Tôn Tư Mạc: “Dược vương” đời Đường và thiên Đại y tinh thành
Tôn Tư Mạc là danh y đời Tùy – Đường, tác giả Bị cấp thiên kim yếu phương (652) và Thiên kim dực phương (682); thiên «Đại y tinh thành» của ông được xem là lời thề y đức của Á Đông, và ông được tôn là “Dược vương”.

Tóm tắt
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Thời kỳ | Tùy – Đường; thường ghi 581–682 (một số tài liệu nêu năm sinh khác) |
| Quê | Vùng Diệu Châu, nay thuộc Đồng Xuyên, Thiểm Tây |
| Tác phẩm | Bị cấp thiên kim yếu phương (652, 30 quyển); Thiên kim dực phương (682) |
| Danh hiệu | “Dược vương” (藥王 – vua thuốc) |
1. Cuộc đời
Tôn Tư Mạc thường được ghi sinh năm 581, mất năm 682; ông sống ẩn dật, theo Đạo giáo, nghiên cứu cả Phật học, và từng làm việc với triều đình nhà Đường trong các nghiên cứu Đạo học nhưng không ham quan chức.[1] Hậu thế tôn ông là Dược vương.[1]
2. Hai bộ “Thiên kim”
Tên sách có chữ “thiên kim” (nghìn vàng) vì ông cho rằng mạng người quý hơn nghìn vàng, một phương thuốc cứu được người thì đức còn hơn thế.[2]
| Sách | Năm | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Bị cấp thiên kim yếu phương | 652 | 30 quyển; quyển đầu bàn chẩn đoán, điều trị và y đức; các quyển sau gồm phụ khoa, bệnh trẻ em, châm cứu… |
| Thiên kim dực phương | 682 | Bổ sung cho bộ trước |
Số bài thuốc trong hai bộ được các tài liệu ghi khác nhau (vài nghìn phương), nên bài không nêu con số cụ thể.[1][3] Sách xếp phụ khoa và nhi khoa lên các quyển đầu, cho thấy sự quan tâm đặc biệt tới phụ nữ và trẻ em.[3]
3. Đại y tinh thành – lời thề y đức
Thiên «Đại y tinh thành» (Bàn về sự tinh thông và lòng thành của bậc đại y) nằm ở quyển đầu Thiên kim yếu phương, thường được gọi là “lời thề Hippocrates của Trung Quốc”.[1] Hai yêu cầu cốt lõi:
– Tinh: học thuật phải tinh thông, không được qua loa.
– Thành: lòng thành – đối xử với mọi người bệnh như nhau, không phân sang hèn, giàu nghèo, thân sơ; không lợi dụng nghề để mưu lợi.[1][2]
Tinh thần này gần gũi với “Y huấn cách ngôn” của Hải Thượng Lãn Ông.
4. Dưỡng sinh
Tôn Tư Mạc được gắn với nhiều phép dưỡng sinh và tuổi thọ cao; xem Nguyên tắc dưỡng sinh. Ông cũng làm thí nghiệm luyện đan (ngoại đan) theo Đạo giáo – điều nay cần nhìn trong bối cảnh lịch sử, không phải phương pháp chữa bệnh.[1]
Câu hỏi thường gặp
“Đại y tinh thành” còn được dạy không?
Có. Bài viết này vẫn là tài liệu đọc bắt buộc với nhiều người học y ở Trung Quốc.[1]
Vì sao ông được gọi là “Dược vương”?
Vì công lao sưu tầm, ghi chép thuốc và phương; dân gian lập đền thờ ông như vị thần nghề thuốc.[1]
Kết luận
Tôn Tư Mạc là “Dược vương” đời Đường, tác giả hai bộ Thiên kim và thiên «Đại y tinh thành» – chuẩn mực y đức “tinh” và “thành” cho người thầy thuốc.[1][3]
Xem thêm: Phạm Bân, Tổng quan lịch sử YHCT.
Tài liệu tham khảo
- Wikipedia. Sun Simiao
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
- Wikipedia. Beiji qianjin yaofang