Ma hoàng phụ tử tế tân thang: thành phần, công năng và phân tích
Ma hoàng phụ tử tế tân thang trị “thái dương – thiếu âm lưỡng cảm”: dương khí trong yếu mà hàn tà ở ngoài – vừa phát hãn vừa ôn dương.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Ma hoàng lưu ý tim mạch | Quân | — | 6–9 g | Sắc trước, hớt bọt |
| Phụ tử (chế) có độc | Thần | — | 9–15 g | Sắc trước 30–60 phút |
| Tế tân lưu ý thận | Tá | — | 3–6 g | Xem cảnh báo |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhMa hoàng6–9 gPhát hãn giải biểu
- ThầnHỗ trợ vị quânPhụ tử (chế)9–15 gÔn thận dương
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTế tân3–6 gTán hàn, thông dương
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Trợ dương giải biểu.[1][2]
Chủ trị: Dương hư ngoại cảm phong hàn: sợ lạnh nhiều, mặc ấm không đỡ, sốt nhẹ, rất mệt chỉ muốn ngủ, chân tay lạnh, đau đầu, lưng lạnh mỏi; lưỡi nhợt bệu rêu trắng trơn, mạch trầm (vô lực).[1][2] Xem Thận dương hư, Lục kinh biện chứng.
3. Phân tích phương
Ma hoàng lưu ý tim mạch là quân, phát hãn giải biểu; Phụ tử có độc là thần, ôn thận dương – “trong ôn ngoài tán”, phát hãn mà không làm hao dương.[1] Tế tân lưu ý thận vừa tán hàn ở biểu vừa trừ hàn ở lý, nối hai vị kia.[1][2] Khác Ma hoàng thang (mạch phù, chính khí còn mạnh), bài này dùng khi mạch trầm, chính khí đã suy.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư sắc mặt nhợt thêm Nhân sâm, Hoàng kỳ; ho đờm thêm Bán hạ, Hạnh nhân; thấp gây đau mình thêm Thương truật, Độc hoạt; hàn ngưng huyết ứ thêm Đương quy, Xuyên khung. Bài gần: Ma hoàng phụ tử cam thảo thang (thay Tế tân bằng Chích cam thảo).[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi dương thoát (tiêu chảy nước, chân tay lạnh giá, mạch vi – phải hồi dương trước), khi có thai, âm hư có nhiệt, thực nhiệt, ra nhiều mồ hôi; thận trọng khi tăng huyết áp, bệnh tim (trừ nhịp chậm do dương hư, theo dõi chặt), cường giáp, bệnh thận, người cao tuổi; không dùng cùng thuốc ức chế MAO, thận trọng với digoxin.[1] American Dragon ghi chỉ dùng khi dương hư nhẹ, không dùng khi không có dương hư; chống chỉ định khi có thai, cho con bú, thực nhiệt hoặc táo, âm hư.[2]
Kết luận
Ma hoàng phụ tử tế tân thang trợ dương giải biểu cho người dương hư bị cảm hàn; cả ba vị đều cần thận trọng – chỉ dùng theo chỉ định.[1][2][3][4]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Ma Huang Fu Zi Xi Xin Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 25/5/2026)
- Penner J. (American Dragon). Ma Huang Fu Zi Xi Xin Tang – Chinese Herbs
- Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Ephedra (About Herbs, cập nhật 23/5/2025)