Long đởm tả can thang: thành phần, công năng và phân tích
Long đởm tả can thang tả thực hỏa ở can đởm và thanh thấp nhiệt hạ tiêu: Long đởm làm quân, phối thuốc thanh nhiệt, lợi thấp và vị dưỡng huyết để không hại âm.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Long đởm | Quân | — | 6–9 g | |
| Hoàng cầm | Thần | — | 6–9 g | |
| Chi tử | Thần | — | 6–9 g | |
| Trạch tả | Tá | — | 9–12 g | |
| Mộc thông (thân Akebia) | Tá | — | 3–6 g | Đúng loài Akebia; không dùng Quan mộc thông |
| Xa tiền tử | Tá | — | 6–9 g | |
| Sinh địa | Tá | — | 9–12 g | |
| Đương quy | Tá | — | 3–6 g | |
| Sài hồ | Sứ | — | 3–6 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhLong đởm6–9 gTả thực hỏa can đởm, thanh thấp nhiệt
- ThầnHỗ trợ vị quânHoàng cầm6–9 gThanh nhiệtChi tử6–9 gThanh nhiệt tam tiêu
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTrạch tả9–12 gLợi thấpMộc thông (thân Akebia)3–6 gLợi thấp nhiệtXa tiền tử6–9 gLợi thấpSinh địa9–12 gDưỡng âm, lương huyếtĐương quy3–6 gDưỡng huyết
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịSài hồ3–6 gSơ can, dẫn thuốc vào can kinhCam thảo3–6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tả can đởm thực hỏa, thanh thấp nhiệt hạ tiêu.[1][2]
Chủ trị: Can hỏa bốc lên: đau đầu, mắt đỏ đau, ù tai, miệng đắng, sườn đau, dễ cáu. Thấp nhiệt can đởm dồn xuống: bộ phận sinh dục sưng ngứa, khí hư vàng hôi, tiểu buốt, tiểu đỏ; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch huyền sác.[1][2] Xem Can Đởm thấp nhiệt, Can hỏa thượng viêm.
3. Phân tích phương
Long đởm là quân, tả thực hỏa can đởm; Hoàng cầm, Chi tử là thần, giúp thanh nhiệt.[1] Trạch tả, Mộc thông, Xa tiền tử lợi thấp, dẫn thấp nhiệt ra đường tiểu; Sinh địa, Đương quy dưỡng âm huyết để thuốc đắng lạnh, lợi tiểu không làm tổn âm – đều là tá. Sài hồ dẫn thuốc vào can kinh, Cam thảo điều hòa – là sứ.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Gia giảm theo Me & Qi: hỏa mạnh thêm Hoàng liên (bỏ Mộc thông, Xa tiền tử); thấp nặng thêm Hoạt thạch, Ý dĩ; zona thêm Bản lam căn, Diên hồ sách, Xích thược; mắt đỏ thêm Cúc hoa, Quyết minh tử.[1]
5. Lưu ý an toàn
Chỉ dùng ngắn ngày, ngừng khi triệu chứng đỡ vì dùng lâu hại tỳ vị.[1] Thận trọng khi tỳ vị hư hàn; chống chỉ định khi âm, dương hoặc huyết hư.[2] Về Mộc thông: FDA có lệnh cảnh báo nhập khẩu đối với sản phẩm chứa các loài Aristolochia, trong đó có tên “Guan mu tong” (Quan mộc thông).[3]
Kết luận
Long đởm tả can thang tả can đởm thực hỏa, thanh thấp nhiệt hạ tiêu, Long đởm làm quân; chỉ dùng ngắn ngày và bắt buộc dùng đúng loài Mộc thông, không dùng Quan mộc thông.[1][3]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Long Dan Xie Gan Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 28/9/2026)
- Penner J. (American Dragon). Long Dan Xie Gan Tang – Chinese Herbs
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)