Ngọc nữ tiễn: thành phần, công năng và phân tích
Ngọc nữ tiễn của Trương Cảnh Nhạc chữa cùng lúc vị hỏa thừa và thận âm thiếu: Thạch cao thanh vị, Thục địa tư thận, Ngưu tất dẫn hỏa đi xuống.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thạch cao | Quân | — | 15–30 g | Sắc trước |
| Thục địa | Thần | — | 9–30 g | |
| Tri mẫu | Tá | — | 3–6 g | |
| Mạch môn | Tá | — | 6–9 g | |
| Ngưu tất | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThạch cao15–30 gThanh vị nhiệt
- ThầnHỗ trợ vị quânThục địa9–30 gTư thận âm
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTri mẫu3–6 gThanh nhiệt tư âmMạch môn6–9 gDưỡng âm sinh tân
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịNgưu tất3–6 gDẫn nhiệt đi xuống
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh vị nhiệt, tư thận âm.[1][2]
Chủ trị: Vị nhiệt kèm thận âm hư: đau răng ưa lạnh, chảy máu lợi, răng lung lay, đau đầu vùng trán, khát thích uống lạnh, bứt rứt, miệng khô; lưỡi đỏ rêu vàng khô.[1][2] Xem Vị nhiệt, Thận âm hư.
3. Phân tích phương
Thạch cao là quân, thanh vị hỏa; Thục địa là thần, tư thận âm.[1] Tri mẫu, Mạch môn vừa thanh nhiệt vừa dưỡng âm – tá; Ngưu tất dẫn hỏa và huyết đi xuống – sứ.[1][2]
So với Thanh vị tán (vị hỏa thực), bài này dùng khi đã kèm âm hư.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: hỏa nhiều thêm Chi tử, Địa cốt bì; chảy máu lợi nhiều thêm Huyền sâm, đổi Thục địa thành Sinh địa; âm hư nặng thêm Thiên hoa phấn, Thạch hộc, Ngọc trúc; tâm hỏa thêm Hoàng liên, Trúc diệp. Ngô Cúc Thông có bài gia giảm: thay Sinh địa, bỏ Ngưu tất, thêm Huyền sâm.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi tiêu chảy hoặc phân lỏng.[2] Me & Qi ghi tránh khi tỳ vị dương hư.[1] Đau răng, chảy máu lợi kéo dài cần khám nha khoa; chảy máu lợi kèm bầm tím, mệt cần xét nghiệm máu.
Kết luận
Ngọc nữ tiễn thanh vị nhiệt, tư thận âm cho đau răng, chảy máu lợi do vị nhiệt kèm thận âm hư; Thạch cao làm quân, Thục địa làm thần.[1][2]