Tang diệp (Folium Mori albae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Tang diệp là lá phơi hay sấy khô của cây Dâu tằm thuộc họ Dâu tằm; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, đắng, tính lạnh, quy vào hai kinh Phế, Can.[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Tang diệp (lá dâu tằm).[1] |
| Tên dược liệu | Folium Mori albae.[1] |
| Loài cho dược liệu | Morus alba L.[1] |
| Họ | Dâu tằm (Moraceae).[1] |
| Bộ phận dùng | Lá phơi hay sấy khô.[1] |
| Tính, vị | Vị ngọt (cam), đắng (khổ), tính lạnh (hàn).[1] |
| Quy kinh | Phế, Can.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Không có chỉ tiêu định lượng hoạt chất; chất chiết được bằng ethanol không ít hơn 5,0%.[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Lá nhăn nheo, dễ vỡ; khi trải phẳng hình trứng đến trứng rộng, dài 8–15 cm, rộng 7–13 cm, có cuống, mép khía răng cưa. Mặt trên màu lục vàng đến vàng nâu nhạt. Vị hơi đắng, chát.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Chế biến và bào chế
Thu hái lá bánh tẻ vào mùa thu (sau khi có sương), loại bỏ lá vàng úa và tạp chất, rửa sạch, phơi trong râm hoặc sấy nhẹ đến khô. Khi bào chế, vò vụn, bỏ cuống, rây bỏ vụn nát.[1]
Ghi chép trong sách của GS. Đỗ Tất Lợi
Sách ghi cây dâu tằm có nguồn gốc Trung Quốc, được di thực vào Việt Nam từ lâu và trồng khắp nơi để nuôi tằm; nhiều bộ phận của cây (lá, vỏ rễ, cành, quả) được dùng làm thuốc riêng.[2]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi tang diệp vị ngọt, đắng, tính lạnh, vào các kinh Phế, Can.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Sơ tán phong nhiệt, thanh can, minh mục.[1] |
| Chủ trị | Cảm mạo phong nhiệt; phế nhiệt ho khan; chóng mặt, nhức đầu, hoa mắt; đau mắt đỏ.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều 5–12 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Dược điển ghi người bệnh hư hàn không nên dùng.[1]
Lưu ý khi dùng
Đau mắt đỏ kèm nhìn mờ, đau nhức mắt, sợ ánh sáng hoặc chóng mặt kèm yếu liệt, nói khó cần được khám ngay, không tự xử trí bằng thuốc.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Lá dâu dùng làm thuốc có khác lá dâu nuôi tằm không?
Cùng là lá cây dâu tằm Morus alba; dược liệu phải được thu hái, phơi sấy và đạt các chỉ tiêu chất lượng của Dược điển.[1]
Bảo quản
Để nơi khô, tránh mốc.[1]
Kết luận
Tang diệp – Folium Mori albae là vị thuốc vị ngọt, đắng, tính lạnh, quy kinh Phế, Can, được Dược điển ghi công năng sơ tán phong nhiệt, thanh can, minh mục.[1]
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Dâu (Lá), Folium Mori albae, tr. 1136–1137
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (xuất bản lần thứ XII). Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2004 – mục “Cây dâu”, tr. 720–721