Phương Tễ

Long đởm tả can thang

Phương tễ · Thanh nhiệt · 龍膽瀉肝湯

Long đởm tả can thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Long đởm tả can thang tả thực hỏa ở can đởm và thanh thấp nhiệt hạ tiêu: Long đởm làm quân, phối thuốc thanh nhiệt, lợi thấp và vị dưỡng huyết để không hại âm.[1][2]

Long đởm tả can thang – Phương tễ · Thanh nhiệt
Long đởm tả can thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Vị Mộc thông phải đúng loài. Nhiều đợt suy thận ở nhiều nước đã được quy cho thuốc bắc bị nhầm lẫn tên vị; Quan mộc thông (Aristolochia manshuriensis) chứa acid aristolochic – chất gây ung thư và độc với thận, có thể gây tổn thương thận không hồi phục.[3] Chỉ dùng dược liệu đã xác định đúng loài, có nguồn gốc rõ ràng; bài chỉ dùng ngắn ngày theo đơn.[1]

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Long đởm Quân — 6–9 g
Hoàng cầm Thần — 6–9 g
Chi tử Thần — 6–9 g
Trạch tả Tá — 9–12 g
Mộc thông (thân Akebia) Tá — 3–6 g Đúng loài Akebia; không dùng Quan mộc thông
Xa tiền tử Tá — 6–9 g
Sinh địa Tá — 9–12 g
Đương quy Tá — 3–6 g
Sài hồ Sứ — 3–6 g
Cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Long đởm tả can thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Long đởm6–9 gTả thực hỏa can đởm, thanh thấp nhiệt
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Hoàng cầm6–9 gThanh nhiệt
    Chi tử6–9 gThanh nhiệt tam tiêu
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Trạch tả9–12 gLợi thấp
    Mộc thông (thân Akebia)3–6 gLợi thấp nhiệt
    Xa tiền tử6–9 gLợi thấp
    Sinh địa9–12 gDưỡng âm, lương huyết
    Đương quy3–6 gDưỡng huyết
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Sài hồ3–6 gSơ can, dẫn thuốc vào can kinh
    Cam thảo3–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Tả can đởm thực hỏa, thanh thấp nhiệt hạ tiêu.[1][2]

Chủ trị: Can hỏa bốc lên: đau đầu, mắt đỏ đau, ù tai, miệng đắng, sườn đau, dễ cáu. Thấp nhiệt can đởm dồn xuống: bộ phận sinh dục sưng ngứa, khí hư vàng hôi, tiểu buốt, tiểu đỏ; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch huyền sác.[1][2] Xem Can Đởm thấp nhiệt, Can hỏa thượng viêm.

3. Phân tích phương

Long đởm là quân, tả thực hỏa can đởm; Hoàng cầm, Chi tử là thần, giúp thanh nhiệt.[1] Trạch tả, Mộc thông, Xa tiền tử lợi thấp, dẫn thấp nhiệt ra đường tiểu; Sinh địa, Đương quy dưỡng âm huyết để thuốc đắng lạnh, lợi tiểu không làm tổn âm – đều là tá. Sài hồ dẫn thuốc vào can kinh, Cam thảo điều hòa – là sứ.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Gia giảm theo Me & Qi: hỏa mạnh thêm Hoàng liên (bỏ Mộc thông, Xa tiền tử); thấp nặng thêm Hoạt thạch, Ý dĩ; zona thêm Bản lam căn, Diên hồ sách, Xích thược; mắt đỏ thêm Cúc hoa, Quyết minh tử.[1]

5. Lưu ý an toàn

Chỉ dùng ngắn ngày, ngừng khi triệu chứng đỡ vì dùng lâu hại tỳ vị.[1] Thận trọng khi tỳ vị hư hàn; chống chỉ định khi âm, dương hoặc huyết hư.[2] Về Mộc thông: FDA có lệnh cảnh báo nhập khẩu đối với sản phẩm chứa các loài Aristolochia, trong đó có tên “Guan mu tong” (Quan mộc thông).[3]

Kết luận

Long đởm tả can thang tả can đởm thực hỏa, thanh thấp nhiệt hạ tiêu, Long đởm làm quân; chỉ dùng ngắn ngày và bắt buộc dùng đúng loài Mộc thông, không dùng Quan mộc thông.[1][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Long Dan Xie Gan Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 28/9/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Long Dan Xie Gan Tang – Chinese Herbs
  3. U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ