Trương Trọng Cảnh: “Y thánh” và bộ Thương hàn tạp bệnh luận
Trương Trọng Cảnh (Trương Cơ) là danh y cuối Đông Hán, tác giả Thương hàn tạp bệnh luận – bộ sách đặt nền cho biện chứng luận trị, về sau tách thành Thương hàn luận và Kim quỹ yếu lược; ông được hậu thế tôn là “Y thánh”.

Tóm tắt
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Tên | Trương Cơ, tự Trọng Cảnh |
| Thời kỳ | Khoảng 150 – 219 (Britannica) |
| Quê | Quận Nam Dương |
| Tác phẩm | Thương hàn tạp bệnh luận (đầu thế kỷ 3) |
| Danh hiệu | “Y thánh”; phương Tây gọi là “Hippocrates của Trung Quốc” |
1. Hoàn cảnh ra đời tác phẩm
Trong lời tựa Thương hàn tạp bệnh luận, Trương Trọng Cảnh kể dòng họ ông vốn hơn hai trăm người, nhưng chưa đầy mười năm từ niên hiệu Kiến An đã mất đi hai phần ba, phần lớn vì bệnh thương hàn; vì thế ông “cầu học cổ huấn, góp nhặt các phương” để viết sách.[1] Britannica xếp năm sinh khoảng 150, mất khoảng 219, và sách được viết đầu thế kỷ 3.[2]
Chuyện ông làm Thái thú Trường Sa và khám bệnh ngay tại công đường là truyền thuyết được lưu truyền rộng, không thấy trong chính sử.
2. Số phận bộ sách
Thương hàn tạp bệnh luận bị tản mát sau loạn lạc; Vương Thúc Hòa đời Tấn biên tập lại phần thương hàn, đến đời Tống được hiệu đính và lưu hành thành hai sách: Thương hàn luận (bệnh ngoại cảm) và Kim quỹ yếu lược (tạp bệnh).[2][3] Xem Thương hàn luận, Kim quỹ yếu lược.
3. Đóng góp học thuật
– Lục kinh biện chứng: chia bệnh ngoại cảm theo sáu kinh (thái dương, dương minh, thiếu dương, thái âm, thiếu âm, quyết âm) để theo dõi bệnh truyền biến – xem Lục kinh biện chứng.[3]
– Lý – pháp – phương – dược thống nhất: mỗi chứng có pháp trị và bài thuốc tương ứng; nhiều phương của ông như Quế chi thang, Ma hoàng thang, Tiểu sài hồ thang vẫn là nền tảng của phương tễ học.[3]
– Britannica ghi nhận ông mô tả rõ các bệnh sốt, quan sát kỹ dấu hiệu và diễn biến bệnh, dùng ít vị thuốc mạnh.[2]
4. Ảnh hưởng tại Việt Nam
Thương hàn luận là sách học bắt buộc của thầy thuốc YHCT Việt Nam qua nhiều thế kỷ; Hải Thượng Lãn Ông cũng nghiên cứu và bình giải học thuyết này trong bộ sách của mình. Xem Hải Thượng Lãn Ông.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gọi là “Y thánh”?
Vì Thương hàn tạp bệnh luận đặt nền cho biện chứng luận trị và phương tễ học; hậu thế tôn ông ngang hàng “thánh” trong ngành y.[3]
Có nên tự dùng các bài thuốc trong Thương hàn luận?
Không. Các phương được dùng theo biện chứng của thầy thuốc; nhiều vị có độc tính hoặc tác dụng mạnh.
Kết luận
Trương Trọng Cảnh là tác giả Thương hàn tạp bệnh luận, người đặt nền cho lục kinh biện chứng và phương tễ học, được tôn là “Y thánh”.[2][1]
Xem thêm: Biện chứng luận trị, Tổng quan lịch sử YHCT.
Tài liệu tham khảo
- Trương Trọng Cảnh. Thương hàn tạp bệnh luận – Lời tựa của tác giả
- Encyclopaedia Britannica. Zhang Zhongjing
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học