Phương Tễ

Bổ dương hoàn ngũ thang

Phương tễ · Lý huyết · 補陽還五湯

Bổ dương hoàn ngũ thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Bổ dương hoàn ngũ thang dùng Hoàng kỳ lượng rất lớn để bổ khí, phối sáu vị hoạt huyết lượng nhỏ, chữa di chứng trúng phong do khí hư huyết ứ.[1][2]

Bổ dương hoàn ngũ thang – Phương tễ · Lý huyết
Bổ dương hoàn ngũ thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Không dùng ngay sau đột quỵ do xuất huyết não, khi còn chảy máu, hôn mê, sốt cao, mạch huyền mạnh; cấm dùng khi có thai.[2][1] Đột quỵ là cấp cứu – gọi 115; bài chỉ dùng ở giai đoạn phục hồi theo chỉ định của bác sĩ.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Hoàng kỳ (sống) Quân — 30–120 g Lượng rất lớn
Đương quy vĩ Thần — 6–10 g
Xích thược Tá — 5–10 g
Xuyên khung Tá — 3–10 g
Đào nhân Tá — 3–10 g
Hồng hoa Tá — 3–10 g
Địa long Tá — 3–10 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Theo Me & Qi, sáu vị tá chỉ khoảng 1/20 lượng Hoàng kỳ;[1] cột “thang tham khảo” theo [1], American Dragon ghi Hoàng kỳ 10–120 g.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Bổ dương hoàn ngũ thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Hoàng kỳ (sống)30–120 gĐại bổ nguyên khí, khí hành thì huyết hành
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Đương quy vĩ6–10 gHoạt huyết
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Xích thược5–10 gHoạt huyết khứ ứ
    Xuyên khung3–10 gHoạt huyết hành khí
    Đào nhân3–10 gHoạt huyết khứ ứ
    Hồng hoa3–10 gHoạt huyết
    Địa long3–10 gThông kinh lạc

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Bổ khí, hoạt huyết, thông lạc.[1][2]

Chủ trị: Di chứng trúng phong do khí hư huyết ứ: liệt nửa người, méo miệng, nói khó, chảy dãi, tiểu không tự chủ, sắc mặt nhợt; lưỡi nhợt, mạch hoãn yếu.[1][2] Xem Khí huyết thất điều, Ứ huyết.

3. Phân tích phương

Hoàng kỳ là quân, dùng lượng rất lớn để bổ khí – khí đủ thì đẩy được huyết; Đương quy vĩ là thần, hoạt huyết mà không hại huyết.[1] Xích thược, Xuyên khung, Đào nhân, Hồng hoa, Địa long là tá, hoạt huyết thông lạc với lượng nhỏ.[1]

Tên bài nói đến việc phục hồi “năm phần” dương khí đã mất của nửa người bị liệt; xem Vương Thanh Nhậm.

4. Gia giảm và bài phát triển

Gia giảm theo Me & Qi: liệt chi trên thêm Tang chi, Quế chi; liệt chi dưới thêm Ngưu tất, Đỗ trọng; nói khó thêm Thạch xương bồ, Uất kim, Viễn chí; có đàm thêm Bán hạ, Đởm nam tinh.[1]

5. Lưu ý an toàn

Chống chỉ định ngay sau đột quỵ xuất huyết não, khi mạch huyền mạnh, âm hư, huyết nhiệt, đàm trệ, và khi có thai; phải chắc chắn không còn chảy máu.[2] Thận trọng khi dùng thuốc chống đông.[1]

Kết luận

Bổ dương hoàn ngũ thang bổ khí hoạt huyết thông lạc cho di chứng trúng phong do khí hư huyết ứ, Hoàng kỳ lượng rất lớn làm quân; chỉ dùng giai đoạn phục hồi, không dùng khi xuất huyết.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Bu Yang Huan Wu Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 14/9/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Bu Yang Huan Wu Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ