Hoàng liên giải độc thang: thành phần, công năng và phân tích
Hoàng liên giải độc thang tả hỏa giải độc ở cả ba tiêu bằng bốn vị đắng lạnh: Hoàng liên, Hoàng cầm, Hoàng bá, Chi tử; dùng cho hỏa độc thực nhiệt.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoàng liên | Quân | 3 lạng | 9 g | |
| Hoàng cầm | Thần | — | 6 g | |
| Hoàng bá | Tá | — | 6 g | |
| Chi tử | Tá | — | 9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Me & Qi ghi tỷ lệ 3 : 2 : 2 : 3; cột “thang tham khảo” theo [1], American Dragon ghi khoảng 6–12 g mỗi vị.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoàng liên9 gTả tâm hỏa và hỏa ở trung tiêu
- ThầnHỗ trợ vị quânHoàng cầm6 gThanh nhiệt thượng tiêu
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHoàng bá6 gThanh thấp nhiệt hạ tiêuChi tử9 gThanh nhiệt tam tiêu, dẫn nhiệt ra đường tiểu
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tả hỏa giải độc, thanh nhiệt tam tiêu.[1][2]
Chủ trị: Hỏa độc thịnh ở tam tiêu: sốt cao, bứt rứt, mất ngủ, miệng họng khô, tiểu ít sẫm màu, chảy máu cam hoặc nôn ra máu do nhiệt, mụn nhọt; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch sác có lực.[1][2] Xem Tâm hỏa thượng viêm, Hỏa tà.
3. Phân tích phương
Hoàng liên là quân, tả tâm hỏa; Hoàng cầm là thần, thanh thượng tiêu; Hoàng bá thanh hạ tiêu và Chi tử thông thanh tam tiêu, dẫn nhiệt ra theo đường tiểu – hai vị là tá.[1]
Bốn vị đều đắng lạnh, sức thanh nhiệt rất mạnh, nên bài chỉ dành cho thực nhiệt rõ ở người thể trạng khỏe.[2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Bài phát triển: Chi tử kim hoa thang (thêm Đại hoàng khi táo bón).[1] Gia giảm: hoàng đản thêm Nhân trần, Đại hoàng; mụn nhọt thêm Kim ngân hoa, Liên kiều, Bồ công anh.[1]
5. Lưu ý an toàn
Không dùng lâu hoặc liều cao vì hại tỳ vị; tránh khi tỳ vị hư hàn, âm hư hỏa vượng, không có thực nhiệt thật.[1] American Dragon ghi chỉ dùng cho chứng thực ở người thể trạng khỏe, không dùng lâu vì hại âm.[2]
Kết luận
Hoàng liên giải độc thang tả hỏa giải độc tam tiêu bằng bốn vị đắng lạnh, Hoàng liên làm quân; chỉ dùng ngắn ngày cho thực nhiệt.[1][2]