Trúc diệp thạch cao thang: thành phần, công năng và phân tích
Trúc diệp thạch cao thang là Bạch hổ thang bỏ Tri mẫu, thêm Trúc diệp, Nhân sâm, Mạch môn, Bán hạ: thanh nốt dư nhiệt và bồi lại khí âm sau bệnh sốt.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thạch cao | Quân | — | 30–50 g | Sắc trước |
| Trúc diệp | Quân | — | 6–15 g | |
| Nhân sâm | Thần | — | 6–9 g | |
| Mạch môn | Thần | — | 15–20 g | |
| Bán hạ (chế) | Tá | — | 6–9 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–6 g | |
| Ngạnh mễ (gạo tẻ) | Sứ | — | 10–15 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThạch cao30–50 gThanh nhiệt khí phậnTrúc diệp6–15 gThanh nhiệt trừ phiền
- ThầnHỗ trợ vị quânNhân sâm6–9 gÍch khíMạch môn15–20 gDưỡng âm sinh tân
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBán hạ (chế)6–9 gGiáng nghịch chỉ nôn
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3–6 gĐiều hòaNgạnh mễ (gạo tẻ)10–15 gDưỡng vị
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh nhiệt sinh tân, ích khí hòa vị.[1][2]
Chủ trị: Sau bệnh sốt, dư nhiệt chưa hết, khí âm đều hao: sốt nhẹ kéo dài, ra mồ hôi, mệt, hơi thở ngắn, miệng khô khát, bứt rứt, buồn nôn, ăn kém, khó ngủ; lưỡi đỏ ít rêu, mạch hư sác.[1][2] Xem Vị âm hư.
3. Phân tích phương
Thạch cao, Trúc diệp là quân, thanh dư nhiệt; Nhân sâm, Mạch môn là thần, ích khí dưỡng âm.[1] Bán hạ giáng nghịch chỉ nôn, lại làm cho Mạch môn bổ mà không trệ; Cam thảo, gạo tẻ dưỡng vị.[1][2] Khung bài từ Bạch hổ thang.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: dư nhiệt còn nhiều thêm Tri mẫu, Thiên hoa phấn; âm hư nặng thêm Thục địa, Huyền sâm; ho đờm dính sau viêm phổi thêm Tang bạch bì, Qua lâu; khí hư nhiều thêm Hoàng kỳ; mất ngủ do hư nhiệt thêm Chi tử, Đạm đậu xị.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi bệnh sốt mà chính khí và tà khí đều còn mạnh, sốt vẫn cao, khí âm chưa tổn; và khi thấp nhiệt (tức ngực, nôn khan, rêu vàng nhớt).[2] Me & Qi ghi tránh khi đàm thấp nội trở, dương hư giả nhiệt, tỳ vị hư hàn nôn mửa.[1] Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Trúc diệp thạch cao thang thanh nhiệt sinh tân, ích khí hòa vị cho giai đoạn hồi phục sau bệnh sốt.[1][2]