Phương Tễ

Tả bạch tán

Phương tễ · Thanh nhiệt · 瀉白散

Tả bạch tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Tả bạch tán của Tiền Ất – bài nhi khoa nổi tiếng – thanh nhiệt ẩn ở phế bằng Tang bạch bì, Địa cốt bì, kèm Cam thảo và Ngạnh mễ giữ vị khí.[1][2]

Tả bạch tán – Phương tễ · Thanh nhiệt
Tả bạch tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Tang bạch bì (sao mật) Quân — 9–15 g
Địa cốt bì Thần — 9–15 g
Cam thảo Tá — 3–6 g
Ngạnh mễ (gạo tẻ) Sứ — 6–10 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Tả bạch tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Tang bạch bì (sao mật)9–15 gTả phế nhiệt, bình suyễn
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Địa cốt bì9–15 gThanh hư nhiệt, lương huyết
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Cam thảo3–6 gNhuận phế, điều hòa
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Ngạnh mễ (gạo tẻ)6–10 gBảo vệ vị khí

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Thanh tả phế nhiệt, chỉ khái bình suyễn.[1][2]

Chủ trị: Phế nhiệt (phục hỏa): ho kéo dài, ho khan hoặc ít đờm, khó thở, sốt nhẹ nóng ở da tăng về chiều, má đỏ, miệng khô; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch tế sác.[1][2] Xem Tạng Phế.

3. Phân tích phương

Tang bạch bì là quân, tả nhiệt ở phế, bình suyễn; Địa cốt bì là thần, thanh hư nhiệt, giúp quân thanh phục hỏa.[1] Cam thảo và Ngạnh mễ dưỡng vị – “bồi thổ sinh kim” – để thuốc mát không hại trung tiêu.[1][2]

“Bạch” (trắng) là màu của phế theo ngũ hành; tên bài nghĩa là “tả nhiệt phế”. Tác giả là Tiền Ất.

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: phế nhiệt nặng thêm Hoàng cầm, Tri mẫu; âm hư triều nhiệt thêm Ngân sài hồ, Miết giáp lưu ý có thai; ho khan ít đờm thêm Qua lâu bì, Xuyên bối mẫu; chảy máu cam thêm Bạch mao căn, Ngẫu tiết.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định khi ho suyễn do phong hàn, phong nhiệt hoặc đàm thấp; cần gia giảm để bảo vệ tỳ.[2] Me & Qi ghi thêm: không dùng cho ho do phế hư; thận trọng khi tỳ vị hư hàn.[1]

Kết luận

Tả bạch tán thanh tả phế nhiệt cho ho, sốt về chiều do phục hỏa ở phế, Tang bạch bì làm quân, Địa cốt bì làm thần.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Xie Bai San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Xie Bai San – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ