Thanh vị tán: thành phần, công năng và phân tích
Thanh vị tán của Lý Đông Viên thanh vị hỏa, lương huyết: Hoàng liên làm quân, Thăng ma vừa dẫn thuốc lên vừa tán uất hỏa.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoàng liên | Quân | — | 6–9 g | |
| Thăng ma | Thần | — | 3–6 g | |
| Sinh địa | Thần | — | 6–12 g | |
| Mẫu đơn bì | Thần | — | 6–9 g | |
| Đương quy | Tá | — | 6–9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoàng liên6–9 gTả vị hỏa
- ThầnHỗ trợ vị quânThăng ma3–6 gThanh nhiệt giải độc, tán uất hỏa, dẫn thuốc lênSinh địa6–12 gLương huyết, tư âmMẫu đơn bì6–9 gLương huyết
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụĐương quy6–9 gDưỡng huyết, tiêu sưng
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh vị lương huyết.[1][2]
Chủ trị: Vị hỏa bốc lên: đau răng lan lên đầu, ưa lạnh sợ nóng, lợi sưng chảy máu, hôi miệng, loét miệng, môi lưỡi má sưng đau, miệng khô; lưỡi đỏ rêu vàng, mạch hoạt đại sác.[1][2] Xem Vị nhiệt.
3. Phân tích phương
Hoàng liên là quân, đắng lạnh tả vị hỏa. Thăng ma là thần: vừa thanh nhiệt giải độc, vừa thăng tán “hỏa uất” – Hoàng liên giáng, Thăng ma thăng, nên hỏa được thanh mà không bị đè nén.[1][2] Sinh địa, Mẫu đơn bì lương huyết; Đương quy dưỡng huyết tiêu sưng.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: táo bón thêm Đại hoàng; khát nhiều thêm Thạch cao, Huyền sâm, Thiên hoa phấn; chảy máu lợi nhiều thêm Ngưu tất; loét miệng sưng thêm Liên kiều, Bồ công anh. Bài tương tự: Ngọc nữ tiễn (thêm Thạch cao và vị bổ thận âm).[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi đau răng do phong hàn hoặc do thận hư.[1][2] Me & Qi ghi thêm: tránh khi tỳ vị dương hư; thận trọng khi có thai và không dùng lâu.[1] Đau răng, sưng lợi kéo dài cần khám nha khoa.
Kết luận
Thanh vị tán thanh vị lương huyết cho đau răng, chảy máu lợi do vị hỏa, Hoàng liên làm quân, Thăng ma làm thần.[1][2]