Tiểu kiến trung thang: thành phần, công năng và phân tích
Tiểu kiến trung thang là Quế chi thang tăng gấp đôi Bạch thược và thêm Di đường (mạch nha đường) làm quân, chuyển bài giải biểu thành bài ôn bổ trung tiêu.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Di đường (đường mạch nha) | Quân | — | 30–60 g | Hòa vào nước thuốc đã lọc, không đun sôi |
| Bạch thược | Thần | — | 18 g | |
| Quế chi | Thần | — | 9 g | |
| Chích cam thảo | Tá | — | 6 g | |
| Sinh khương | Sứ | — | 9 g | |
| Đại táo | Sứ | — | 4–12 quả |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhDi đường (đường mạch nha)30–60 gÔn bổ trung tiêu, hoãn cấp chỉ thống
- ThầnHỗ trợ vị quânBạch thược18 gDưỡng huyết nhu can, hoãn cấp chỉ thốngQuế chi9 gÔn trung tán hàn
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụChích cam thảo6 gBổ trung, hoãn cấp
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịSinh khương9 gÔn trungĐại táo4–12 quảBổ tỳ
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn trung bổ hư, hòa lý hoãn cấp.[1][2]
Chủ trị: Trung tiêu hư hàn: đau bụng co thắt, thích chườm ấm và xoa ấn, mệt, ăn kém, sắc mặt nhợt; có thể hồi hộp, bứt rứt, tay chân nóng, miệng khô; lưỡi nhợt rêu trắng, mạch tế huyền.[1][2] Xem Tỳ dương hư, Vị hàn.
3. Phân tích phương
Di đường ngọt ấm là quân, bổ trung tiêu và hoãn cơn đau co thắt; Bạch thược lượng gấp đôi cùng Chích cam thảo “chua ngọt hóa âm”, hoãn cấp chỉ thống; Quế chi ôn dương.[1] Sinh khương, Đại táo điều hòa tỳ vị.[1][2]
So với Quế chi thang: cùng vị thuốc nhưng đổi lượng Bạch thược và thêm Di đường là đổi hẳn công năng – ví dụ rõ về vai trò của liều lượng trong gia giảm bài thuốc.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư mệt, mồ hôi thêm Hoàng kỳ (Hoàng kỳ kiến trung thang); huyết hư thêm Đương quy (Đương quy kiến trung thang); hàn nặng thêm Xuyên tiêu; đầy bụng thêm Mộc hương; phân lỏng thêm Bạch truật.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi dẫn sách gốc: người hay nôn không dùng vì vị ngọt; chống chỉ định khi âm hư nhiệt hoặc thực tích đầy bụng.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi âm hư nội nhiệt, bỏ vị ngọt khi nôn hoặc có giun, gia giảm khi đầy bụng.[2] Di đường là đường – người đái tháo đường cần hỏi bác sĩ. Đau bụng dữ dội, nôn ra máu, phân đen cần khám ngay.
Kết luận
Tiểu kiến trung thang ôn trung bổ hư, hoãn cấp chỉ thống cho đau bụng do trung tiêu hư hàn, Di đường làm quân.[1][2]