Ôn kinh thang: thành phần, công năng và phân tích
Ôn kinh thang của Kim quỹ yếu lược trị kinh nguyệt không đều do mạch Xung, Nhâm hư hàn kèm ứ huyết: 12 vị vừa ôn kinh, vừa dưỡng huyết, vừa khứ ứ, lại có vị dưỡng âm thanh hư nhiệt.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Ngô thù du | Quân | — | 6–9 g | |
| Quế chi | Quân | — | 6–9 g | |
| Đương quy | Thần | — | 6–9 g | |
| Xuyên khung | Thần | — | 6–9 g | |
| Mẫu đơn bì | Thần | — | 6–9 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 6–9 g | |
| A giao | Tá | — | 6–9 g | Hòa tan riêng |
| Mạch môn | Tá | — | 9–15 g | |
| Nhân sâm | Tá | — | 6–9 g | |
| Bán hạ (chế) | Tá | — | 6–9 g | |
| Sinh khương | Tá | — | 6–9 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 6–9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhNgô thù du6–9 gÔn kinh tán hànQuế chi6–9 gÔn thông huyết mạch
- ThầnHỗ trợ vị quânĐương quy6–9 gDưỡng huyết hoạt huyếtXuyên khung6–9 gHoạt huyếtMẫu đơn bì6–9 gKhứ ứ, thanh hư nhiệt
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch thược6–9 gDưỡng huyếtA giao6–9 gDưỡng huyết chỉ huyếtMạch môn9–15 gDưỡng âm thanh nhiệtNhân sâm6–9 gBổ khíBán hạ (chế)6–9 gGiáng vị khíSinh khương6–9 gÔn trung
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo6–9 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn kinh tán hàn, dưỡng huyết khứ ứ.[1][2]
Chủ trị: Xung nhâm hư hàn kèm ứ huyết: kinh nguyệt sớm, muộn hoặc kéo dài, rong huyết, đau bụng dưới lạnh thích chườm ấm, huyết sẫm có cục, khó có con; kèm môi miệng khô, lòng bàn tay chân nóng, sốt nhẹ về chiều.[1][2] Xem Ứ huyết, Kỳ kinh bát mạch.
3. Phân tích phương
Ngô thù du, Quế chi là quân, ôn kinh tán hàn; Đương quy, Xuyên khung, Mẫu đơn bì là thần, hoạt huyết khứ ứ.[1] Nhóm tá gồm Bạch thược, A giao dưỡng huyết; Mạch môn dưỡng âm, cùng Đơn bì thanh hư nhiệt; Nhân sâm, Bán hạ, Sinh khương bổ khí hòa vị. Cam thảo là sứ.[1]
Bài cho thấy cách xử lý chứng “hàn nhiệt lẫn lộn, hư thực đan xen”: ôn mà không táo, bổ mà không trệ.
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: đau bụng dưới lạnh nhiều thêm Ngải diệp, Tiểu hồi, bỏ Đơn bì; hàn kèm khí trệ thêm Hương phụ, Ô dược; rong huyết nhạt loãng thêm Can khương (Bào khương), Ngải diệp, bỏ Đơn bì; khí hư thêm Hoàng kỳ, Bạch truật; huyết ứ đau nhói thêm Đan sâm, Đào nhân.[1]
5. Lưu ý an toàn
Phần chống chỉ định trên trang American Dragon để trống, phần đọc được của Me & Qi không nêu chống chỉ định cụ thể.[2][1] Bài có nhiều vị hoạt huyết nên không tự dùng khi có thai hoặc đang ra máu nhiều. Rong kinh, đau bụng kinh nặng, vô sinh cần được khám phụ khoa trước. Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Ôn kinh thang ôn kinh tán hàn, dưỡng huyết khứ ứ cho kinh nguyệt không đều do xung nhâm hư hàn kèm ứ huyết; Ngô thù du và Quế chi làm quân.[1][2]