Bổ dương hoàn ngũ thang: thành phần, công năng và phân tích
Bổ dương hoàn ngũ thang dùng Hoàng kỳ lượng rất lớn để bổ khí, phối sáu vị hoạt huyết lượng nhỏ, chữa di chứng trúng phong do khí hư huyết ứ.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoàng kỳ (sống) | Quân | — | 30–120 g | Lượng rất lớn |
| Đương quy vĩ | Thần | — | 6–10 g | |
| Xích thược | Tá | — | 5–10 g | |
| Xuyên khung | Tá | — | 3–10 g | |
| Đào nhân | Tá | — | 3–10 g | |
| Hồng hoa | Tá | — | 3–10 g | |
| Địa long | Tá | — | 3–10 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Theo Me & Qi, sáu vị tá chỉ khoảng 1/20 lượng Hoàng kỳ;[1] cột “thang tham khảo” theo [1], American Dragon ghi Hoàng kỳ 10–120 g.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoàng kỳ (sống)30–120 gĐại bổ nguyên khí, khí hành thì huyết hành
- ThầnHỗ trợ vị quânĐương quy vĩ6–10 gHoạt huyết
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụXích thược5–10 gHoạt huyết khứ ứXuyên khung3–10 gHoạt huyết hành khíĐào nhân3–10 gHoạt huyết khứ ứHồng hoa3–10 gHoạt huyếtĐịa long3–10 gThông kinh lạc
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Bổ khí, hoạt huyết, thông lạc.[1][2]
Chủ trị: Di chứng trúng phong do khí hư huyết ứ: liệt nửa người, méo miệng, nói khó, chảy dãi, tiểu không tự chủ, sắc mặt nhợt; lưỡi nhợt, mạch hoãn yếu.[1][2] Xem Khí huyết thất điều, Ứ huyết.
3. Phân tích phương
Hoàng kỳ là quân, dùng lượng rất lớn để bổ khí – khí đủ thì đẩy được huyết; Đương quy vĩ là thần, hoạt huyết mà không hại huyết.[1] Xích thược, Xuyên khung, Đào nhân, Hồng hoa, Địa long là tá, hoạt huyết thông lạc với lượng nhỏ.[1]
Tên bài nói đến việc phục hồi “năm phần” dương khí đã mất của nửa người bị liệt; xem Vương Thanh Nhậm.
4. Gia giảm và bài phát triển
Gia giảm theo Me & Qi: liệt chi trên thêm Tang chi, Quế chi; liệt chi dưới thêm Ngưu tất, Đỗ trọng; nói khó thêm Thạch xương bồ, Uất kim, Viễn chí; có đàm thêm Bán hạ, Đởm nam tinh.[1]
5. Lưu ý an toàn
Chống chỉ định ngay sau đột quỵ xuất huyết não, khi mạch huyền mạnh, âm hư, huyết nhiệt, đàm trệ, và khi có thai; phải chắc chắn không còn chảy máu.[2] Thận trọng khi dùng thuốc chống đông.[1]
Kết luận
Bổ dương hoàn ngũ thang bổ khí hoạt huyết thông lạc cho di chứng trúng phong do khí hư huyết ứ, Hoàng kỳ lượng rất lớn làm quân; chỉ dùng giai đoạn phục hồi, không dùng khi xuất huyết.[1][2]