Ma hạnh thạch cam thang: thành phần, công năng và phân tích
Ma hạnh thạch cam thang là Ma hoàng thang bỏ Quế chi, thêm Thạch cao: cay mát tuyên phế, thanh nhiệt bình suyễn cho chứng phế nhiệt ho suyễn có sốt.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Ma hoàng lưu ý tim mạch | Quân | — | 6–9 g | |
| Thạch cao (sống) | Thần | — | 18–30 g | Sắc trước |
| Hạnh nhân | Tá | — | 6–9 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhMa hoàng6–9 gTuyên phế bình suyễn
- ThầnHỗ trợ vị quânThạch cao (sống)18–30 gThanh phế nhiệt
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHạnh nhân6–9 gGiáng phế khí, chỉ khái
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3–6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tân lương tuyên phế, thanh nhiệt bình suyễn.[1][2]
Chủ trị: Phế nhiệt (phong nhiệt hoặc phong hàn đã hóa nhiệt): sốt kéo dài, có thể có mồ hôi, ho suyễn thở gấp, cánh mũi phập phồng, đờm vàng, khát, đau họng; rêu vàng, mạch hoạt sác.[1][2] Xem Phong nhiệt phạm Phế, Đàm nhiệt ủng Phế.
3. Phân tích phương
Ma hoàng lưu ý tim mạch là quân, tuyên phế bình suyễn; Thạch cao là thần, lượng lớn gấp nhiều lần Ma hoàng nên cả bài thành cay mát – Ma hoàng chỉ còn tác dụng tuyên phế chứ không phát hãn mạnh.[1][2] Hạnh nhân giáng phế khí, Cam thảo điều hòa.[1]
American Dragon ghi Thạch cao gấp 5 lần Ma hoàng khi suyễn có mồ hôi, gấp 3 lần khi không mồ hôi.[2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: phế nhiệt nặng thêm Tang bạch bì, Hoàng cầm, Tri mẫu, tăng Thạch cao; đờm vàng đặc thêm Qua lâu, Chiết bối mẫu, Cát cánh; táo bón thêm Đại hoàng.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi phong hàn chưa hóa nhiệt (đờm trắng loãng, không khát), thận không nạp khí, tăng huyết áp hoặc loạn nhịp chưa kiểm soát, mồ hôi nhiều thoát khí, âm hư; thận trọng ở người già yếu, mất ngủ, cường giáp; Hạnh nhân có amygdalin, cần dùng liều cẩn thận ở trẻ em.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi suyễn do phong hàn, chính khí hư, trẻ em và người già suy yếu.[2]
Kết luận
Ma hạnh thạch cam thang tuyên phế thanh nhiệt bình suyễn cho phế nhiệt ho suyễn; Thạch cao lượng lớn biến bài thành cay mát. Ma hoàng cần thận trọng tim mạch.[1][2][3]