Dược Liệu

Giảo cổ lam

Herba Gynostemmae

Giảo cổ lam (Herba Gynostemmae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Giảo cổ lam là phần trên mặt đất đã phơi hay sấy khô của cây Giảo cổ lam thuộc họ Bí; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, tính lạnh, quy vào hai kinh Can, Phế.[1]

Giảo cổ lam – Dược liệu
Giảo cổ lam

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Giảo cổ lam, Herba Gynostemmae”, tập 2, tr. 1178. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Giảo cổ lam (Thất diệp đởm).[1]
Tên dược liệu Herba Gynostemmae.[1]
Loài cho dược liệu Giảo cổ lam [Gynostemma pentaphyllum (Thunb.) Makino].[1]
Họ Bí (Cucurbitaceae).[1]
Bộ phận dùng Phần trên mặt đất đã phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), tính lạnh (hàn).[1]
Quy kinh Can, Phế.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Dây leo, thân hình trụ có cạnh, dài 0,3–1 m, phân đốt, khoảng cách giữa các đốt 6–10 cm, mang tua cuốn; vị đắng.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hái vào mùa hạ, rửa sạch, phơi khô, cắt đoạn 2–3 cm, phơi hoặc sấy khô; khi dùng sao vàng.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi giảo cổ lam vị đắng, tính lạnh, vào hai kinh Can, Phế.[1]

Quy kinh:Kinh CanKinh PhếBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Thanh nhiệt giải độc, chỉ ho, trừ đờm.[1]
Chủ trị Đợt cấp của viêm phế quản mạn tính; viêm gan virus; viêm thận; viêm dạ dày cấp; bệnh tiểu đường; chứng tăng mỡ máu.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 15–30 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc, hoặc tán bột thô làm chè hãm uống.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Chuyên luận Giảo cổ lam trong Dược điển không có mục kiêng kỵ riêng; việc dùng vẫn cần thầy thuốc chỉ định.[1]

Tiểu đường: không tự thay thuốc

Người đái tháo đường đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin nếu dùng thêm thảo dược có tác dụng hạ đường huyết có thể bị hạ đường huyết (run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, lú lẫn). Cần đo đường huyết thường xuyên và báo bác sĩ trước khi dùng; không tự ngừng thuốc.

Về các sản phẩm thực phẩm chức năng

Vị thuốc này hiện có nhiều sản phẩm trà, viên, cao bán như thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Thực phẩm chức năng không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh; chất lượng, hàm lượng mỗi sản phẩm khác nhau. Người đang điều trị bệnh mạn tính (gan, thận, tiểu đường, tim mạch) không tự ngừng thuốc để dùng sản phẩm thảo dược và nên báo bác sĩ mọi sản phẩm đang dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Trà giảo cổ lam có thay được thuốc tiểu đường, mỡ máu?

Không. Dược điển ghi chủ trị tiểu đường, tăng mỡ máu theo kinh nghiệm sử dụng,[1] nhưng người bệnh vẫn cần thuốc, chế độ ăn và theo dõi theo bác sĩ.

Giảo cổ lam tính gì?

Dược điển ghi vị đắng, tính lạnh;[1] người hay lạnh bụng, đi ngoài lỏng nên hỏi thầy thuốc.

Bảo quản

Trong bao bì kín, để nơi khô, thoáng, tránh ẩm, sâu mọt.[1]

Kết luận

Giảo cổ lam – Herba Gynostemmae là vị thuốc vị đắng, tính lạnh, quy kinh Can, Phế, được Dược điển ghi công năng thanh nhiệt giải độc, chỉ ho, trừ đờm.[1] Người tiểu đường dùng thêm cần theo dõi đường huyết.

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Giảo cổ lam, Herba Gynostemmae, tr. 1178

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ