Phương Tễ

Cát căn thang

Phương tễ · Giải biểu · 葛根湯

Cát căn thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Cát căn thang của Trương Trọng Cảnh trị phong hàn ở biểu mà gáy lưng cứng đờ: Cát căn làm quân, phối Ma hoàng, Quế chi phát hãn.[1][2]

Cát căn thang – Phương tễ · Giải biểu
Cát căn thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Ma hoàng có thể gây hại tim mạch. Ma hoàng (ephedra) là chất kích thích, đã liên quan đến tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, co giật, có ca tử vong; không dùng khi tăng huyết áp, bệnh tim, glôcôm, phì đại tuyến tiền liệt, cường giáp, có thai, và không dùng cùng thuốc ức chế MAO.[3] Chỉ dùng ngắn ngày theo chỉ định của thầy thuốc.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Cát căn Quân — 12–24 g
Ma hoàng lưu ý tim mạch Thần — 6–9 g Xem cảnh báo
Quế chi Thần — 4–9 g
Bạch thược Tá — 6–9 g
Sinh khương Tá — 6–9 g
Đại táo Tá — 6–15 g
Cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Cát căn thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Cát căn12–24 gGiải cơ, thư cân vùng gáy lưng, sinh tân
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Ma hoàng6–9 gPhát hãn giải biểu
    Quế chi4–9 gGiải biểu, ôn kinh
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Bạch thược6–9 gLiễm âm, hòa dinh vệ
    Sinh khương6–9 gTán hàn
    Đại táo6–15 gĐiều hòa dinh vệ
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo3–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Phát hãn giải biểu, thăng tân thư cân.[1][2]

Chủ trị: Phong hàn phạm biểu: sợ lạnh, sốt, không mồ hôi, gáy và lưng trên cứng đau, đau đầu, đau mình; hoặc thái dương – dương minh hợp bệnh có tiêu chảy kèm biểu hàn; rêu trắng mỏng, mạch phù khẩn.[1][2] Xem Phong hàn phạm Phế, Lục kinh biện chứng.

3. Phân tích phương

Cát căn là quân, giải cơ, đưa tân dịch lên nuôi gân vùng gáy lưng; Ma hoàng lưu ý tim mạch, Quế chi là thần, phát hãn tán hàn.[1] Bạch thược, Sinh khương, Đại táo điều hòa dinh vệ, giữ cho mồ hôi ra vừa phải; Cam thảo điều hòa.[1][2] Khung bài là Quế chi thang thêm Cát căn, Ma hoàng.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: buồn nôn thêm Bán hạ (Cát căn gia bán hạ thang); đã ra mồ hôi thì bỏ Ma hoàng (Quế chi gia cát căn thang); đau đầu nhiều thêm Mạn kinh tử, Cảo bản; sốt cao khát thêm Thạch cao; mề đay thêm Phòng phong, Thuyền thoái, Xuyên khung.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi phong nhiệt, khi biểu hư tự ra mồ hôi; thận trọng khi tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, cường giáp, âm huyết hư, tiểu khó do phì đại tuyến tiền liệt; không dùng cùng thuốc ức chế MAO.[1] American Dragon ghi không dùng cho phong nhiệt, nhiễm khuẩn có nhiệt, âm hư chảy máu, mạch yếu, cơ thể suy nhược; tránh ra mồ hôi nhiều, chỉ dùng ngắn ngày.[2]

Kết luận

Cát căn thang phát hãn giải biểu, thư cân cho cảm phong hàn không mồ hôi kèm cứng gáy; có Ma hoàng nên chỉ dùng ngắn ngày theo đơn.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Ge Gen Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 29/9/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Ge Gen Tang – Chinese Herbs
  3. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Ephedra (About Herbs, cập nhật 23/5/2025)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ