Dược Liệu

Miết giáp

Carapax Trionycis

Miết giáp (Carapax Trionycis): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Miết giáp là mai đã phơi hay sấy khô của con ba ba, thuộc họ Ba ba; Dược điển Việt Nam V ghi vị mặn, tính hơi lạnh, quy vào hai kinh Can, Thận.[1]

Miết giáp – Dược liệu
Miết giáp

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Miết giáp, Carapax Trionycis”, tập 2, tr. 1249–1250. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]
⚠ Cảnh báo an toàn: Miết giáp là vị thuốc động vật cần được thầy thuốc kê đơn, không tự dùng. Phụ nữ có thai không dùng. Người hư mà không có nhiệt, tỳ vị yếu, hay nôn, tiêu chảy cũng không nên dùng. Chỉ mua dược liệu từ ba ba nuôi hợp pháp, có nguồn gốc rõ ràng.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Miết giáp (mai ba ba).[1]
Tên dược liệu Carapax Trionycis.[1]
Loài cho dược liệu Ba ba (Trionyx sinensis Wiegmann).[1]
Họ Ba ba (Trionychidae).[1]
Bộ phận dùng Mai đã phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị mặn (hàm), tính hơi lạnh (vi hàn).[1]
Quy kinh Can, Thận.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Chất chiết được trong dược liệu không ít hơn 5,0%, tính theo dược liệu khô kiệt.[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Mai hình bầu dục hoặc trứng, mặt lưng cong lên, dài 10–15 cm, rộng 9–14 cm; mặt ngoài nâu đen hoặc lục sẫm, hơi sáng.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Ba ba bắt quanh năm, phần lớn vào thu đông; lấy phần mai, đun nước sôi 1–2 giờ đến khi da bong, bóc sạch thịt, rửa sạch, phơi hoặc sấy khô.[1] Dạng thố miết giáp: sao với cát đến hơi vàng rồi ngâm giấm (10 kg dùng 2 lít giấm).[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi miết giáp vị mặn, tính hơi lạnh, vào hai kinh Can, Thận.[1]

Quy kinh:Kinh CanKinh ThậnBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Tư âm tiềm dương, nhuyễn kiên, thoái nhiệt, trừ trưng hà.[1]
Chủ trị Âm hư phát sốt, lao nhiệt nóng trong xương; hư phong nội động; phụ nữ kinh bế, trưng hà; sốt rét lâu ngày có báng, gan lách to.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 9–24 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán, thường phối hợp với các thuốc khác.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi người hư mà không nhiệt, vị yếu hay nôn mửa, tỳ hư tiết tả và phụ nữ có thai không nên dùng.[1]

Nguồn gốc hợp pháp và bảo tồn

Chỉ dùng dược liệu động vật có nguồn gốc nuôi hợp pháp, có hóa đơn, kiểm nghiệm. Nhiều loài động vật hoang dã ở Việt Nam (nhiều loài rùa, tê tê, hổ, gấu…) được pháp luật bảo vệ; mua bán, sử dụng trái phép là vi phạm pháp luật và góp phần tận diệt loài. Website không giới thiệu các vị thuốc lấy từ loài hoang dã nguy cấp như vảy tê tê (xuyên sơn giáp).

Gan lách to, khối trong bụng, sốt kéo dài cần được khám, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh; không tự dùng thuốc “nhuyễn kiên”.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Miết giáp có phải mai rùa?

Không. Miết giáp là mai ba ba; quy giáp là mai rùa. Hai vị khác loài, khác chuyên luận.[1]

Phụ nữ có thai có dùng được không?

Dược điển ghi phụ nữ có thai không nên dùng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô, tránh sâu mọt, thỉnh thoảng phơi lại.[1]

Kết luận

Miết giáp – Carapax Trionycis là mai ba ba, vị mặn, tính hơi lạnh, quy kinh Can, Thận, được Dược điển ghi công năng tư âm tiềm dương, nhuyễn kiên, thoái nhiệt, trừ trưng hà.[1] Phụ nữ có thai không nên dùng.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Miết giáp, Carapax Trionycis, tr. 1249–1250

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ