quế chi phát hãn.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Cát căn | Quân | — | 12–24 g | |
| Ma hoàng lưu ý tim mạch | Thần | — | 6–9 g | Xem cảnh báo |
| Quế chi | Thần | — | 4–9 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 6–9 g | |
| Sinh khương | Tá | — | 6–9 g | |
| Đại táo | Tá | — | 6–15 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhCát căn12–24 gGiải cơ, thư cân vùng gáy lưng, sinh tân
- ThầnHỗ trợ vị quânMa hoàng6–9 gPhát hãn giải biểuQuế chi4–9 gGiải biểu, ôn kinh
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch thược6–9 gLiễm âm, hòa dinh vệSinh khương6–9 gTán hànĐại táo6–15 gĐiều hòa dinh vệ
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3–6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Phát hãn giải biểu, thăng tân thư cân.[1][2]
Chủ trị: Phong hàn phạm biểu: sợ lạnh, sốt, không mồ hôi, gáy và lưng trên cứng đau, đau đầu, đau mình; hoặc thái dương – dương minh hợp bệnh có tiêu chảy kèm biểu hàn; rêu trắng mỏng, mạch phù khẩn.[1][2] Xem Phong hàn phạm Phế, Lục kinh biện chứng.
3. Phân tích phương
Cát căn là quân, giải cơ, đưa tân dịch lên nuôi gân vùng gáy lưng; Ma hoàng lưu ý tim mạch, Quế chi là thần, phát hãn tán hàn.[1] Bạch thược, Sinh khương, Đại táo điều hòa dinh vệ, giữ cho mồ hôi ra vừa phải; Cam thảo điều hòa.[1][2] Khung bài là Quế chi thang thêm Cát căn, Ma hoàng.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: buồn nôn thêm Bán hạ (Cát căn gia bán hạ thang); đã ra mồ hôi thì bỏ Ma hoàng (Quế chi gia cát căn thang); đau đầu nhiều thêm Mạn kinh tử, Cảo bản; sốt cao khát thêm Thạch cao; mề đay thêm Phòng phong, Thuyền thoái, Xuyên khung.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi phong nhiệt, khi biểu hư tự ra mồ hôi; thận trọng khi tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, cường giáp, âm huyết hư, tiểu khó do phì đại tuyến tiền liệt; không dùng cùng thuốc ức chế MAO.[1] American Dragon ghi không dùng cho phong nhiệt, nhiễm khuẩn có nhiệt, âm hư chảy máu, mạch yếu, cơ thể suy nhược; tránh ra mồ hôi nhiều, chỉ dùng ngắn ngày.[2]
Kết luận
Cát căn thang phát hãn giải biểu, thư cân cho cảm phong hàn không mồ hôi kèm cứng gáy; có Ma hoàng nên chỉ dùng ngắn ngày theo đơn.[1][2][3]