Phương Tễ

Ôn tỳ thang

Phương tễ · Tả hạ · 溫脾湯

Ôn tỳ thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Ôn tỳ thang là ví dụ của phép “ôn hạ”: dùng thuốc nóng (Phụ tử, Can khương) cùng thuốc tả (Đại hoàng) để trục hàn tích, kèm Nhân sâm bổ khí.[1][2]

Ôn tỳ thang – Phương tễ · Tả hạ
Ôn tỳ thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Phụ tử và Đại hoàng. Phụ tử có độc (aconitin): ngộ độc có thể gây tê miệng, buồn nôn, rối loạn nhịp tim và tử vong.[3] Chỉ dùng Phụ tử đã chế, sắc trước 30–60 phút theo chỉ định; không tự sắc, không ngâm rượu. Không dùng khi có thai.[1] Đau bụng dữ dội, bí trung đại tiện là cấp cứu ngoại khoa.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Phụ tử (chế) có độc Quân — 6–9 g Sắc trước 30–60 phút
Đại hoàng Quân — 9–15 g Cho vào sau
Mang tiêu Thần — 6–9 g
Can khương Thần — 6–9 g
Đương quy Tá — 6–9 g
Nhân sâm Tá — 6–9 g
Chích cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Phân vai và lượng theo [1]. American Dragon chép một bản năm vị (Đại hoàng, Nhân sâm, Chích cam thảo, Can khương, Phụ tử), không có Đương quy và Mang tiêu – sách Thiên kim chép nhiều bài cùng tên.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Ôn tỳ thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Phụ tử (chế)6–9 gÔn dương tán hàn
    Đại hoàng9–15 gTả hạ trục tích
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Mang tiêu6–9 gNhuyễn kiên
    Can khương6–9 gÔn trung
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Đương quy6–9 gDưỡng huyết nhuận tràng
    Nhân sâm6–9 gBổ khí
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Chích cam thảo3–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn bổ tỳ dương, công hạ hàn tích.[1][2]

Chủ trị: Tỳ dương hư, hàn tích ở ruột: táo bón không khát, đau quanh rốn thích ấm, chân tay lạnh; hoặc lỵ, tiêu chảy lâu ngày có nhầy máu; rêu trắng, mạch trầm huyền trì.[1][2] Xem Tỳ dương hư, Hàn tà.

3. Phân tích phương

Phụ tử có độc ôn dương và Đại hoàng tả hạ cùng làm quân – thuốc nóng lấn át tính lạnh của Đại hoàng, chỉ giữ tác dụng trục tích.[1] Mang tiêu giúp làm mềm, Can khương ôn trung – thần; Nhân sâm, Đương quy bổ khí huyết, tả mà không thương chính.[1][2] Khung bài là Tứ nghịch thang thêm Đại hoàng, Mang tiêu, Nhân sâm, Đương quy.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: bụng trướng đau thêm Hậu phác, Mộc hương; đau bụng do hàn nhiều thêm Nhục quế, Ngô thù du; lỵ lâu còn thấp nhiệt thêm Bạch đầu ông, Hoàng liên; khí huyết hư nhiều thêm Hoàng kỳ, Bạch truật.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi táo bón hoặc tắc ruột do nhiệt, khi có thai, âm hư nội nhiệt, không có hàn tích thật; thận trọng khi khí huyết hư nặng, người già yếu; Đại hoàng có thể tương tác với digoxin, warfarin.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi táo bón do lý nhiệt tích trệ làm tổn tân dịch.[2]

Kết luận

Ôn tỳ thang ôn bổ tỳ dương, công hạ hàn tích – phép “ôn hạ”; có Phụ tử nên chỉ dùng theo đơn.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Wen Pi Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 21/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Wen Pi Tang – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ