Thanh dinh thang: thành phần, công năng và phân tích
Thanh dinh thang của Ngô Cúc Thông thể hiện phép “nhập dinh do khả thấu nhiệt chuyển khí”: nhiệt mới vào dinh vẫn có thể đẩy trở ra khí phận.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thủy ngưu giác (thay Tê giác) | Quân | — | 30–60 g | Sắc trước |
| Sinh địa | Thần | — | 15 g | |
| Huyền sâm | Thần | — | 9 g | |
| Mạch môn | Thần | — | 9 g | |
| Kim ngân hoa | Tá | — | 9 g | |
| Liên kiều | Tá | — | 6 g | |
| Trúc diệp tâm | Tá | — | 3 g | |
| Hoàng liên | Tá | — | 5 g | |
| Đan sâm | Tá | — | 6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThủy ngưu giác (thay Tê giác)30–60 gThanh dinh lương huyết
- ThầnHỗ trợ vị quânSinh địa15 gLương huyết dưỡng âmHuyền sâm9 gTư âm giáng hỏaMạch môn9 gDưỡng âm
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụKim ngân hoa9 gThấu nhiệt chuyển khíLiên kiều6 gThấu nhiệt chuyển khíTrúc diệp tâm3 gThanh tâmHoàng liên5 gThanh tâm giải độcĐan sâm6 gLương huyết hoạt huyết
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh dinh giải độc, thấu nhiệt dưỡng âm.[1][2]
Chủ trị: Ôn bệnh nhiệt vào dinh phận: sốt về đêm nặng hơn, bứt rứt mất ngủ, có lúc mê sảng, khát hoặc không khát, ban chẩn lờ mờ; lưỡi đỏ thẫm khô, mạch tế sác.[1][2] Xem Vệ khí dinh huyết biện chứng, Dinh khí, vệ khí.
3. Phân tích phương
Sừng (nay là Thủy ngưu giác) là quân, thanh dinh lương huyết; Sinh địa, Huyền sâm, Mạch môn dưỡng âm thanh nhiệt – thần.[1] Kim ngân hoa, Liên kiều, Trúc diệp nhẹ nhàng thấu nhiệt trở ra khí phận; Hoàng liên thanh tâm; Đan sâm lương huyết, phòng huyết ứ.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: âm hư nặng lưỡi khô bỏ Hoàng liên; khí phận còn nhiệt nhiều thêm Thạch cao, Tri mẫu; nhiệt nhiều ban rõ thêm Đại thanh diệp, Bản lam căn. Các bài liên quan: Tê giác địa hoàng thang (nhiệt vào huyết phận có xuất huyết).[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi có thấp (rêu trắng trơn).[1][2] Me & Qi ghi thêm tránh khi hàn chứng, dương hư; thận trọng khi tỳ vị hư, khi nhiệt còn ở khí phận (rêu vàng); thận trọng khi có thai (Đan sâm), với thuốc chống đông.[1]
Kết luận
Thanh dinh thang thanh dinh giải độc, thấu nhiệt dưỡng âm – bài kinh điển của ôn bệnh học; bệnh cảnh tương ứng phải điều trị tại bệnh viện.[1][2]