Thanh cốt tán: thành phần, công năng và phân tích
Thanh cốt tán chuyên trị “cốt chưng triều nhiệt” do âm hư: hầu hết các vị đều thanh hư nhiệt, kèm Miết giáp tư âm.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Ngân sài hồ | Quân | — | 5 g | |
| Tri mẫu | Thần | — | 3 g | |
| Hồ hoàng liên | Thần | — | 3 g | |
| Địa cốt bì | Thần | — | 3 g | |
| Thanh hao | Tá | — | 3 g | |
| Tần giao | Tá | — | 3 g | |
| Miết giáp (chế giấm) lưu ý có thai | Tá | — | 3 g | Sắc trước |
| Cam thảo | Sứ | — | 2 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo nguyên phương [1]; American Dragon ghi khoảng liều rộng hơn (Ngân sài hồ tới 18 g).[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhNgân sài hồ5 gThanh hư nhiệt
- ThầnHỗ trợ vị quânTri mẫu3 gTư âm thanh nhiệtHồ hoàng liên3 gThanh hư nhiệtĐịa cốt bì3 gLương huyết, thoái cốt chưng
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụThanh hao3 gThấu hư nhiệtTần giao3 gThanh hư nhiệtMiết giáp (chế giấm)3 gTư âm tiềm dương
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo2 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh hư nhiệt, thoái cốt chưng.[1][2]
Chủ trị: Can thận âm hư, hư hỏa nội nhiễu: cốt chưng triều nhiệt về chiều, đêm, ra mồ hôi trộm, gầy, gò má đỏ, môi đỏ, lòng bàn tay chân nóng, miệng họng khô, bứt rứt mất ngủ; lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác.[1][2] Xem Can Thận âm hư.
3. Phân tích phương
Ngân sài hồ là quân, thanh hư nhiệt mà không đắng lạnh tổn vị; Tri mẫu, Hồ hoàng liên, Địa cốt bì thanh hư nhiệt ở âm phận – thần.[1] Thanh hao, Tần giao thấu nhiệt ra ngoài; Miết giáp lưu ý có thai tư âm tiềm dương; Cam thảo điều hòa.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: huyết hư thêm Đương quy, Bạch thược, Sinh địa; ho khan họng khô thêm A giao, Mạch môn, Ngũ vị tử; mồ hôi trộm nhiều thêm Hoàng kỳ, Mẫu lệ; âm hư táo nặng thêm Thạch hộc, Huyền sâm.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi sốt do ngoại cảm, khi sốt do thực nhiệt; thận trọng khi tỳ vị hư hàn, khi có thai.[1] American Dragon lưu ý âm hư nặng cần thêm thuốc bổ âm.[2] Sốt chiều, mồ hôi trộm, sụt cân, ho là dấu hiệu cần khám lao ngay – lao phải điều trị bằng thuốc chống lao.
Kết luận
Thanh cốt tán thanh hư nhiệt, thoái cốt chưng cho sốt chiều do âm hư; luôn cần loại trừ lao và bệnh nặng khác.[1][2]