Thược dược thang: thành phần, công năng và phân tích
Thược dược thang của Lưu Hoàn Tố theo nguyên tắc “hành huyết thì máu mũi tự khỏi, điều khí thì mót rặn tự hết”.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bạch thược | Quân | — | 15–30 g | |
| Hoàng cầm | Thần | — | 9–15 g | |
| Hoàng liên | Thần | — | 5–15 g | |
| Đại hoàng | Thần | — | 6–9 g | |
| Đương quy | Tá | — | 9–15 g | |
| Mộc hương | Tá | — | 5–6 g | |
| Binh lang | Tá | — | 5–6 g | |
| Nhục quế | Tá | — | 2–5 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 5–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBạch thược15–30 gHòa huyết, hoãn cấp chỉ thống
- ThầnHỗ trợ vị quânHoàng cầm9–15 gThanh nhiệt táo thấpHoàng liên5–15 gThanh nhiệt táo thấpĐại hoàng6–9 gTả nhiệt, thông trệ
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụĐương quy9–15 gHòa huyếtMộc hương5–6 gHành khíBinh lang5–6 gHành khí đạo trệNhục quế2–5 gPhản tá, phòng vị lạnh tổn dương
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo5–6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh nhiệt táo thấp, điều hòa khí huyết.[1][2]
Chủ trị: Thấp nhiệt lỵ: đau bụng, mót rặn, phân lẫn máu mũi, hậu môn nóng rát, tiểu ít sẫm; rêu vàng nhớt, mạch hoạt sác.[1][2] Xem Đại trường thấp nhiệt.
3. Phân tích phương
Bạch thược lượng lớn là quân, hòa huyết hoãn cấp chỉ đau; Hoàng cầm, Hoàng liên thanh thấp nhiệt, Đại hoàng thông trệ – “thông nhân thông dụng”.[1] Đương quy hòa huyết; Mộc hương, Binh lang hành khí trị mót rặn; Nhục quế lượng nhỏ là “phản tá”, phòng các vị đắng lạnh làm tổn dương.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: máu nhiều thêm Đơn bì, Địa du; nhiệt độc nặng thêm Bạch đầu ông, Kim ngân hoa; kèm thực tích thêm Sơn tra, Thần khúc; nhiệt làm tổn tân dịch thêm Ô mai, bỏ Nhục quế.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi lỵ mạn do tỳ thận dương hư, khi có thai, khi lỵ còn biểu chứng, khi chảy máu hậu môn mạn tính do trĩ; thận trọng khi khí huyết hư, đang dùng thuốc chống đông.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi lỵ mạn do hư hàn, khi còn biểu chứng.[2]
Kết luận
Thược dược thang thanh nhiệt táo thấp, điều hòa khí huyết cho thấp nhiệt lỵ; không dùng khi có thai.[1][2]