Phương Tễ

Chỉ khái tán

Phương tễ · Giải biểu · 止嗽散

Chỉ khái tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Chỉ khái tán của Trình Quốc Bành dùng cho ho dai dẳng sau cảm: biểu tà gần hết nhưng phế khí chưa tuyên, ngứa họng là ho.[1][2]

Chỉ khái tán – Phương tễ · Giải biểu
Chỉ khái tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Tử uyển (chế mật) Quân — 9–15 g
Bách bộ (chế mật) Quân — 9–12 g
Cát cánh Thần — 9–15 g
Bạch tiền Thần — 9–12 g
Kinh giới Tá — 6–10 g
Trần bì Tá — 6–10 g
Cam thảo (chích mật) Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương tán bột, mỗi lần 6–9 g với nước ấm sau ăn và trước khi ngủ.[1] American Dragon ghi mỗi vị 4–10 g.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Chỉ khái tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Tử uyển (chế mật)9–15 gNhuận phế hóa đàm, chỉ khái
    Bách bộ (chế mật)9–12 gNhuận phế chỉ khái
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Cát cánh9–15 gTuyên phế, lợi họng
    Bạch tiền9–12 gGiáng khí hóa đàm
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Kinh giới6–10 gSơ phong giải biểu
    Trần bì6–10 gLý khí hóa đàm
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo (chích mật)3–6 gĐiều hòa, lợi họng

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Tuyên phế chỉ khái, sơ phong hóa đàm.[1][2]

Chủ trị: Ho sau ngoại cảm phong hàn, biểu chứng gần hết: ho dai dẳng, ngứa họng là ho, đờm trắng khó khạc, có thể hơi sợ gió; rêu trắng mỏng, mạch phù hoãn.[1][2] Xem Phong hàn phạm Phế.

3. Phân tích phương

Tử uyển, Bách bộ là quân – ấm mà không táo, nhuận mà không trệ, chỉ ho mới hay ho lâu đều được; Cát cánh thăng, Bạch tiền giáng – hai thần điều phế khí.[1] Kinh giới sơ phong giải nốt biểu tà, Trần bì lý khí hóa đàm; Cam thảo là sứ.[1][2] Dược điển Việt Nam cũng ghi Tử uyển thường phối với Bách bộ.[3]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: phong hàn mới thêm Phòng phong, Tô diệp, Sinh khương; phong nhiệt bỏ Kinh giới, thêm Tang diệp, Bạc hà, Cúc hoa; táo thương phế bỏ Trần bì, Kinh giới, thêm Qua lâu, Xuyên bối mẫu, Tri mẫu; đàm thấp thêm Bán hạ, Phục linh, Tang bạch bì.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi không dùng cho ho do âm hư, phế nhiệt hoặc đàm nhiệt, hết sức thận trọng khi đờm lẫn máu.[2] Ho kéo dài quá 2–3 tuần, ho ra máu, sốt, sụt cân cần đi khám.

Kết luận

Chỉ khái tán tuyên phế chỉ khái cho ho dai dẳng sau cảm, Tử uyển và Bách bộ làm quân.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Zhi Sou San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 22/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Zhi Sou San – Chinese Herbs
  3. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 – chuyên luận Tử uyển (Rễ và Thân rễ), tr. 1364–1365

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ