Tang bạch bì (Cortex Mori albae radicis): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Tang bạch bì là vỏ rễ đã cạo lớp bần, phơi hay sấy khô của cây Dâu tằm thuộc họ Dâu tằm; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, tính lạnh, quy vào kinh Phế.[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Tang bạch bì (vỏ rễ dâu).[1] |
| Tên dược liệu | Cortex Mori albae radicis.[1] |
| Loài cho dược liệu | Dâu tằm (Morus alba L.).[1] |
| Họ | Dâu tằm (Moraceae).[1] |
| Bộ phận dùng | Vỏ rễ đã cạo lớp bần, phơi hay sấy khô.[1] |
| Tính, vị | Vị ngọt (cam), tính lạnh (hàn).[1] |
| Quy kinh | Phế.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất…).[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Mảnh vỏ rễ hình ống, hình máng hai mép cuốn lại, hoặc mảnh dẹt, quăn queo, dày 1–4 mm; mặt ngoài trắng hoặc vàng nhạt, tương đối nhẵn; chất nhẹ, dai, có sợi chắc, dễ tước dọc.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Lưu ý dễ nhầm
Cây dâu cho nhiều vị thuốc
Dược điển có các chuyên luận riêng: lá dâu (tang diệp), cành dâu (tang chi), quả dâu (tang thầm) và vỏ rễ dâu (tang bạch bì). Mỗi bộ phận có công năng khác nhau. Xem thêm bài Tang diệp.
Chế biến và bào chế
Vỏ rễ dâu được cạo lớp bần, phơi hay sấy khô.[1] Dạng bào chế: tang bạch bì sợi (ủ mềm, tước sợi, phơi khô) và mật tang bạch bì (sao với mật ong đến vàng, không dính tay; 2 kg mật ong cho 10 kg).[1]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi tang bạch bì vị ngọt, tính lạnh, vào kinh Phế.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Thanh phế, bình suyễn, lợi thủy tiêu thũng.[1] |
| Chủ trị | Phế nhiệt ho suyễn; thủy thũng đầy trướng, tiểu tiện ít; cơ và da mặt, mắt phù thũng.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều 6–12 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Chuyên luận Dâu (Vỏ rễ) trong Dược điển không có mục kiêng kỵ riêng; việc dùng vẫn cần thầy thuốc chỉ định.[1]
Ho, khó thở: khi nào cần khám
Ho kèm khó thở, thở rít, tím môi, đau ngực, sốt cao, ho ra máu, hoặc ho kéo dài trên 3 tuần (nhất là kèm sụt cân, ra mồ hôi đêm) cần đi khám để loại trừ viêm phổi, lao, hen, ung thư phổi. Người bệnh hen, COPD tiếp tục dùng thuốc theo bác sĩ.
Phù mặt, phù chân, tiểu ít có thể do bệnh thận, tim, gan; cần xét nghiệm và khám, không chỉ dùng thuốc lợi tiểu.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Phù nề có dùng tang bạch bì được không?
Dược điển ghi chủ trị thủy thũng, phù mặt mắt,[1] nhưng phù cần được khám tìm nguyên nhân (thận, tim, gan) trước khi dùng thuốc.
Tang bạch bì có phải lá dâu?
Không. Tang bạch bì là vỏ rễ dâu; lá dâu là vị tang diệp.[1]
Bảo quản
Để nơi khô thoáng, tránh mốc mọt.[1]
Kết luận
Tang bạch bì – Cortex Mori albae radicis là vỏ rễ dâu, vị ngọt, tính lạnh, quy kinh Phế, được Dược điển ghi công năng thanh phế, bình suyễn, lợi thủy tiêu thũng.[1] Phù nề cần được khám tìm nguyên nhân.
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Dâu (Vỏ rễ), Cortex Mori albae radicis, tr. 1137–1138