Phổ tế tiêu độc ẩm: thành phần, công năng và phân tích
Phổ tế tiêu độc ẩm của Lý Đông Viên trị phong nhiệt dịch độc ở thượng tiêu: Hoàng cầm, Hoàng liên chế rượu thanh nhiệt, các vị sơ phong lợi họng, Thăng ma – Sài hồ dẫn thuốc lên đầu mặt.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoàng cầm (chế rượu) | Quân | — | 10–15 g | |
| Hoàng liên (chế rượu) | Quân | — | 10–15 g | |
| Ngưu bàng tử | Thần | — | 3–10 g | |
| Liên kiều | Thần | — | 3–10 g | |
| Bạc hà | Thần | — | 3–6 g | Cho vào sau |
| Cương tàm | Thần | — | 2–6 g | |
| Huyền sâm | Tá | — | 6–10 g | |
| Bản lam căn | Tá | — | 3–10 g | |
| Mã bột | Tá | — | 3–6 g | Bọc vải |
| Cát cánh | Tá | — | 3–6 g | |
| Cam thảo | Tá | — | 3–6 g | |
| Trần bì | Tá | — | 3–6 g | |
| Sài hồ | Sứ | — | 3–6 g | |
| Thăng ma | Sứ | — | 2–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoàng cầm (chế rượu)10–15 gThanh nhiệt giải độcHoàng liên (chế rượu)10–15 gThanh nhiệt giải độc
- ThầnHỗ trợ vị quânNgưu bàng tử3–10 gSơ phong lợi họngLiên kiều3–10 gThanh nhiệt tán kếtBạc hà3–6 gSơ tán phong nhiệtCương tàm2–6 gSơ phong tán kết
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHuyền sâm6–10 gTư âm giải độcBản lam căn3–10 gThanh nhiệt giải độc, lợi họngMã bột3–6 gThanh phế lợi họngCát cánh3–6 gLợi họngCam thảo3–6 gGiải độcTrần bì3–6 gLý khí
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịSài hồ3–6 gSơ tán, dẫn thuốc lênThăng ma2–6 gGiải độc, dẫn thuốc lên
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh nhiệt giải độc, sơ phong tán tà.[1][2]
Chủ trị: Đại đầu ôn (phong nhiệt dịch độc ở thượng tiêu): rét rồi sốt cao, đầu mặt sưng đỏ nóng đau, mắt sưng khó mở, họng sưng đau khó nuốt, khát; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch phù sác hữu lực.[1][2] Xem Phong nhiệt phạm Phế.
3. Phân tích phương
Hoàng cầm, Hoàng liên chế rượu là quân, thanh nhiệt độc ở thượng tiêu; Ngưu bàng tử, Liên kiều, Bạc hà, Cương tàm sơ tán phong nhiệt ở đầu mặt – thần.[1] Huyền sâm, Bản lam căn, Mã bột, Cát cánh, Cam thảo lợi họng giải độc; Trần bì lý khí; Sài hồ, Thăng ma dẫn thuốc lên.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: táo bón thêm Đại hoàng chế rượu; quai bị biến chứng viêm tinh hoàn thêm Xuyên luyện tử, Long đởm thảo; họng sưng mưng mủ thêm Thiên hoa phấn, Ý dĩ; biểu chứng rõ thêm Kinh giới, Phòng phong; zona vùng đầu mặt thêm Diên hồ sách, Xích thược.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi thận trọng khi âm hư.[2] Me & Qi ghi thận trọng khi tỳ hư phân lỏng, hư chứng không có thực nhiệt, không dùng kéo dài; tránh khi hàn chứng; thận trọng khi có thai; Hoàng liên, Hoàng cầm có thể tương tác với nhiều thuốc tây (chuyển hóa qua CYP).[1] Sưng mặt lan nhanh, khó thở, khó nuốt, sốt cao là cấp cứu.
Kết luận
Phổ tế tiêu độc ẩm thanh nhiệt giải độc, sơ phong tán tà cho “đại đầu ôn”; nhiễm trùng vùng đầu mặt cổ cần được khám.[1][2]