Phương Tễ

Nhân sâm bại độc tán

Phương tễ · Giải biểu · 人參敗毒散

Nhân sâm bại độc tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Nhân sâm bại độc tán là bài “phù chính giải biểu”: giải phong hàn thấp ở biểu, kèm Nhân sâm bổ khí để đẩy tà ra.[1][2]

Nhân sâm bại độc tán – Phương tễ · Giải biểu
Nhân sâm bại độc tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Khương hoạt Quân — 3–9 g
Độc hoạt Quân — 3–9 g
Sài hồ Thần — 3–9 g
Xuyên khung Thần — 3–9 g
Cát cánh Tá — 3–9 g
Chỉ xác Tá — 3–9 g
Tiền hồ Tá — 3–9 g
Phục linh Tá — 3–9 g
Nhân sâm Tá — 3–9 g
Bạc hà Sứ — 2–3 g
Sinh khương Sứ — 2–3 g
Cam thảo Sứ — 2–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Nhân sâm bại độc tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Khương hoạt3–9 gTán phong hàn thấp (phần trên)
    Độc hoạt3–9 gTán phong hàn thấp (phần dưới)
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Sài hồ3–9 gGiải cơ
    Xuyên khung3–9 gHành huyết, chỉ đau đầu
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Cát cánh3–9 gTuyên phế
    Chỉ xác3–9 gGiáng khí
    Tiền hồ3–9 gGiáng khí hóa đàm
    Phục linh3–9 gThẩm thấp
    Nhân sâm3–9 gBổ khí, phù chính khu tà
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Bạc hà2–3 gSơ phong
    Sinh khương2–3 gTán hàn
    Cam thảo2–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Tán hàn khu thấp, ích khí giải biểu.[1][2]

Chủ trị: Khí hư kèm ngoại cảm phong hàn thấp: sợ lạnh nhiều, sốt, không mồ hôi, đau đầu cứng gáy, chân tay nặng mỏi đau, ngạt mũi, ho đờm trắng, tức ngực; rêu trắng nhớt, mạch phù mà ấn vào vô lực.[1][2] Dụ Xương còn dùng cho lỵ mới phát còn biểu chứng (phép “nghịch lưu vãn chu”).[1] Xem Phù chính khu tà.

3. Phân tích phương

Khương hoạt, Độc hoạt là quân, tán phong hàn thấp toàn thân; Sài hồ giải cơ, Xuyên khung hành huyết chỉ đau – thần.[1] Cát cánh thăng, Chỉ xác, Tiền hồ giáng – điều phế khí; Phục linh thẩm thấp; Nhân sâm lượng nhỏ bổ khí giúp đẩy tà, phòng tà hãm vào trong.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: biểu hàn nặng, không khí hư thì bỏ Nhân sâm, thêm Kinh giới, Phòng phong (Kinh phòng bại độc tán); khí hư khó ra mồ hôi thêm Hoàng kỳ; đau khớp do thấp thêm Uy linh tiên, Tần giao; ho đờm nhiều thêm Hạnh nhân, Bạch tiền; lỵ đau bụng mót rặn thêm Bạch thược, Mộc hương.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi phong nhiệt, âm hư cảm mạo, lỵ do thấp nhiệt hoặc thử thấp không có biểu hàn; thận trọng khi âm huyết hư, ra nhiều mồ hôi; Nhân sâm có thể tương tác với thuốc chống đông, hạ đường huyết.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi thấp nhiệt ở kinh lạc, phong nhiệt ở biểu, lý nhiệt, âm hư cảm ngoại tà.[2] Lỵ ra máu, sốt cao cần đi khám.

Kết luận

Nhân sâm bại độc tán tán hàn khu thấp, ích khí giải biểu cho người khí hư bị cảm phong hàn thấp.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Ren Shen Bai Du San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Ren Shen Bai Du San – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ