Phương Tễ

Phổ tế tiêu độc ẩm

Phương tễ · Thanh nhiệt · 普濟消毒飲

Phổ tế tiêu độc ẩm: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Phổ tế tiêu độc ẩm của Lý Đông Viên trị phong nhiệt dịch độc ở thượng tiêu: Hoàng cầm, Hoàng liên chế rượu thanh nhiệt, các vị sơ phong lợi họng, Thăng ma – Sài hồ dẫn thuốc lên đầu mặt.[1][2]

Phổ tế tiêu độc ẩm – Phương tễ · Thanh nhiệt
Phổ tế tiêu độc ẩm
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Hoàng cầm (chế rượu) Quân — 10–15 g
Hoàng liên (chế rượu) Quân — 10–15 g
Ngưu bàng tử Thần — 3–10 g
Liên kiều Thần — 3–10 g
Bạc hà Thần — 3–6 g Cho vào sau
Cương tàm Thần — 2–6 g
Huyền sâm Tá — 6–10 g
Bản lam căn Tá — 3–10 g
Mã bột Tá — 3–6 g Bọc vải
Cát cánh Tá — 3–6 g
Cam thảo Tá — 3–6 g
Trần bì Tá — 3–6 g
Sài hồ Sứ — 3–6 g
Thăng ma Sứ — 2–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Phổ tế tiêu độc ẩm
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Hoàng cầm (chế rượu)10–15 gThanh nhiệt giải độc
    Hoàng liên (chế rượu)10–15 gThanh nhiệt giải độc
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Ngưu bàng tử3–10 gSơ phong lợi họng
    Liên kiều3–10 gThanh nhiệt tán kết
    Bạc hà3–6 gSơ tán phong nhiệt
    Cương tàm2–6 gSơ phong tán kết
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Huyền sâm6–10 gTư âm giải độc
    Bản lam căn3–10 gThanh nhiệt giải độc, lợi họng
    Mã bột3–6 gThanh phế lợi họng
    Cát cánh3–6 gLợi họng
    Cam thảo3–6 gGiải độc
    Trần bì3–6 gLý khí
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Sài hồ3–6 gSơ tán, dẫn thuốc lên
    Thăng ma2–6 gGiải độc, dẫn thuốc lên

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Thanh nhiệt giải độc, sơ phong tán tà.[1][2]

Chủ trị: Đại đầu ôn (phong nhiệt dịch độc ở thượng tiêu): rét rồi sốt cao, đầu mặt sưng đỏ nóng đau, mắt sưng khó mở, họng sưng đau khó nuốt, khát; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch phù sác hữu lực.[1][2] Xem Phong nhiệt phạm Phế.

3. Phân tích phương

Hoàng cầm, Hoàng liên chế rượu là quân, thanh nhiệt độc ở thượng tiêu; Ngưu bàng tử, Liên kiều, Bạc hà, Cương tàm sơ tán phong nhiệt ở đầu mặt – thần.[1] Huyền sâm, Bản lam căn, Mã bột, Cát cánh, Cam thảo lợi họng giải độc; Trần bì lý khí; Sài hồ, Thăng ma dẫn thuốc lên.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: táo bón thêm Đại hoàng chế rượu; quai bị biến chứng viêm tinh hoàn thêm Xuyên luyện tử, Long đởm thảo; họng sưng mưng mủ thêm Thiên hoa phấn, Ý dĩ; biểu chứng rõ thêm Kinh giới, Phòng phong; zona vùng đầu mặt thêm Diên hồ sách, Xích thược.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi thận trọng khi âm hư.[2] Me & Qi ghi thận trọng khi tỳ hư phân lỏng, hư chứng không có thực nhiệt, không dùng kéo dài; tránh khi hàn chứng; thận trọng khi có thai; Hoàng liên, Hoàng cầm có thể tương tác với nhiều thuốc tây (chuyển hóa qua CYP).[1] Sưng mặt lan nhanh, khó thở, khó nuốt, sốt cao là cấp cứu.

Kết luận

Phổ tế tiêu độc ẩm thanh nhiệt giải độc, sơ phong tán tà cho “đại đầu ôn”; nhiễm trùng vùng đầu mặt cổ cần được khám.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Pu Ji Xiao Du Yin: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Pu Ji Xiao Du Yin – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ