Lý Luận

Kim quỹ yếu lược

Lịch sử và kinh điển · 金匱要略

Kim quỹ yếu lược: tạp bệnh của Trương Trọng Cảnh

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

«Kim quỹ yếu lược» (金匱要略) là phần bàn về tạp bệnh – chủ yếu bệnh nội thương, cùng phụ khoa và một số bệnh ngoại khoa – trong bộ Thương hàn tạp bệnh luận của Trương Trọng Cảnh; sách sắp xếp bệnh theo tạng phủ và là nền tảng của nội khoa YHCT.[1][2]

Kim quỹ yếu lược – Lịch sử và kinh điển
Kim quỹ yếu lược
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về niên đại: Niên đại của nhiều tác phẩm và y gia cổ chỉ là ước định, các tài liệu có khi ghi khác nhau; bài nêu cách ghi thông dụng và ghi chú khi có tranh luận.

1. Truyền bản

Phần tạp bệnh từng thất lạc; đời Tống phát hiện bản tóm lược trong thư khố, được cơ quan hiệu đính y thư chỉnh lý thành «Kim quỹ yếu lược phương luận», nay thường gọi tắt là Kim quỹ.[2] Sách gồm 25 thiên với khoảng 262 phương.[2]

2. Tư tưởng nổi bật

Tư tưởng Nội dung Bài liên quan
Ba con đường gây bệnh Tà theo kinh lạc vào tạng phủ; tà ở da, mạch, tay chân; phòng dục, đao thương, côn trùng, thú vật Tổng quan bệnh nguyên
Trị vị bệnh «Kiến can chi bệnh, tri can truyền tỳ, đương tiên thực tỳ» Truyền biến, Trị vị bệnh
Đàm ẩm Bốn loại ẩm; «bệnh đàm ẩm giả, đương dĩ ôn dược hòa chi» Đàm ẩm
Biện chứng theo tạng phủ Mỗi thiên bàn một nhóm bệnh với mạch, chứng, trị Biện chứng tạng phủ

Nguồn: [1][3][2]

3. Ảnh hưởng

Kim quỹ cùng Thương hàn luận tạo thành hệ thống “kinh phương”; nhiều phương như Thận khí hoàn, Toan táo nhân thang còn được nghiên cứu, ứng dụng.[2] Xem Thương hàn luận.

4. Góc nhìn hiện đại

Kim quỹ mô tả bệnh theo kinh nghiệm cổ; tên bệnh trong sách không tương ứng trực tiếp bệnh danh hiện đại. Việc dùng các phương này cần thầy thuốc chỉ định. NCCIH (Hoa Kỳ) cho biết bằng chứng về hiệu quả của các chế phẩm thảo dược cổ truyền còn chưa đủ để kết luận chắc chắn vì nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và khuyên không dùng Y học cổ truyền để thay thế hay trì hoãn điều trị y khoa.[4]

Câu hỏi thường gặp

“Kim quỹ” nghĩa là gì?

“Kim quỹ” là hòm vàng – ý chỉ sách quý, cất giữ cẩn thận.[2]

Kim quỹ khác Thương hàn luận thế nào?

Thương hàn luận chủ yếu bàn bệnh ngoại cảm theo lục kinh; Kim quỹ bàn tạp bệnh, chủ yếu nội thương, theo tạng phủ.[2]

Kết luận

Kim quỹ yếu lược là phần tạp bệnh của Trương Trọng Cảnh, nền tảng của nội khoa YHCT, nổi bật với tư tưởng trị vị bệnh, ba con đường gây bệnh và phép trị đàm ẩm.[1][3][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Trương Trọng Cảnh. Kim quỹ yếu lược, thiên «Tạng phủ kinh lạc tiên hậu bệnh mạch chứng» (臟腑經絡先後病脈證)
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  3. Trương Trọng Cảnh. Kim quỹ yếu lược, thiên «Đàm ẩm khái thấu bệnh mạch chứng tịnh trị» (痰飲咳嗽病脈證并治)
  4. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ