Ngũ vị tiêu độc ẩm: thành phần, công năng và phân tích
Ngũ vị tiêu độc ẩm là bài chủ của mụn nhọt “đinh độc” thể nhiệt: năm vị đều thanh nhiệt giải độc, Kim ngân hoa làm quân, uống với chút rượu.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Kim ngân hoa | Quân | — | 15–30 g | |
| Dã cúc hoa | Thần | — | 9–15 g | |
| Bồ công anh | Thần | — | 9–15 g | |
| Tử hoa địa đinh | Thần | — | 9–15 g | |
| Thiên quỳ tử | Tá | — | 6–15 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương sắc xong thêm một ít rượu.[1][2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhKim ngân hoa15–30 gThanh nhiệt giải độc
- ThầnHỗ trợ vị quânDã cúc hoa9–15 gThanh nhiệt giải độcBồ công anh9–15 gThanh nhiệt giải độc, tiêu ungTử hoa địa đinh9–15 gThanh nhiệt giải độc
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụThiên quỳ tử6–15 gThanh nhiệt, tán kết
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh nhiệt giải độc, tiêu tán đinh độc.[1][2]
Chủ trị: Nhiệt độc: mụn nhọt, đinh độc chân sâu cứng như đinh, tại chỗ sưng đỏ nóng đau, lúc đầu có sốt rét; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch sác.[1][2] Xem Hỏa tà.
3. Phân tích phương
Kim ngân hoa là quân, thanh nhiệt giải độc, tiêu ung; Dã cúc hoa, Bồ công anh, Tử hoa địa đinh là thần – đều là vị chủ trị đinh nhọt; Thiên quỳ tử là tá, tán kết; chút rượu giúp hành huyết tiêu sưng.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: nhiệt độc nặng sốt cao thêm Hoàng liên, Liên kiều; huyết nhiệt thêm Xích thược, Đơn bì; viêm vú kèm can uất thêm Sài hồ, Thanh bì, Qua lâu; mụn trứng cá có đàm thêm Trần bì, Bán hạ, Tỳ bà diệp; nhiễm khuẩn tiết niệu thêm Xa tiền tử; táo bón thêm Đại hoàng.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi không dùng cho nhọt âm (sắc nhợt, lạnh, không viêm), thận trọng khi tỳ hư, khí huyết hư.[1][2] Me & Qi ghi thận trọng khi có thai (bỏ rượu), không dùng kéo dài.[1] Nhọt ở mặt (vùng tam giác mũi – môi), nhọt kèm sốt cao, vệt đỏ lan, sưng lan nhanh cần được khám ngay – có thể cần kháng sinh, chích rạch.
Kết luận
Ngũ vị tiêu độc ẩm thanh nhiệt giải độc, tiêu tán đinh độc cho mụn nhọt thể nhiệt; nhọt nặng phải đi khám.[1][2]